Phố cổ ‘kiểu Tây’ nhờ... một đám cháy và những câu chuyện thú vị khác về các 'phố Hàng'

Nhiều câu chuyện thú vị về các phố hàng trong 36 phố phường Hà Nội mà những người yêu Hà Nội, ưa khám phá có thể tìm thấy ở trưng bày Nét hà thành đang diễn ra tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, một hoạt động thuộc khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ 2 năm 2026.

Bất ngờ Hàng Chiếu, Hàng Đào

Sau phố Tây đầu tiên của Hà Nội là Tràng Tiền (thuộc khu nhượng địa của người Pháp trước 1945) được hoàn thành vào năm 1885, thì 3 năm sau tới lượt phố Hàng Chiếu.

Đây là phố đầu tiên trong khu phố cổ được quy hoạch theo kiểu đô thị phương Tây: Có vỉa hè cho người đi bộ, trồng cây xanh, có đèn đường, cống thoát nước.

Trưng bày Nét kinh kỳ được thiết kế đẹp, đặt trong không gian đẹp nơi hậu viên của Văn Miếu - Quốc Tử Giám - Video: THIÊN ĐIỂU

Quy hoạch này được thực hiện nhờ… một đám cháy. Vào năm 1888, sau khi một đám cháy thiêu rụi khu phố cũ, người Pháp đã biến con phố này trở thành con phố đầu tiên trong khu phố cổ Hà Nội được mở mang xây dựng theo mô hình "phố Tây".

Ngoài ra, phố Hàng Chiếu còn là bối cảnh quan trọng trong văn học hiện thực phê phán, đặc biệt gắn tiền với "chợ người" ở khu vực ngõ chợ Đồng Xuân.

Tác phẩm Cơm thầy cơm cô, nhà văn Vũ Trọng Phụng đã thâm nhập vào khu vực này để miêu tả chân thực cuộc sống khốn khổ, cơ cực của những người lao động nghèo, phu phen và những mảnh đời du thủ du thực.

Phố Hàng Đào lâu nay tưởng chỉ là phố buôn bán tơ lụa nổi tiếng của Hà Nội xưa, nhưng còn là cái nôi của phong trào Duy tân và Giáo dục Văn học (Đông Kinh Nghĩa Thục).

Ngôi nhà số 4 Hàng Đào chính là địa điểm lịch sử nơi nhà chí sĩ Lương Văn Can mở trường dạy học. 

Nơi đây là trụ sở khởi nguồn của phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục (1907), một phong trào phê phán lối học từ chương cũ, cổ động phong trào viết và đọc chữ Quốc ngữ, dịch thuật sách báo tiến bộ, truyền bá tư tưởng yêu nước, giải phóng dân tộc và văn minh tân tiến.

Hà Nội có phố 'Hàng Báo'?

Phố Hàng Bông từ cuối thế kỷ 19 đến năm 1945 không chỉ là con phố bán bông, vải, mà còn từng là cái nôi của báo chí và xuất bản, nơi có những nhà in và tòa soạn lớn nhất.

Năm 1887, F. H. Schneider đã lập ra nhà in của mình tại số 49-51 phố Hàng Bông, mở đầu một thời kỳ mới, một sứ mệnh mới cho con phố này: cái nôi của báo chí, xuất bản, một trung tâm sớm nhất của báo chí quốc ngữ Hà Nội, một phố 'Hàng Báo' của Hà Nội.

Sau Schneider, nhà in và nhà xuất bản Tân Dân tọa lạc tại số 93 Hàng Bông, là trung tâm xuất bản lớn nhất Việt Nam trước năm 1945. Đây là nơi cho ra đời hàng loạt tác phẩm vang bóng một thời như Tiểu thuyết thứ bảy, Tao Đàn, Phổ thông bán nguyệt san.

Tân Dân đã nuôi dưỡng, in ấn tác phẩm cho các cây bút lừng danh của văn học Việt Nam như Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Công Hoan, và bộ sách phê bình nổi tiếng Nhà văn hiện đại của Vũ Ngọc Phan.

Phố Hàng Bông và các khu phố lân cận từng là nơi sinh sống trọ học và sáng tác của những tên tuổi lớn trong nền văn học Việt Nam.

• Muốn cảm nhận Hà Nội mùa thu, hãy đến những nơi này

• Hà Nội cấm đường tuyến phố Hàng Mã để tổ chức chợ Trung thu truyền thống

• Từ gánh chè phố cổ đến đề xuất hỗ trợ sinh kế ở nghị trường Đà Nẵng

Vũ Bằng từng trọ học gần số 11 Hàng Bông. Đầu thế kỷ 20, các thi nhân như Xuân Diệu, Huy Cận cũng từng thuê trọ sống và cùng nhau viết văn ở phố này.

Cùng trên trục đường với Hàng Bông là Hàng Gai, hay phố Phùng Hưng giao với Hàng Bông, cũng từng là một phố "Hàng Báo", với một loạt nhà in, tòa soạn báo như nhà in Trung Bắc Tân Văn, Đông Dương tạp chí, Học Báo, L'Annam Nouveau, Khai Hóa, Đông Pháp, Hữu Thanh, Đông Phương…

Nếu như phố Hàng Bạc là nơi sinh ra nhà văn nổi tiếng Nguyễn Tuân thì phố Hàng Da lại là nơi lưu dấu nhiều kỷ niệm của các văn nghệ sĩ nổi tiếng.

Nhà văn Ngô Tất Tố từng hay ngồi viết bài ở một tòa soạn ở góc phố, và nhà văn Nguyễn Tuân khi còn trẻ thường tạt qua đây ngủ nhờ vào những đêm hè oi ả.

Số nhà 11 phố Hàng Da từng là nơi cư trú của nhà văn Vũ Bằng. Quãng thời gian này được lưu dấu trong một bức ảnh lưu niệm và thư từ trao đổi giữa ông với nhà văn Lý Văn Sâm.

Phố Hàng Giấy là "phố chữ", bởi trên phố này có ngôi nhà số 46 (cũ) chính là ngôi nhà của gia đình nhà văn hóa Nguyễn Văn Vĩnh, người có công lớn trong việc truyền bá chữ Quốc ngữ và văn học phương Tây đầu thế kỷ 20.

Ngoài ra, hiệu sách Ích Ký trên phố cũng góp phần phổ biến các tác phẩm văn học dân gian như Phạm Công, Phan Trần bằng chữ Quốc ngữ đến đông đảo công chúng.

Thông tin Phở gia truyền 49A Bát Đàn sang Úc được những người yêu phở quan tâm. Bởi đây là lần đầu tiên thương hiệu phở này chính thức xuất ngoại.