Nhân dịp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thăm chính thức Nhật Bản từ ngày 8-11/11/2026, phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Phú Bình, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản, Phó Chủ tịch Hội hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản, Chủ tịch Hội Liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài về ý nghĩa của chuyến thăm, về triển vọng quan hệ hợp tác song phương trong các lĩnh vực ưu tiên…
Phóng viên: Từng là Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản và cũng là người trực tiếp tham gia vào tiến trình kết nối và thúc đẩy quan hệ song phương Việt Nam-Nhật Bản, ông đánh giá như thế nào về quan hệ hai nước trong thời gian gần đây?
Ông Nguyễn Phú Bình: Sau chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản Murayama Tomiichi năm 1994 - chuyến thăm lần đầu tiên của một Thủ tướng Nhật Bản đến Việt Nam, năm 1995, Tổng Bí thư Đỗ Mười cũng thăm Nhật Bản và đây cũng chuyến thăm đầu tiên của một vị Lãnh đạo cao nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam thăm một nước G7. Từ đó, trong suốt 30 năm qua, hằng năm đều diễn ra các cuộc thăm ở cấp cao nhất của hai nước.
Cũng từ đó, quan hệ giữa hai nước không ngừng phát triển, từ Tuyên bố “Hướng tới quan hệ Đối tác chiến lược” trong chuyến thăm Nhật Bản của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng năm 2006, đến “Quan hệ đối tác chiến lược” năm 2009, khuôn khổ đối tác chiến lược đầu tiên Việt Nam ký kết với một nước G7, tiếp đó là “Quan hệ đối tác chiến lược sâu rộng” năm 2014 và vào năm 2023, nhân dịp kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, Việt Nam-Nhật Bản nâng cấp lên “Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á và thế giới”.
Với tư cách nước chủ nhà, Nhật Bản cũng là thành viên G7 đầu tiên đã mời lãnh đạo cấp cao của Việt Nam tham dự Hội nghị thượng đỉnh G7 mở rộng vào năm 2016 và 2023, mời Việt Nam tham dự Hội nghị thượng đỉnh G20 năm 2019 với tư cách khách mời đặc biệt.
Có thể nói, quan hệ Việt Nam-Nhật Bản hiện nay đang ở giai đoạn phát triển tốt đẹp nhất, toàn diện và thực chất nhất trong lịch sử. Quan hệ đó thể hiện ở sự tin cậy chính trị, các cuộc đi thăm và trao đổi ý kiến thường xuyên giữa lãnh đạo cấp cao nhất của hai nước. Đặc biệt, trong năm 2026, Chủ tịch Đảng Dân chủ Tự do, Thủ tướng Takaichi Sanae đã thăm chính thức Việt Nam từ ngày 1-3/5/2026 và nay là chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam.
Về kinh tế, Nhật Bản tiếp tục là một trong các đối tác kinh tế hàng đầu của Việt Nam, là nhà cung cấp ODA lớn nhất của Việt Nam với khoảng 30% tổng số vốn ODA của nước ngoài cho Việt Nam. Nhật Bản cũng là một trong những nước có kim ngạch thương mại và vốn đầu tư FDI lớn nhất với Việt Nam. Hiện nay, hai nước đang tập trung vào các lĩnh vực thiết thân của Việt Nam như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, năng lượng tái tạo, đổi mới sáng tạo và phát triển hạ tầng chiến lược.
Quan hệ quốc phòng-an ninh với cơ chế đối thoại cấp chiến lược cấp Thứ trưởng Ngoại giao-quốc phòng hằng năm và hợp tác trong lĩnh vực tư pháp và dẫn độ tội phạm quốc tế, hai nước phát triển hợp tác đi vào chiều sâu, bao gồm công nghiệp quốc phòng, chuyển giao trang thiết bị...
Trong lĩnh vực giao lưu nhân dân, với trên 100 cặp quan hệ hợp tác giữa các địa phương của hai nước và quan hệ giao lưu văn hóa, giáo dục và du lịch diễn ra sôi nổi, hằng năm có đến hàng trăm ngàn lưu học sinh, nghệ sĩ, du khách qua lại giữa hai nước. Đặc biệt, chính sách hợp tác nhân lực của Nhật Bản đã đưa quy mô cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản tăng nhanh lên khoảng 700 ngàn người, trở thành cộng đồng người Việt Nam lớn thứ hai trên thế giới.
Phóng viên: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thăm chính thức Nhật Bản từ ngày 8-11/11/2026 theo lời mời của Nhà nước Nhật Bản. Vậy theo ông, chuyến thăm này có ý nghĩa như thế nào trong việc làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam-Nhật Bản?
Ông Nguyễn Phú Bình: Chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam diễn ra trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với Đường lối của Đại hội lần thứ XIV của Đảng nhằm hoàn thiện thể chế, phát triển khoa học-công nghệ, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% mỗi năm trong giai đoạn dài. Để đạt mục tiêu đó, cùng với sự cố gắng trong nước, cần mở rộng hợp tác quốc tế, đặc biệt, lựa chọn những đối tác chiến lược có thể đồng hành lâu dài.
Vì vậy, ý nghĩa và mục đích của chuyến thăm là nhằm củng cố quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Nhật Bản nói chung; đặc biệt chú trọng thúc đẩy hợp tác thực chất và toàn diện những lĩnh vực hợp tác trụ cột truyền thống như hợp tác chính trị, kinh tế, giáo dục-đào tạo, hợp tác lao động... cũng như những lĩnh vực mới như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong thời gian tới.
Phóng viên: Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ, vốn, nền tảng công nghiệp và kinh nghiệm quản trị - những lĩnh vực mà Việt Nam ưu tiên thúc đẩy hợp tác trong chiến lược phát triển kinh tế-xã hội trong giai đoạn mới. Vậy trong thời gian tới, hai nước phải làm gì để thúc đẩy hợp tác song phương trong những lĩnh vực ưu tiên, thưa ông?
Ông Nguyễn Phú Bình: Việt Nam và Nhật Bản có một nền tảng quan hệ rất vững chắc, không có tranh chấp về lãnh thổ, lại có mẫu số chung là hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung ở Đông Nam Á và châu Á. Mặt khác, chính sách đa phương hoá, đa dạng hóa quan hệ, hội nhập quốc tế sâu rộng, vượt qua quá khứ, hướng tới tương lai của Việt Nam đã giúp cải thiện quan hệ với Nhật Bản.
Về mặt kinh tế, mặc dù Nhật Bản là nước phát triển cao, trong khi Việt Nam là nước đang phát triển, trình độ phát triển rất chênh lệch nhưng hai nước lại có khả năng bổ sung cho nhau: Nguồn vốn dồi dào, sở hữu công nghệ phong phú và kinh nghiệm quản trị của Nhật Bản đáp ứng nhu cầu phát triển cấp thiết của Việt Nam, trong khi đất nước Việt Nam với dân số 100 triệu vừa là thị trường quan trọng của hàng hóa Nhật Bản, vừa là nguồn nhân lực dồi dào bổ sung cho lực lượng lao động thiếu hụt do tình trạng già hóa dân số nghiêm trọng ở Nhật Bản.
Tài nguyên thiên nhiên phong phú, kể cả lương thực, thực phẩm nhiệt đới dồi dào của Việt Nam có thể bù đắp cho tình trạng nghèo tài nguyên và thiếu hụt lương thực, thực phẩm của Nhật Bản. Vị trí của Việt Nam nằm ở trung tâm Đông Nam Á nhưng lại gần Nhật Bản, nằm trên các đầu mối giao thông quốc tế quan trọng cả về đường biển, đường không và đường bộ nên tạo thuận lợi cho Nhật Bản về vận chuyển.
Trong những năm qua, sự hợp tác mật thiết giữa hai nước mang lại lợi ích thiết thực cho cả hai nước, nhất là trong lĩnh vực kinh tế. Trong nhiều cơ chế hợp tác giữa hai nước, nổi lên là Sáng kiến chung Việt-Nhật về cải thiện môi trường đầu tư ở Việt Nam bắt đầu từ năm 2003, cho đến nay đã trải qua 8 giai đoạn, mỗi giai đoạn đặt ra mục tiêu cụ thể để giải quyết thông qua đối thoại trực tiếp giữa cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam do Đại sứ quán Nhật Bản và Hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam chủ trì với các Cơ quan quản lý nhà nước của Việt Nam nhằm tháo gỡ các vướng mắc về chính sách, thủ tục hành chính, thuế, hạ tầng, nguồn nhân lực... bằng các giải pháp và biện pháp giám sát cụ thể.
Sáng kiến trên đã giúp nâng cao tính minh bạch của hệ thống pháp lý, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo ra sức hút mạnh mẽ của môi trường đầu tư của Việt Nam đối với các nguồn vốn đầu tư nước ngoài nói chung, trong đó có Nhật Bản.
Trong giai đoạn phát triển mới, Việt Nam đặt ưu tiên cao vào một số lĩnh vực như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát triển hạ tầng chiến lược và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây cũng là những lĩnh vực thế mạnh của Nhật Bản nên từ năm 2024, hai nước đã thỏa thuận triển khai bước tiếp theo của Sáng kiến chung nói trên với tên gọi "Sáng kiến chung Việt-Nhật trong kỷ nguyên mới".
Cùng với việc triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV và các "Nghị quyết trụ cột" trong nhiều lĩnh vực quan trọng, việc hai nước cùng tích cực triển khai Sáng kiến chung nói trên chắc chắn sẽ mang lại hiệu quả tích cực, đáp ứng lợi ích của cả Việt Nam và Nhật Bản.
Phóng viên: Trong nhiều năm qua, ngoại giao nhân dân được coi là một trong những nền tảng quan trọng, góp phần thúc đẩy quan hệ hữu nghị và hợp tác nhiều mặt giữa nhân dân hai nước Việt Nam-Nhật Bản. Với cương vị là Phó Chủ tịch Hội hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản, ông có thể chia sẻ một số hoạt động nổi bật của Hội trong thời gian qua?
Ông Nguyễn Phú Bình: Với vị trí địa lý ở Đông Nam Á và Đông Bắc Á, Việt Nam và Nhật Bản chia sẻ nhiều nét tương đồng về văn hoá và lịch sử. Ngay từ thế kỷ thứ 8, Nhà sư Phật Triết từ Lâm Ấp (miền trung của Việt Nam) đã sang tu ở chùa Todai-ji ở Nhật Bản và truyền bá nhiều nét văn hoá của Việt Nam trong cư dân Nhật Bản. Trong dịp đón tiếp Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết sang thăm Nhật Bản năm 2007, Nhật Hoàng Akihito đã nhắc lại sự kiện trên và cho rằng, những giai điệu dân ca xứ Lâm Ấp đã để lại nhiều dấu tích trong Nhã nhạc cung đình Nhật Bản.
Kế thừa và tiếp thu truyền thống đó, Hội Hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản đã thiết lập quan hệ hợp tác với nhiều tổ chức hữu nghị ở Nhật Bản cả ở trung ương và địa phương, hỗ trợ các tổ chức này triển khai các hoạt động giao lưu và công tác xã hội ở các địa phương.
Hội đã tích cực tham gia tổ chức Lễ hội Việt Nam và Lễ hội Nhật Bản tại thủ đô và nhiều địa phương của hai nước, đưa tình cảm gắn kết giữa nhân dân hai nước thấm sâu đến các địa phương. Các Hội hữu nghị Việt-Nhật tại các tỉnh đóng vai trò rất quan trọng trong việc hình thành và phát triển quan hệ hợp tác của trên dưới 100 cặp quan hệ đối tác giữa các địa phương hai nước.
Ở Trung ương, Câu lạc bộ cựu du học sinh Việt Nam tại Nhật Bản (VAJA), với vai trò là tổ chức thành viên của Hội hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản, trong 25 năm qua, Câu lạc bộ đã thu hút được sự hợp tác tích cực của các cơ quan, tổ chức giáo dục Nhật Bản, triển khai nhiều hoạt động hiệu quả, không chỉ tăng cường tình cảm gắn bó giữa nhân dân hai nước mà còn góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho công cuộc phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới.
Cùng với đó, Hội Hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản cũng chú trọng thu hút nhiều nhà ngoại giao, nhiều nhà khoa học và doanh nhân đã và đang có nhiều hoạt động đóng góp cho quan hệ giữa hai nước trong nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm tăng cường hiệu quả hoạt động của Hội.
Phóng viên: Trong số gần 700 nghìn người Việt Nam tại Nhật Bản có rất nhiều học giả, chuyên gia, trí thức làm việc tại các tập đoàn, doanh nghiệp công nghệ hàng đầu của Nhật Bản trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Vậy, xin ông cho biết, Hội Hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản dự kiến triển khai những hoạt động gì để vận động, kêu gọi sự chung tay của cộng đồng người Việt tại Nhật Bản vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới theo tinh thần của Nghị quyết số 23/NQ-TW?
Ông Nguyễn Phú Bình: Trong những năm gần đây, cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản đã phát triển mạnh mẽ cả về lượng và chất. Do yêu cầu bổ sung nguồn nhân lực, và với khuôn khổ hợp tác chiến lược toàn diện giữa hai nước, Chính phủ Nhật Bản có chính sách đặc biệt để thu hút thanh niên Việt Nam sang học tập và làm việc tại Nhật Bản, đưa cộng đồng người Việt tại Nhật Bản lên gần 700 ngàn người, lớn thứ hai trong cộng đồng người Việt trên toàn thế giới.
Trong bối cảnh quan hệ giữa hai nước phát triển tốt đẹp, cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản luôn hướng về Tổ quốc, mong muốn đóng góp cho sự phát triển của đất nước.
Ý nghĩa và mục đích của chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam là nhằm củng cố quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Nhật Bản nói chung; đặc biệt chú trọng thúc đẩy hợp tác thực chất và toàn diện những lĩnh vực hợp tác trụ cột truyền thống như hợp tác chính trị, kinh tế, giáo dục-đào tạo, hợp tác lao động... cũng như những lĩnh vực mới như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong thời gian tới.
Ông Nguyễn Phú Bình,
nguyên Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản,
Phó Chủ tịch Hội hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản
Đặc biệt, có rất nhiều học giả, chuyên gia, trí thức được đào tạo và trưởng thành trong môi trường giáo dục và đào tạo ưu việt, nay đang làm việc trong các trường đại học, các cơ sở nghiên cứu hay các tập đoàn công nghệ cao, công nghệ chiến lược của Nhật Bản nên thường xuyên có tiếp xúc, tiếp cận với nhu cầu mới của đất nước, không có trở ngại đáng kể trong việc đóng góp cho đất nước.
Trong tình hình thuận lợi đó, là một trong các lãnh đạo của Hội Hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản và Hội liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài, tôi sẽ cùng Lãnh đạo của hai Hội chung tay cùng các tổ chức và đoàn thể khác trong Hệ thống chính trị, vận dụng tư duy mới trong Nghị quyết số 23 của Bộ chính trị (2/8/2026) và Chương trình hành động của chính phủ (26/10/2026) tập trung vận động xây dựng cộng đồng người Việt tại Nhật Bản đoàn kết, vững mạnh, kỷ cương, luôn gắn bó với quê hương, hướng về Tổ quốc.
Đồng thời, Hội cũng tạo điều kiện truyền bá tiếng Việt và văn hóa Việt để cộng đồng gắn bó lâu dài với Tổ quốc; đồng thời phản ánh, góp ý xây dựng cơ chế, chính sách, luật pháp để thu hút sự đóng góp của đồng bào ta, đảm bảo quyền lợi chính đáng và trách nhiệm của đồng bào ta nói chung. Trong đó có cơ chế, chính sách đặc thù cho các chuyên gia, trí thức trong một số lĩnh vực ưu tiên đối với địa bàn Nhật Bản nói riêng như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển hạ tầng chiến lược, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, chú trọng biện pháp thu hút và sử dụng lực lượng lao động có chất lượng cao, sau khi kết thúc nhiệm kỳ làm việc ở Nhật Bản cho các nhu cầu lao động chất lượng cao trong nước.
Hội Hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản cùng Hội liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài sẽ chú trọng phát huy vai trò kết nối với các tổ chức người Việt theo từng địa bàn, ngành nghề, quê hương, chú trọng vận động, đoàn kết đồng bào ta tại Nhật thông qua công tác vận động thân nhân qua các chi hội ở địa phương để đóng góp có hiệu quả vào việc thu hút nguồn lực người Việt ở Nhật Bản cho sự nghiệp phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông.
Khánh Lan