Dư địa phát triển độc đáo, khác biệt
Địa phương này còn có Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ - không chỉ là tài sản thiên nhiên quý giá của Thành phố, mà còn là nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế xanh, du lịch sinh thái và các mô hình phát triển hài hòa giữa con người với thiên nhiên. Bên cạnh đó, vị trí ven biển, tiềm năng kinh tế biển, du lịch, dịch vụ, cùng khả năng kết nối với các khu vực kinh tế trọng điểm phía nam cũng mở ra cho Cần Giờ những cơ hội phát triển mới.
Phát biểu tại hội thảo “Định hướng quy hoạch Cần Giờ trong không gian phát triển mới của Thành phố Hồ Chí Minh: Tầm nhìn, cơ hội và giải pháp phát triển bền vững”, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Cần Giờ Mai Trung Hưng nhấn mạnh: Tiềm năng chỉ có thể trở thành động lực phát triển khi được đặt trong một tầm nhìn quy hoạch đúng đắn, có tính tổng thể, dài hạn và được tổ chức thực hiện một cách đồng bộ, hiệu quả.
Từ tư duy đó, chính quyền Cần Giờ đặt ra nhiều vấn đề cần được nghiên cứu thấu đáo. Đó là, Cần Giờ làm thế nào để khai thác hiệu quả lợi thế về vị trí địa lý, kinh tế biển và du lịch, nhưng không làm tổn hại đến hệ sinh thái tự nhiên vốn là giá trị cốt lõi của địa phương? Giải pháp tổ chức không gian phát triển đô thị, dân cư, dịch vụ, du lịch và các hoạt động kinh tế hợp lý; vừa tạo động lực tăng trưởng, vừa bảo đảm chất lượng sống của người dân? Yêu cầu về hệ thống giao thông, kết nối liên vùng, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, cấp thoát nước, xử lý chất thải, năng lượng và các công trình thiết yếu phải được tính toán đồng bộ với quy mô và tốc độ phát triển trong tương lai;…
Những vấn đề đó cho thấy, quy hoạch Cần Giờ không thể chỉ dừng lại ở việc bố trí các khu chức năng hoặc xác định các dự án phát triển riêng lẻ. Điều cần thiết hơn là phải có tư duy quy hoạch tổng thể, nhìn nhận Cần Giờ trong mối quan hệ hữu cơ với toàn bộ không gian phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh và vùng kinh tế trọng điểm phía nam; xác định những giá trị cần bảo tồn, những lợi thế cần phát huy, những không gian có thể phát triển và những giới hạn cần được tôn trọng. Đây chính là yêu cầu đặt ra đối với địa phương trong giai đoạn hiện nay.
Bảo tồn bền vững không gian xanh
Đại hội xác định mục tiêu xây dựng và phát triển xã Cần Giờ theo hướng đô thị du lịch sinh thái, dịch vụ chất lượng cao; ứng dụng công nghệ xanh trong phát triển đô thị; bảo tồn các giá trị văn hóa-lịch sử; bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng khu vực phòng thủ vững mạnh. Xã Cần Giờ đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% phương tiện giao thông công cộng trên địa bàn sử dụng năng lượng sạch. Toàn bộ trụ sở cơ quan, đơn vị đủ điều kiện sẽ lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời áp mái.
Ở góc nhìn phát triển bền vững từ góc nhìn xã Cần Giờ trong quy hoạch Thành phố Hồ Chí Minh tầm nhìn 100 năm, Tiến sĩ Nguyễn Chí Thành, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu rừng và đất ngập nước cho biết: Cần Giờ là vùng đất ngập nước ven biển, trong đó đất ngập nước mặn có diện tích chiếm tới gần 60% diện tích toàn vùng Cần Giờ (cũ) tạo nên hệ sinh thái rừng ngập mặn độc đáo. Đây còn là bằng chứng về giá trị lịch sử và giá trị khoa học của công trình hồi sinh rừng ngập mặn và hệ sinh thái đất ngập nước ven biển Cần Giờ.
Cả Cần Giờ là một vùng đất ngập nước ven biển với khu rừng ngập mặn rất lớn. Hệ sinh thái đất ngập nước ven biển mà không được ngập thủy triều của biển thì rừng ngập mặn sẽ dần chết, hệ sinh thái bị suy thoái và thổ nhưỡng bị biến dạng. Do đó, các công trình ở ven biển không được ngăn chặn hoặc làm thay đổi chế độ ngập triều đối với vùng sinh thái ngập mặn.
Bên cạnh các dự án hạ tầng quy mô lớn, Tiến sĩ Nguyễn Chí Thành cũng đề xuất nghiên cứu thí điểm các mô hình nhà của hộ dân và nhà homestay của hộ dân sống chan hòa với cảnh quan thiên nhiên rừng ngập mặn, cảnh quan sông nước, không gian yên bình, phù hợp với thói quen của người dân địa phương, trở thành cơ sở hạ tầng du lịch sinh thái, có kiến trúc, nội thất và công nghệ hiện đại.
Nhấn mạnh các yếu tố để biến Cần Giờ thành đô thị sầm uất trong bối cảnh địa phương sở hữu không gian xanh độc đáo, Tiến sĩ, Kiến trúc sư Ngô Trung Hải, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam cho rằng: Cần Giờ cần đột phá về hạ tầng giao thông, kết nối đa phương thức, tạo dựng “hệ sinh thái việc làm” tại chỗ, tiện ích dân sinh song song với công tác bảo tồn sinh thái và tăng khả năng thích ứng biến đổi khí hậu.
Đại diện Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Với các định hướng phát triển, khu vực Cần Giờ đang từng bước chuyển từ một khu vực có mức độ kết nối giao thông còn hạn chế thành một không gian phát triển quan trọng của Thành phố, với sự kết hợp giữa kinh tế biển, cảng biển, logistics, du lịch sinh thái, đô thị và năng lượng tái tạo. Việc phát triển hệ thống giao thông đa phương thức, đồng bộ giữa đường bộ, đường sắt, đường thủy và cảng biển sẽ tạo điều kiện tăng cường kết nối Cần Giờ với trung tâm Thành phố, các tỉnh, thành trong vùng và mạng lưới giao thông quốc gia.
Trong các khuyến nghị về quy hoạch phát triển xã Cần Giờ, Sở Xây dựng cũng nhấn mạnh địa phương cần bảo đảm hài hòa giữa phát triển hạ tầng, đô thị, cảng biển với bảo tồn rừng ngập mặn, hệ sinh thái và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Định hướng phát triển cho xã Cần Giờ giai đoạn 2025-2030 và các năm tiếp theo, lãnh đạo Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Với lợi thế khu dự trữ sinh quyển thế giới, cảnh quan thiên nhiên độc đáo, hệ sinh thái rừng ngập mặn, hệ thống giao thông kết nối đồng bộ đang và sẽ được đầu tư hoàn thiện trong thời gian tới đây, xã Cần Giờ cần phát huy tối đa lợi thế, tiềm năng, nguồn lực sẵn có để xây dựng phát triển trở thành đô thị du lịch sinh thái biển có tầm cỡ khu vực và quốc tế, phát triển kinh tế xanh kinh tế tuần hoàn.
QUANG QUÝ-HÀ AN