Quần áo cũ được xử lý như thế nào để bảo vệ môi trường?

Rác thải dệt may - vấn đề môi trường nghiêm trọng

Bạn thường làm gì với những bộ quần áo cũ không còn mặc vừa? Nếu những trang phục này vẫn còn đủ tốt, nhiều người sẽ chọn giải pháp quyên góp cho các tổ chức từ thiện. Ngược lại, giải pháp phù hợp nhất là đem bỏ ra thùng rác.

Cho dù trang phục được ủng hộ từ thiện thì sau một thời gian sử dụng, các loại áo quần này cũng sẽ bị hư hỏng và đích đến cuối cùng của chúng vẫn là những bãi rác.

Rác thải dệt may đang trở thành một vấn đề môi trường nghiêm trọng, nhưng ít người quan tâm.

Theo một nghiên cứu được thực hiện bởi Textile Exchange, tổ chức phi lợi nhuận chuyên theo dõi thị trường sợi và vật liệu dệt toàn cầu, 88% lượng quần áo trên toàn cầu sẽ kết thúc vòng đời tại bãi rác.

Những núi rác thải dệt may sẽ ngày càng lớn hơn khi tốc độ sản xuất hàng may mặc trên toàn cầu ngày càng tăng nhanh để đáp ứng nhu cầu thời trang của người dùng.

Đặc biệt, sự xuất hiện của “thời trang nhanh”, là mô hình sản xuất và phân phối quần áo với tốc độ cực nhanh, giúp đưa các mẫu thiết kế mới đáp ứng xu hướng trên mạng xã hội đến người dùng, càng làm tăng thêm lượng rác thải dệt may trên toàn cầu.

Theo Textile Exchange, vào năm 2000, các nhà sản xuất trên toàn cầu đã tạo ra 50 triệu tấn sản phẩm dệt may. Con số này đã tăng lên 109 triệu tấn trong năm 2020 và dự báo năm 2030, sản lượng dệt may toàn cầu sẽ đạt 145 triệu tấn.

Quy trình xử lý rác thải dệt may như thế nào?

Quy trình xử lý rác thải dệt may, quần áo cũ để bảo vệ môi trường thường phải trải qua nhiều công đoạn, từ thu gom, phân loại, tái sử dụng, tái chế cho đến quá trình xử lý những phần không còn khả năng tận dụng.

Tại các quốc gia nghèo và kém phát triển, nơi cơ sở hạ tầng phục vụ quy trình thu gom và tái chế rác thải dệt may chưa được triển khai đầy đủ, chôn lấp và đốt các loại quần áo cũ đã bị vứt bỏ là giải pháp phổ biến.

Tuy nhiên, đây không phải là giải pháp phù hợp để bảo vệ môi trường vì các chất liệu vải sẽ mất rất nhiều năm để phân hủy dưới đất và khí CO2 tỏa ra trong quá trình đốt sẽ làm ô nhiễm môi trường. Tro sau khi đốt quần áo cũng cần phải xử lý một cách hợp lý.

Giải pháp đúng để xử lý rác thải dệt may là tái chế các loại vải nhằm sử dụng cho mục đích khác.

Tuy nhiên, cần phải phân biệt giữa khái niệm tái chế và tái sử dụng. Tái sử dụng nghĩa là món đồ vẫn còn đủ tốt để tiếp tục sử dụng, có thể dùng để quyên góp cho các tổ chức từ thiện. Trong khi đó, tái chế là quy trình phân tách để đưa quần áo về trạng thái sợi ban đầu để sử dụng cho mục đích khác.

Quá trình tái chế có thể được thực hiện bằng phương pháp cơ học hoặc hóa học.

Tái chế cơ học là quá trình cắt nhỏ quần áo cũ thành những sợi vải, tương tự như quá trình cắt giấy bằng máy hủy tài liệu. Máy móc sau đó sẽ được sử dụng để tách riêng các sợi vải thông qua quá trình chải thô để sắp xếp các sợi vải thẳng hàng thành một dải sợi liên tục.

Để chuyển đổi các sợi vải tái chế này thành sợi dệt, đơn vị tái chế thường trộn sợi tái chế cơ học với sợi vải mới giúp tăng độ bền cho sợi thành phẩm sau khi kéo sợi bằng máy. Những sợi thành phẩm này cuối cùng sẽ được sử dụng như các sợi vải mới.

Trong khi đó, tái chế hóa học là quá trình phân tách các mảnh quần áo cũ thành những thành phần nhỏ, sau đó làm sạch và tinh chế những thành phần này bằng bộ lọc cùng thiết bị tách. Các dung môi hóa học được sử dụng để phá vỡ cấu trúc polymer, loại bỏ thuốc nhuộm và các chất phụ gia khác có trong vải.

Sau khi được làm sạch, các sợi đã phân tách có thể được kéo thành sợi dệt mới, giống như quy trình sản xuất sợi từ bông thô. Loại sợi tái chế này sau đó được dệt thành vải bằng các loại máy dệt công nghiệp.

Tái chế cơ học tạo ra các loại sợi kích thước ngắn, dẫn đến tính chất sợi thành phẩm không cao. Việc bổ sung thêm sợi vải mới để tăng chiều dài và độ bền cho sợi thường gây tốn kém chi phí.

Ngược lại, tái chế hóa học giúp tạo ra sợi dệt gần như nguyên sinh, chất lượng tốt hơn so với tái chế cơ học, có thể áp dụng cho nhiều loại vải khác nhau.

Tuy nhiên, nhược điểm của tái chế hóa học là chi phí đầu tư cao, phải có nhà máy, hóa chất tái chế… dẫn đến giá thành sợi tái chế cũng bị đẩy lên cao. Quá trình xử lý vải bằng hóa chất cũng có thể sinh ra các chất độc hại, gây nguy hiểm cho con người và môi trường nếu không được kiểm soát tốt. Nước thải và hóa chất sau khi thực hiện quá trình tái chế cũng có thể gây ô nhiễm nếu không được xử lý đúng cách.

Một giải pháp tái chế khác đối với quần áo cũ là cắt nhỏ và sử dụng vải để may lại thành các sản phẩm mới như túi xách, thảm, đồ trang trí…

Hình thức tái chế này giúp tiết kiệm nguyên liệu, giảm lượng rác thải xả ra môi trường. Tuy nhiên, kiểu tái chế này thường được thực hiện theo cách thủ công, khó xử lý với số lượng quần áo lớn, cũng như không thể tận dụng hết toàn bộ vải từ quần áo cũ, nghĩa là vẫn có một lượng rác thời trang thải ra môi trường và buộc phải tiếp tục xử lý.

Nhiều công nghệ tái chế rác thải dệt may thân thiện với môi trường, an toàn cho con người đang được nghiên cứu, như tái chế vải bằng enzyme, các dung môi ít độc hại… giúp xử lý lượng rác thải thời trang ngày càng lớn.

Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có một giải pháp tái chế và xử lý quần áo cũ nào thực sự hiệu quả, thân thiện môi trường và tiết kiệm chi phí. Giải pháp hiệu quả nhất đến từ chính cộng đồng người dùng.

Theo các chuyên gia Cơ quan Bảo vệ Môi sinh Hoa Kỳ (EPA), người dùng nên mua các loại quần áo bền, dễ sửa chữa và chỉ mua khi thực sự cần thiết. Nếu quần áo không tiếp tục sử dụng, nên phân loại quần áo theo chất liệu vải ngay tại nhà, trước khi mang đến những địa điểm thu gom quần áo cho mục đích từ thiện hoặc các đơn vị chịu trách nhiệm tái chế rác thải thời trang.