Đây không chỉ là động lực then chốt nhằm duy trì đà tăng trưởng xuất nhập khẩu bền vững, mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng nhằm đưa Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đi sâu vào thực tiễn, biến các định hướng lớn của Đảng thành những kết quả đột phá, cụ thể.
Giai đoạn 2026-2030 đòi hỏi đổi mới tư duy quản lý, lấy dữ liệu và khoa học-công nghệ làm công cụ nâng cao hiệu quả đàm phán, tối ưu hóa lợi ích FTA và cảnh báo sớm rào cản thị trường. Trong đó, vai trò hạt nhân lãnh đạo của Đảng bộ cùng tính tiên phong của đội ngũ cán bộ, đảng viên từ trong nước đến hệ thống Thương vụ nước ngoài là chìa khóa tháo gỡ điểm nghẽn thông tin, giúp doanh nghiệp Việt vươn xa.
Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với ông Lê Triệu Dũng, Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công thương) về những giải pháp chiến lược và tinh thần hành động của đội ngũ cán bộ, đảng viên trên "mặt trận" kinh tế đối ngoại.
Phóng viên: Thưa Vụ trưởng, Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu đột phá về đổi mới tư duy, ứng dụng khoa học-công nghệ và chuyển đổi số để nâng cao năng lực hội nhập quốc tế. Ở góc độ cơ quan quản lý nhà nước về thị trường nước ngoài và thương mại đa biên, Vụ đã cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 57 thành những chiến lược trọng tâm nào nhằm mở rộng "không gian phát triển" cho hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế giai đoạn 2026-2030?
Ông Lê Triệu Dũng: Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực quan trọng để thúc đẩy phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Đối với lĩnh vực phát triển thị trường nước ngoài và thương mại đa biên, chúng tôi cho rằng việc triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW trong lĩnh vực phát triển thị trường và thương mại đa biên tập trung vào ba nhóm giải pháp trọng tâm:
Thứ nhất, tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút chuyển giao và làm chủ công nghệ tiên tiến. Tận dụng các FTA và mạng lưới Thương vụ để kết nối doanh nghiệp với đối tác toàn cầu trong các lĩnh vực bán dẫn, AI, tự động hóa và năng lượng xanh. Đồng thời, nâng cao năng lực hấp thụ, làm chủ và nghiên cứu công nghệ lõi trong nước để tăng giá trị gia tăng cho hàng hóa Việt Nam.
Thứ hai, đẩy mạnh chuyển đổi số trong hỗ trợ xuất khẩu. Xây dựng cơ sở dữ liệu thị trường, vận hành hiệu quả hệ sinh thái FTA, ứng dụng AI để dự báo xu hướng và cảnh báo sớm biến động thương mại, kết hợp đổi mới xúc tiến thương mại chuyên sâu tại các triển lãm quốc tế lớn.
Thứ ba, hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng các tiêu chuẩn xanh và quy định kỹ thuật mới. Chủ động cập nhật, cảnh báo các rào cản môi trường (như cơ chế CBAM của EU), hướng dẫn doanh nghiệp chuyển đổi sản xuất sạch, tiết kiệm năng lượng và áp dụng kinh tế tuần hoàn để xuất khẩu bền vững.
Phóng viên: Một trong những "điểm nghẽn" lớn của doanh nghiệp xuất khẩu hiện nay là thiếu thông tin thị trường chuyên sâu và chưa tối ưu hóa được các ưu đãi từ mạng lưới FTA thế hệ mới. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và dữ liệu số đang được Vụ triển khai ra sao để xây dựng hệ thống thông tin thị trường "thời gian thực", giúp cảnh báo sớm các rào cản kỹ thuật và chính sách mới từ các thị trường xuất khẩu trọng điểm?
Ông Lê Triệu Dũng: Bộ Công thương xác định việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số là một trong những giải pháp quan trọng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao khả năng tiếp cận thông tin thị trường và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA). Trong đó, Bộ Công thương đã xây dựng và đưa vào vận hành Cổng thông tin điện tử về các hiệp định thương mại tự do của Việt Nam (FTA Portal), cung cấp một đầu mối tra cứu tập trung về các cam kết FTA, ưu đãi thuế quan, quy tắc xuất xứ và những quy định liên quan tại các thị trường đối tác.
Thông qua các công cụ tra cứu theo mã HS, sản phẩm và thị trường, FTAP hỗ trợ doanh nghiệp xác định ưu đãi có thể áp dụng, tìm hiểu điều kiện hưởng ưu đãi và chủ động xây dựng phương án xuất khẩu phù hợp. Đây cũng là giải pháp góp phần giảm chi phí tìm kiếm thông tin, đặc biệt đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Trong thời gian tới, Bộ Công thương định hướng tiếp tục hoàn thiện FTAP theo hướng nâng cao chất lượng dữ liệu, tăng cường cập nhật thông tin và nghiên cứu phát triển các công cụ cảnh báo sớm về thay đổi chính sách thương mại, hàng rào kỹ thuật và yêu cầu mới tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp không chỉ tiếp cận thông tin thuận lợi hơn mà còn chủ động nhận diện rủi ro, kịp thời điều chỉnh kế hoạch sản xuất, kinh doanh và tận dụng tốt hơn những cơ hội mà mạng lưới FTA mang lại.
Phóng viên: Hiện nay, các thị trường xuất khẩu lớn đang dựng lên hàng loạt "rào cản xanh" thế hệ mới như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), quy định chống phá rừng (EUDR) hay các tiêu chuẩn ESG khắt khe. Từ góc độ cơ quan tham mưu chính sách thị trường, Vụ đang chủ động ứng dụng dữ liệu và công nghệ để "tiền trạm", hướng dẫn doanh nghiệp Việt Nam chuyển đổi xanh và vượt qua các rào cản này như thế nào?
Ông Lê Triệu Dũng: Trước các tiêu chuẩn xanh khắt khe từ thị trường quốc tế (như CBAM, EUDR), cơ quan quản lý đóng vai trò chủ động nắm bắt, dự báo và cung cấp thông tin từ sớm, từ xa. Nhiệm vụ này được triển khai qua các giải pháp trọng tâm:
Thứ nhất, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và cập nhật thông tin qua Cổng thông tin FTA (fta.gov.vn), hoàn thiện bộ tài liệu hướng dẫn về phương pháp tính phát thải và nghĩa vụ khai báo CBAM giúp doanh nghiệp chuẩn bị từ sớm.
Thứ hai, tận dụng các cơ chế đối thoại trong khuôn khổ các FTA (như EVFTA, UKVFTA) để kiến nghị EU bảo đảm tính minh bạch, hỗ trợ kỹ thuật, tính toán công nhận giá carbon đã trả và có cách tiếp cận linh hoạt đối với doanh nghiệp nhỏ.
Thứ ba, ký kết hợp tác quốc tế (như với IISD) để biên soạn tài liệu, tổ chức tập huấn kỹ thuật về đo lường và thẩm tra phát thải. Đồng thời, Tổ công tác đặc biệt trong khuôn khổ EVFTA (thành lập từ tháng 3/2026) được vận hành để kịp thời tháo gỡ vướng mắc và thúc đẩy hợp tác chuyển đổi xanh.
Đặc biệt, ngày 19/3/2026, Bộ Công thương đã thành lập Tổ công tác đặc biệt trong khuôn khổ EVFTA, với sự tham gia của các bộ, ngành và cơ quan liên quan. Đây là cơ chế quan trọng để tăng cường trao đổi, kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi Hiệp định, đồng thời thúc đẩy các sáng kiến hợp tác với EU trong những lĩnh vực như năng lượng tái tạo, công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn, nguyên liệu thô quan trọng và chuyển đổi xanh, trong đó có CBAM.
Về lâu dài, việc ứng phó với rào cản xanh không chỉ để duy trì thị phần mà còn là động lực nâng cao năng lực cạnh tranh, đưa doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Phóng viên: Hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài là lực lượng "cánh tay nối dài" trực tiếp ở địa bàn quốc tế. Theo tinh thần Nghị quyết 57, việc chuyển đổi số và đổi mới tư duy làm việc của đội ngũ Thương vụ đang được thúc đẩy thế nào để biến mỗi Thương vụ thành một "trạm trung chuyển dữ liệu thương mại", kết nối nhanh nhất giữa nhu cầu thị trường sở tại với doanh nghiệp trong nước?
Ông Lê Triệu Dũng: Quán triệt tinh thần Nghị quyết 57 và 59, cơ quan nhà nước chuyển từ quản lý sang "kiến tạo hệ sinh thái" để hỗ trợ doanh nghiệp hội nhập. Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên đang triển khai đồng bộ các giải pháp nâng cao hiệu quả hệ thống Thương vụ. Theo đó, Vụ tích cực đổi mới nhiệm vụ và kết quả đo đếm: Giao chỉ tiêu toàn diện cho các Thương vụ từ nắm bắt thị trường, vận động đoàn thu mua quốc tế, thúc đẩy đơn hàng, mở cửa nông thủy sản đến kết nối thương mại điện tử. Điển hình là thành công của chuỗi sự kiện Viet Nam International Sourcing 2026 với hàng trăm tập đoàn phân phối lớn toàn cầu do các Thương vụ chủ động kết nối.
Cùng với đó, Vụ chú trọng vào phát triển hạ tầng số và dữ liệu hai chiều: Xây dựng hệ thống quản trị dữ liệu, nền tảng số phát triển thị trường, Cổng thông tin FTA (FTAP), Bộ chỉ số FTA INDEX và Đề án hệ sinh thái FTA giai đoạn 2026-2030. Dòng dữ liệu vận hành hai chiều giúp cảnh báo sớm từ địa bàn và cung cấp thông tin tuân chuẩn cho doanh nghiệp, địa phương.
Song song với đó là nâng cao chất lượng nhân sự và thể chế: Chuyển từ "báo cáo tình hình" sang tạo kết quả thực chất. Đẩy mạnh bồi dưỡng kỹ năng đàm phán, ứng dụng AI và xây dựng hồ sơ dùng chung để bảo đảm tính kế thừa khi luân chuyển cán bộ. Cuối cùng là khắc phục thách thức: Dù mạng lưới còn mỏng và kiêm nhiệm nhiều địa bàn trước các yêu cầu mới về chuyển đổi xanh và thương mại số, hệ thống Thương vụ hướng tới mục tiêu trở thành điểm tựa cung cấp dữ liệu nhanh chóng, đáng tin cậy cho doanh nghiệp trên cả nước.
Phóng viên: Đàm phán thương mại đa biên và xử lý các vấn đề thị trường phức tạp đòi hỏi đội ngũ cán bộ, đảng viên không chỉ tinh thông nghiệp vụ, bản lĩnh chính trị mà còn phải linh hoạt, làm chủ các công cụ hiện đại. Sự lãnh đạo của Đảng đã thể hiện ra sao trong việc phát huy tính tiên phong, nêu gương của mỗi đảng viên trên "mặt trận" kinh tế đối ngoại?
Ông Lê Triệu Dũng: Theo tôi, trong lĩnh vực phát triển thị trường nước ngoài và thương mại đa biên, sự lãnh đạo của Đảng phải được thể hiện bằng năng lực định hướng đúng, tổ chức thực hiện hiệu quả và tạo chuyển biến thực chất. Đặc biệt, đối với lĩnh vực kinh tế đối ngoại, nơi mỗi quyết sách, mỗi cam kết đàm phán và mỗi hoạt động vận động chính sách đều có thể tác động trực tiếp đến lợi ích quốc gia, dân tộc và cộng đồng doanh nghiệp, vai trò tiên phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên càng có ý nghĩa quan trọng.
Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, chúng tôi xác định việc đổi mới tư duy, thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải bắt đầu từ nhận thức và hành động của mỗi cán bộ, đảng viên. Đảng viên không chỉ cần vững vàng về bản lĩnh chính trị, nắm chắc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước mà còn phải chủ động nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực ngoại ngữ, kỹ năng đàm phán quốc tế, khả năng phân tích dữ liệu và thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của thương mại toàn cầu.
Tính tiên phong, nêu gương trước hết phải thể hiện ở tinh thần dám nhận việc khó, dám chịu trách nhiệm, chủ động nghiên cứu và đề xuất giải pháp trên cơ sở bảo đảm lợi ích quốc gia. Trong công tác đàm phán, điều đó có nghĩa là phải chuẩn bị kỹ lưỡng về chính sách trong nước, cơ sở pháp lý và thực tiễn thị trường; đánh giá đầy đủ tác động của các phương án; kiên định với những lợi ích cốt lõi của quốc gia, đồng thời linh hoạt trong phương pháp tiếp cận để tìm kiếm tiếng nói chung với các đối tác. Trong phát triển thị trường, đó là tinh thần chủ động nắm bắt diễn biến chính sách của các nước, kịp thời nhận diện rủi ro, tháo gỡ rào cản và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng hiệu quả cam kết hội nhập kinh tế quốc tế.
Cùng với đó, chúng tôi coi trọng việc hoàn thiện môi trường làm việc kỷ cương, chuyên nghiệp, khuyến khích tinh thần học hỏi, chia sẻ tri thức và phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị trong nước với hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài. Mỗi cán bộ, đảng viên cần từng bước hình thành phương pháp làm việc dựa trên dữ liệu, tăng cường ứng dụng công cụ số, nâng cao chất lượng tham mưu và rút ngắn thời gian xử lý công việc. Việc đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ cũng cần gắn với sản phẩm cụ thể, tiến độ, chất lượng và hiệu quả phục vụ doanh nghiệp, thay vì chỉ dừng ở việc hoàn thành quy trình hành chính.
Tôi cho rằng, giá trị của sự lãnh đạo của Đảng được thể hiện rõ nhất khi chủ trương, nghị quyết chuyển hóa thành hành động tự giác của từng đảng viên, thành chất lượng công việc và những kết quả cụ thể. Mỗi cán bộ, đảng viên phải thực sự là một hạt nhân đổi mới trong lĩnh vực mình phụ trách, góp phần xây dựng đội ngũ làm công tác kinh tế đối ngoại vừa có bản lĩnh chính trị vững vàng, vừa có năng lực chuyên môn hiện đại, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của tiến trình hội nhập quốc tế.
Phóng viên: Thưa Vụ trưởng, bước vào giai đoạn “nước rút” thực hiện các mục tiêu tăng trưởng xuất nhập khẩu bền vững, thông điệp lớn nhất mà ông muốn gửi tới toàn thể cán bộ, đảng viên trong Vụ cũng như hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài về tinh thần dấn thân, hành động để đưa Nghị quyết 57 đi sâu vào thực tiễn công tác là gì?
Ông Lê Triệu Dũng: Thông điệp tôi muốn gửi tới toàn thể cán bộ, đảng viên trong Vụ và hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài là: đưa Nghị quyết 57-NQ/TW vào cuộc sống phải bắt đầu từ sự thay đổi trong tư duy, quyết liệt trong hành động và đo lường bằng kết quả thực chất; mỗi cán bộ, đảng viên phải là người tiên phong trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và mở rộng thị trường cho hàng hóa Việt Nam, mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp Việt Nam.
Chúng ta đang hoạt động trong một môi trường thương mại quốc tế nhiều biến động, cạnh tranh chiến lược gia tăng, chính sách thương mại thay đổi khó lường và các tiêu chuẩn về môi trường, phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe. Trong bối cảnh đó, nếu chỉ làm việc theo phương thức truyền thống, phản ứng sau khi vấn đề đã phát sinh thì sẽ khó đáp ứng yêu cầu mới. Chúng ta phải chuyển mạnh từ tư duy xử lý vụ việc sang chủ động dự báo, từ cung cấp thông tin đơn thuần sang phân tích, kiến nghị giải pháp, từ hỗ trợ doanh nghiệp theo từng trường hợp sang xây dựng năng lực tiếp cận thị trường một cách có hệ thống.
Tôi mong muốn mỗi cán bộ, đảng viên và mỗi Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài luôn chủ động hơn một bước trong công việc: chủ động nghiên cứu thị trường, phát hiện cơ hội và nhận diện rủi ro; chủ động tham mưu chính sách, thúc đẩy đàm phán, vận động đối tác và tháo gỡ các rào cản thương mại; chủ động ứng dụng công nghệ, khai thác dữ liệu và chia sẻ thông tin kịp thời để phục vụ công tác điều hành cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Đặc biệt, cần tăng cường kết nối thông tin hai chiều giữa thị trường sở tại với các cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp trong nước, để thông tin thu thập được thực sự trở thành cơ sở cho các quyết định kinh doanh và chính sách.
Tôi tin rằng, khi mỗi cán bộ, đảng viên thực sự coi đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là yêu cầu tự thân; khi mỗi Thương vụ phát huy tốt vai trò cầu nối giữa Việt Nam với thị trường quốc tế; và khi mọi nhiệm vụ đều hướng tới hiệu quả phục vụ đất nước, người dân và doanh nghiệp, Nghị quyết 57-NQ/TW sẽ được cụ thể hóa bằng những kết quả thiết thực. Đó cũng chính là cách chúng ta phát huy vai trò tiên phong của đội ngũ làm công tác kinh tế đối ngoại, góp phần mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế thương mại của Việt Nam.
Phóng viên: Xin cảm ơn Vụ trưởng đã trả lời phỏng vấn của Báo Nhân Dân!
Mai Huyên - Hải Linh