Quan hệ Mỹ - Ukraine bên bờ vực đổ vỡ, Kiev đối mặt tình thế khó khăn

Khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ đang đến gần và được xem như một cuộc “trưng cầu dân ý” về nhiệm kỳ tổng thống đương nhiệm, mối quan hệ giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky dường như đang tiến gần tới bờ vực đổ vỡ, báo New York Times nhận định.

Sự rạn nứt giữa hai nhà lãnh đạo đặt ra những rủi ro đối với chính quyền Tổng thống Trump, nhưng điều này thậm chí còn nghiêm trọng hơn đối với Ukraine, trong bối cảnh quân đội Kiev vẫn cần sự hỗ trợ tác chiến quan trọng từ Washington.

Đối với Ukraine, những “đòn giáng” liên tiếp chỉ trong một tuần đẩy họ vào tình thế vô cùng khó khăn.

Ông Trump đổ lỗi cho cuộc xung đột Ukraine là nguyên nhân khiến giá dầu diesel tăng cao, mặc dù các chuyên gia năng lượng cho rằng cuộc chiến do nhà lãnh đạo Mỹ phát động nhằm vào Iran mới là lý do chính.

Trong nỗ lực nhằm hạ nhiệt giá dầu diesel, ông Trump tạm thời dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với hoạt động bán dầu diesel của Nga. Ông đơn phương tuyên bố “lệnh ngừng bắn năng lượng” giữa Nga và Ukraine. Ông cũng kêu gọi Ukraine tổ chức bầu cử để chọn tổng thống mới.

Cùng thời điểm đó, quân đội Ukraine thông báo xuất hiện những hạn chế đột ngột đối với việc sử dụng Starshield, phiên bản quân sự của hệ thống Internet vệ tinh Starlink. Hệ thống này đóng vai trò then chốt trong hoạt động liên lạc trên chiến trường của Ukraine.

Tỷ phú Elon Musk, ông chủ của SpaceX - công ty vận hành Starlink, cho rằng chỉ quân đội Mỹ và cuối cùng là Tổng thống Trump mới có thể hạn chế việc sử dụng Starshield. Sau đó, ông Musk cũng kêu gọi Ukraine bầu tổng thống mới.

Sau phản ứng kiềm chế ban đầu, Tổng thống Zelensky tuyên bố ông cảm thấy bị “phản bội” khi Tổng thống Trump nghiêng về phía Nga. Bất chấp tuyên bố ngừng bắn của ông Trump, ông Zelensky cho biết Ukraine sẽ nối lại các cuộc tấn công nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga. Trong một cuộc phỏng vấn, khi được yêu cầu làm rõ liệu ông có cho rằng Ukraine đang “đánh mất” sự ủng hộ của Mỹ hay không, ông Zelensky chỉ trả lời ngắn gọn: “Có”.

Sau đó, ông Trump nói với kênh Newsmax rằng ông “không mấy thiện cảm” với ông Zelensky và nhà lãnh đạo Ukraine “không phải là người phù hợp để chúng ta làm việc cùng”.

Không ai có thể đoán trước cuộc “khẩu chiến” này sẽ kết thúc ở đâu. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, nếu tình trạng này tiếp diễn, Mỹ, Ukraine và các đồng minh châu Âu của Kiev sẽ chịu tổn thất.

“Đây là tình huống mà tất cả các bên đều thua. Tôi cho rằng điều này không tốt cho ông Trump. Rõ ràng là không tốt cho ông Zelensky. Và cũng không tốt cho châu Âu”, ông Balazs Jarabik, cựu quan chức ngoại giao Liên minh châu Âu tại Kiev, hiện làm việc tại công ty phân tích chính trị R. Politik, nhận định.

Kịch bản xấu với Ukraine

Theo New York Times, kịch bản xấu nhất đối với Kiev là Tổng thống Trump và Bộ Quốc phòng Mỹ đình chỉ viện trợ cho quân đội Ukraine.

Ukraine phụ thuộc vào mạng lưới Internet Starshield do Lầu Năm Góc tài trợ dọc theo tiền tuyến, cũng như nguồn tình báo quân sự giúp cảnh báo nước này về các cuộc tấn công tên lửa sắp xảy ra, và hỗ trợ xác định mục tiêu cho các cuộc tấn công tầm trung của Ukraine.

Ukraine cũng dựa vào Mỹ để có được các loại vũ khí mà Kiev muốn mua với sự hỗ trợ của các đồng minh, như phụ tùng thay thế cho máy bay F-16, tên lửa dẫn đường và tên lửa đánh chặn Patriot. Đây là loại vũ khí duy nhất mà Ukraine có thể tiếp cận để đánh chặn tên lửa đạn đạo của Nga.

Các nhà phân tích cảnh báo, việc mất đi sự hỗ trợ này sẽ gây tổn hại cho quân đội Ukraine đúng vào thời điểm lực lượng này đang hoạt động tích cực trước quân đội Nga trên tiền tuyến. Điều đó cũng sẽ ảnh hưởng đến các thành phố của Ukraine, nơi đang hứng chịu liên tiếp các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái, đồng thời khiến thêm nhiều người Ukraine thiệt mạng.

Trước đây, Mỹ từng là đồng minh số một của Ukraine trong cuộc xung đột với Nga. Tuy nhiên, sau khi ông Trump lên nắm quyền, mối quan hệ này dường như lung lay.

Ông Trump tuyên bố thời kỳ cô lập Nga đã kết thúc, đổ lỗi cho Ukraine vì để xung đột xảy ra và đảo lộn các chính sách đối ngoại của Mỹ. Ông Trump và ông Zelensky từng có cuộc gặp căng thẳng tại Nhà Trắng.

Mặc dù ông Zelensky đã tìm cách hàn gắn rạn nứt, nhưng Mỹ vẫn quyết định ngừng cung cấp vũ khí miễn phí cho Ukraine, thay vào đó yêu cầu Kiev và các đồng minh phương Tây thanh toán chi phí. Kể từ đó, Ukraine đã tăng cường đáng kể năng lực sản xuất quốc phòng trong nước, qua đó giảm nhẹ tác động khi Mỹ thu hẹp viện trợ.

Dù các nước châu Âu cung cấp một phần thông tin tình báo cho Ukraine, nhưng theo ông Nico Lange, cựu quan chức Bộ Quốc phòng Đức và hiện là chuyên gia cao cấp tại Hội nghị An ninh Munich, không gì có thể thay thế nguồn tình báo Mỹ trong việc đưa ra cảnh báo sớm về các cuộc tấn công bằng tên lửa hành trình phóng từ tàu trên Biển Đen hoặc các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga.

Nếu Ukraine không nhận được cảnh báo trước về các tên lửa đạn đạo đang bay tới và không có tên lửa Patriot để đánh chặn, Nga sẽ có thể dễ dàng tập kích các mục tiêu mà không vấp phải bất kỳ rào cản nào.

“Chúng tôi sẽ gặp nguy hiểm vì không nhận được cảnh báo về các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo. Điều đó có nghĩa là chúng tôi sẽ không thể kịp đến nơi trú ẩn. Và chúng tôi cũng không có phương tiện để tự bắn hạ những tên lửa đó”, ông Oleh Katkov, nhà phân tích quân sự kiêm tổng biên tập AIN - hãng truyền thông Ukraine chuyên đưa tin về quốc phòng và công nghệ, cho biết.

Bà Solomiia Bobrovska, thành viên Ủy ban Quốc phòng của Quốc hội Ukraine và Phó trưởng đoàn Ukraine tại NATO, cho biết bà lo ngại Mỹ sẽ ngừng cung cấp tên lửa đánh chặn Patriot cho Ukraine. Nguồn cung loại tên lửa này trên toàn thế giới đã cạn kiệt, phần lớn do cuộc chiến tại Iran, nhưng Ukraine vẫn nhận được một số lượng nhỏ mỗi tháng.

Trong tuần này, Ukraine đã phần nào chứng kiến phần nào hậu quả có thể xảy ra nếu Mỹ ngừng hỗ trợ.

Các quan chức Ukraine cho biết nước này không nhận được cảnh báo trước từ các đối tác, trong đó có Mỹ, về hai đợt tấn công tên lửa nhằm vào Kiev hôm 13-14/10. Những tên lửa này đánh trúng mục tiêu đúng lúc còi báo động không kích vang lên.

Tiếp đó là những sự cố gián đoạn Starshield, mà các binh sĩ Ukraine cho biết đã ảnh hưởng đến việc triển khai máy bay không người lái và hàng loạt hoạt động khác.

Theo các nhà phân tích, khoảng thời gian vài tuần tới có thể cho thấy điều gì sẽ xảy ra tiếp theo trong mối quan hệ giữa Tổng thống Trump và Zelensky.