Tôi đã nhiều lần đến với Quảng Trị, thăm Thành cổ, viếng Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn và Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Đường 9. Mỗi lần đứng bên sông Bến Hải, nhìn cầu Hiền Lương, trong tai tôi lại văng vẳng lời ca của bài hát Câu hò bên bờ Hiền Lương: “Xa xa một đàn chim, rẽ mây dang cánh lưng trời. Hỡi chim hãy dừng cho ta gửi tới phương xa vời...”.
Ngày ấy, cha anh chúng ta gửi nỗi nhớ theo những cánh chim vượt qua đôi bờ chia cắt. Còn tôi, mỗi lần rời Quảng Trị lại ước giá như đường đến đây gần hơn, để năm nào cũng được trở lại thắp một nén hương tri ân những anh hùng liệt sĩ đã nằm xuống. Bởi vậy, khi biết Cảng hàng không Quảng Trị đang dần hoàn thành, tôi nghĩ đến những cánh bay có thể giúp bao nhiêu đồng bào trở về với lịch sử và ký ức của dân tộc và của chính cuộc đời mình.
Những chuyến đi có lý do để trở lại
Ngày 15/10, Cảng hàng không Quảng Trị đã thực hiện chuyến bay kỹ thuật đầu tiên để kiểm tra điều kiện tĩnh không và chướng ngại vật ở hai đầu đường cất hạ cánh; mục tiêu khai thác thương mại là tháng 3/2027.
Từ sân bay ở khu vực Gio Linh – Cửa Việt (nay thuộc xã Gio Linh), du khách có thể đến địa đạo Vịnh Mốc, đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải, Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn, Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Đường 9, Thành cổ Quảng Trị và sông Thạch Hãn. Phần lớn các di tích và nghĩa trang liệt sĩ nằm trong phạm vi vài chục km theo ước tính, thuận lợi cho những chuyến về nguồn, dâng hương từ 1,5 đến 2 ngày.
Cessna 208 bay kỹ thuật kiểm tra an toàn tĩnh không, chướng ngại vật tại đường cất hạ cánh ở Cảng hàng không Quảng Trị (Ảnh: Tiến Thành).
Có những thắng cảnh đẹp mà du khách đến một lần rồi vài năm sau mới có mong muốn quay trở lại. Nhưng những chuyến trở lại Quảng Trị của nhiều người thường mang một ý nghĩa khác hẳn. Hằng năm, các cơ quan, đoàn thể tổ chức về nguồn; cựu chiến binh thăm chiến trường xưa; thân nhân liệt sĩ viếng mộ, tìm mộ người thân; nhiều gia đình đưa con cháu đến Thành cổ hay cầu Hiền Lương để các em hiểu thêm về lịch sử. Dù không phải ai cũng có thể đi mỗi năm, mong muốn trở lại ấy vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Cách sân bay không xa về phía nam còn có Trung tâm Hành hương Đức Mẹ La Vang, nơi đồng bào Công giáo cả nước trở về theo những kỳ hành hương định kỳ. Lịch hành hương được ấn định trước từng năm là điều kiện rất thuận lợi để doanh nghiệp khảo sát nhu cầu từ sớm. Khác với các đoàn về nguồn, khách hành hương cần thời gian cho sinh hoạt tôn giáo và thường đi theo giáo xứ, giáo phận với số lượng lớn, nên cách tổ chức vận chuyển và đón tiếp cũng cần được tính riêng.
Nhìn ra thế giới, ở Liên bang Nga, khu tưởng niệm Mamayev Kurgan tại Volgograd gắn liền với chiến thắng Stalingrad ngày 2/2/1943 của Hồng quân Liên Xô, một bước ngoặt trong cuộc chiến chống phát xít Đức. Nơi đây có tượng đài “Tổ quốc gọi”, Ngọn lửa vĩnh cửu và những mộ phần chiến sĩ Hồng quân đã hy sinh để bảo vệ thành phố. Vào dịp kỷ niệm chiến thắng Stalingrad và Ngày Chiến thắng 9/5, người dân, cựu chiến binh và nhiều đoàn từ các nơi lại đến đặt hoa, tưởng niệm.
Những người ở xa đến Volgograd cũng không phải mất nhiều thời gian di chuyển sau khi xuống máy bay. Mamayev Kurgan cách sân bay quốc tế Volgograd (từ năm 2025 mang tên lịch sử “Stalingrad”) khoảng 18–20 km đường bộ; có tàu ngoại ô chạy khoảng 30 phút từ sân bay về ga trung tâm Volgograd-1, từ đó đi tiếp bằng tàu điện nhanh hoặc xe buýt đến khu tưởng niệm. Khu tưởng niệm mở cửa miễn phí, có chương trình thuyết minh; trong thành phố còn có bảo tàng về trận Stalingrad. Nhờ vậy, các gia đình và đoàn tưởng niệm có thể thu xếp hành trình thuận tiện mà vẫn dành đủ thời gian cho việc thăm viếng. Quảng Trị có thể tham khảo cách kết nối ấy, đồng thời cần phân biệt lượng người đến di tích với số hành khách của sân bay.
Bắt đầu từ việc hiểu người muốn trở về
Với Quảng Trị, việc đầu tiên là khảo sát đồng bào có nhu cầu về nguồn, tham quan di tích, hành hương: Họ xuất phát từ đâu, đi vào dịp nào, theo đoàn hay gia đình, bằng phương tiện gì và có thể chi trả bao nhiêu. Việc khảo sát có thể bắt đầu trong dịp 27/7, rồi mở rộng sang thời gian còn lại trong năm. Có những dữ liệu ấy, các hãng hàng không sẽ có thêm cơ sở để cân nhắc mở đường bay.
Bên cạnh đó, tỉnh nên kết nối các đơn vị quản lý di tích, nghĩa trang, tổ chức hành hương, hãng hàng không và doanh nghiệp lữ hành để thống nhất lịch sự kiện và phương án đón khách. Đường nối sân bay với Quốc lộ 1, bãi đỗ xe, biển chỉ dẫn, nơi nghỉ chân và nhà vệ sinh cũng cần được chuẩn bị chu đáo. Với người cao tuổi, sự thuận tiện ngay từ lúc xuống máy bay có ý nghĩa rất lớn.
Về phía nhà đầu tư và đơn vị khai thác sân bay, ngoài việc đáp ứng các điều kiện pháp lý, kỹ thuật, cần tính đến đặc điểm của những đoàn khách đến Quảng Trị. Nhà ga nên có khu đón đoàn, điểm tập kết xe, thông tin kết nối đường bộ và dịch vụ hỗ trợ người sử dụng xe lăn. Khi chuyến bay đổi giờ, đơn vị khai thác và các bên vận chuyển mặt đất cần báo kịp thời để khách không phải chờ quá lâu.
Với các hãng hàng không, Hà Nội và TPHCM là hai thị trường nên nghiên cứu trước. Ngày 15/10, tỉnh Quảng Trị đã ký thỏa thuận hợp tác phát triển vận tải hàng không giai đoạn 2026–2030 với Vietjet Air, Vietravel Airlines và Sun PhuQuoc Airways, nhưng các đường bay chưa có lịch khai thác chính thức. Giờ bay do vậy vẫn có thể thiết kế cho phù hợp với chương trình ngắn ngày; giá vé đoàn nên được thông báo sớm và có thời hạn giữ chỗ hợp lý. Các hãng có thể bắt đầu bằng đặt chỗ theo đoàn trên chuyến bay thường lệ, rồi mới xem xét thuê chuyến vào dịp cao điểm.
Doanh nghiệp lữ hành cần kết nối vé máy bay, xe đón, lưu trú và hướng dẫn viên thành những chương trình trọn gói có giá rõ ràng. Tuy nhiên, mỗi nhóm khách lại có nhu cầu riêng. Cựu chiến binh cần lịch trình nhẹ nhàng; học sinh cần người thuyết minh am hiểu lịch sử; đoàn hành hương cần thời gian sinh hoạt tôn giáo. Với gia đình đi thắp hương hoặc tìm mộ liệt sĩ, việc hỗ trợ tra cứu thông tin qua cơ quan quản lý và có thêm thời gian ở nghĩa trang đôi khi quan trọng hơn là đi qua nhiều điểm.
Chúng ta cũng cần quan tâm đến thân nhân liệt sĩ có hoàn cảnh khó khăn, nhất là những người đã cao tuổi, phải dành dụm nhiều năm mới thăm được mộ người thân. Nếu mọi chương trình đều tính theo giá thị trường, có thể chính những người mong trở lại nhất sẽ không tới được. Vì vậy, tỉnh nên phối hợp với hãng hàng không, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội huy động nguồn hỗ trợ tự nguyện, minh bạch, giúp một phần tiền vé, xe đưa đón hoặc chỗ nghỉ cho những gia đình liệt sĩ khó khăn có nhu cầu.
Năm 2027, Quảng Trị sẽ đăng cai Năm Du lịch quốc gia, cũng là dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ. Mong rằng cảng hàng không đi vào hoạt động sẽ góp phần giúp địa phương phối hợp với doanh nghiệp tổ chức được những hành trình về nguồn, dâng hương, hành hương ý nghĩa sâu sắc, an toàn, thuận tiện và có lịch trình với mức giá cụ thể, phù hợp.
Tôi vẫn nhớ lời ca da diết của bài Câu hò bên bờ Hiền Lương và mong ước của biết bao người muốn tới với Quảng Trị. Ngày trước, đồng bào và bộ đội gửi nỗi nhớ theo cánh chim vượt qua đôi bờ chia cắt. Còn hôm nay, tôi mong những cánh bay sẽ đưa ngày càng nhiều người trở lại thường xuyên hơn, để gặp lại miền lịch sử và ký ức của dân tộc và của chính mình.
Tác giả: Ông Nguyễn Phước Thắng tốt nghiệp kỹ sư Điện tử – Viễn thông và thạc sĩ Quản trị kinh doanh tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Ông có 25 năm kinh nghiệm công tác trong ngành giao thông vận tải và hàng không dân dụng; nguyên là Chánh Văn phòng, Trưởng phòng Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Cục Hàng không Việt Nam. Hiện nay ông là giảng viên đại học, nghiên cứu và viết về giao thông vận tải, hàng không, logistics và ESG.
Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!