Nhiều homestay trên đất rừng
Núi Cấm có tổng diện tích đất rừng là hơn 2.039 ha, chủ yếu là rừng phòng hộ; toàn khu vực hiện có 883 hộ dân với 3.177 nhân khẩu sinh sống ổn định từ trước năm 2002. Sinh kế chính của người dân lâu nay là làm rẫy, trồng cây ăn trái, kết hợp kinh doanh nhỏ lẻ như buôn bán quanh hồ Thủy Liêm, chạy xe ôm hay chụp ảnh phục vụ du khách.
Tuy nhiên, cùng với sức hút du lịch địa phương, nhiều hộ dân đã tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng đất, xây dựng nhà nghỉ, homestay ngay trên đất canh tác hoặc lâm nghiệp.
Theo Kết luận thanh tra số 06/KL-TTT ngày 6/6/2025 của Thanh tra tỉnh An Giang, toàn địa bàn ghi nhận 60 trường hợp vi phạm trật tự xây dựng kết hợp kinh doanh dịch vụ thuộc diện phải khắc phục hậu quả. Tính đến nay, chính quyền địa phương đã vận động, đôn đốc khôi phục hiện trạng ban đầu được 44 trường hợp; 16 trường hợp đang tiếp tục được rà soát hồ sơ, đôn đốc xử lý.
Riêng đối với các công trình lưu trú sai phép có 10 trường hợp, hiện đã có 3 cơ sở khắc phục xong, 7 cơ sở đang trong quá trình tháo dỡ, trả lại hiện trạng.
Thực tế tại cơ sở cho thấy, đằng sau các vi phạm là nhiều khúc mắc liên quan yếu tố lịch sử và sinh kế. Như trường hợp cơ sở M.T. (do gia đình ông Ng.Th.T. quản lý), ở quanh hồ Thủy Liêm (xã Núi Cấm), đi vào hoạt động từ năm 2014 với quy mô 29 phòng nghỉ. Hiện tại cơ sở này đã đăng ký kinh doanh nhà nghỉ, hoàn thành nghĩa vụ thuế và giải quyết việc làm cho hơn 10 lao động địa phương.
Trước đó, cơ sở này đã chủ động tự tháo dỡ 2 hạng mục phát sinh (hệ thống sàn lều) trị giá hơn 300 triệu đồng để trả lại hiện trạng. Tuy nhiên, khối 29 phòng nghỉ cố định trên diện tích đất rừng vẫn giữ nguyên.
Ông Ng.Th.T. cho biết, đây là diện tích đất của gia đình để lại, nhưng vì là đất rừng cho nên toàn bộ diện tích nêu trên đến nay chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. “Hầu hết diện tích đất của các hộ dân trên Núi Cấm đến nay đều không có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nguyên nhân là do vướng đất rừng, chứ không riêng gì hộ của tôi”, ông Ng.Th.T. cho biết.
Ở góc độ khác, ông Tr.V.Ph., ấp Thiên Tuế, xã Núi Cấm chia sẻ việc cho cháu gái mượn đất xây dựng homestay từ năm 2019, mặc dù từng bị xử phạt hành chính 4 triệu đồng vào năm 2022 và cơ quan chức năng yêu cầu tạm dừng hoạt động do chưa đủ điều kiện pháp lý, tuy nhiên gia đình vẫn tha thiết mong muốn được hướng dẫn làm thủ tục.
“Toàn bộ diện tích đất trên Núi Cấm là đất rừng, trước đây không ai có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho nên người dân cho rằng xây dựng nhà làm du lịch, vừa tăng thêm thu nhập vừa giữ được cây xanh cảnh quan. Bây giờ làm nông nghiệp, trồng cây gì cũng không hiệu quả, nếu cấm hoàn toàn thì dân không biết làm gì để sống”, ông Ph. bộc bạch.
Phát triển du lịch dưới tán rừng
Hiện nay, Ủy ban nhân dân xã Núi Cấm đã kiện toàn Đoàn kiểm tra liên ngành, duy trì Tổ kiểm tra, giám sát trật tự xây dựng và Tổ kiểm soát vận chuyển vật tư lên núi. Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của địa phương đối với các trường hợp vi phạm mới là: Phát hiện sớm, ngăn chặn ngay từ đầu và kiên quyết xử lý, không để phát sinh công trình trái phép mới.
Siết chặt quản lý không có nghĩa là triệt tiêu cơ hội phát triển du lịch. Để giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo vệ tài nguyên rừng và bảo đảm sinh kế cho người dân, Ủy ban nhân dân xã Núi Cấm đang tích cực phối hợp các sở, ngành cấp tỉnh và Ban Quản lý rừng hoàn thiện Đề án phát triển rừng bền vững cùng Phương án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí dưới tán rừng.
“Sau khi đề án được cấp có thẩm quyền phê duyệt, các hộ dân và tổ chức có nhu cầu kinh doanh du lịch sẽ được hướng dẫn làm thủ tục thuê môi trường rừng một cách công khai, minh bạch, hợp pháp. Tuy nhiên, mọi hoạt động du lịch phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật về lâm nghiệp và đất đai”, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Núi Cấm Nguyễn Hùng Cường khẳng định.
Lãnh đạo Ủy ban nhân dân xã Núi Cấm cho biết thêm, chính quyền địa phương sẽ tiến hành rà soát kỹ từng hồ sơ, xác định chính xác hiện trạng thực địa.
Việc đưa các hoạt động du lịch, lưu trú vào khuôn khổ pháp lý thông qua cơ chế thuê môi trường rừng giúp người dân yên tâm đầu tư dài hạn, đây là giải pháp căn cơ để bảo vệ hệ sinh thái rừng phòng hộ, hướng tới một điểm đến Núi Cấm xanh, an toàn và phát triển bền vững.
Bài và ảnh: QUỐC TRINH