Quốc hội chốt "3 vòng kiểm soát" với các xuất bản phẩm về lịch sử, lãnh tụ

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản vừa được Quốc hội thông qua trong phiên làm việc sáng 24/8, với 472/475 đại biểu Quốc hội có mặt tán thành. Một trong những nội dung quan trọng của Luật là việc thiết lập các vòng kiểm soát chặt chẽ với những xuất bản phẩm có nội dung quan trọng.

Kiểm soát chặt chẽ các xuất bản phẩm về lịch sử, lãnh tụ

Theo đó, Điều 24 của Luật quy định tác phẩm, tài liệu phải thẩm định nội dung trước khi xuất bản, tái bản, bao gồm tác phẩm, tài liệu có nội dung về lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo, đất nước, anh hùng dân tộc thuộc danh mục theo quy định của Chính phủ.

Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo luật trước khi Quốc hội bấm nút biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết luật sửa đổi đã tập trung tăng trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản và cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xuất bản, đồng thời duy trì cơ chế lưu chiểu, đọc, kiểm tra và kiểm soát trước phát hành đối với nhóm xuất bản phẩm thuộc trường hợp luật định.

Về bảo đảm quyền phổ biến tác phẩm, bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan (Điều 5 Luật Xuất bản hiện hành), có ý kiến đề nghị làm rõ nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản, đồng thời tránh hình thành cơ chế tiền kiểm trên thực tế; quản lý bằng tiêu chuẩn, điều kiện minh bạch và hậu kiểm.

Chính phủ cho biết dự thảo luật không sửa đổi Điều 5, tiếp tục bảo đảm nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản. Đồng thời, các Điều 16, 22, 24 và 28 được chỉnh lý để xác định rõ trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản và cơ quan quản lý Nhà nước đối với một số nhóm tác phẩm, tài liệu có yêu cầu quản lý cao, nhưng không thay đổi quyền quyết định xuất bản và trách nhiệm về nội dung của nhà xuất bản.

Với “3 vòng kiểm soát” được đại biểu Quốc hội quan tâm, Chính phủ giải thích với tác phẩm, tài liệu phải thẩm định nội dung trước khi xuất bản, tái bản, bao gồm tác phẩm, tài liệu có nội dung về lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo, đất nước, anh hùng dân tộc, nhà xuất bản phải tổ chức thẩm định bản thảo trước khi đăng ký kế hoạch xuất bản.

Sau đó, cơ quan chủ quản xem xét, đánh giá kết quả thẩm định và phê duyệt kế hoạch xuất bản.

Tiếp đến, sau khi xuất bản phẩm hoàn thành và nộp lưu chiểu, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức thẩm định và cho ý kiến trước khi phát hành, trừ trường hợp được miễn thẩm định do Chính phủ quy định.

Cơ chế này tăng cường phòng ngừa, kiểm soát đối với nhóm nội dung đặc thù nhưng không thay thế trách nhiệm của nhà xuất bản theo Điều 5 và các quy định có liên quan.

Chính phủ cho rằng cơ chế này nhằm tăng cường phòng ngừa, kiểm soát đối với nhóm nội dung đặc thù nhưng không thay thế trách nhiệm của nhà xuất bản.

Ngoài ra, cũng theo quy định trong Luật, với các tác phẩm, tài liệu xuất bản trong các giai đoạn lịch sử và tác phẩm, tài liệu xuất bản ở nước ngoài, việc thẩm định trước khi đăng ký kế hoạch tái bản chỉ đặt ra khi nội dung có dấu hiệu vi phạm khoản 1 Điều 10.

Khoản 3 Điều 24 cũng yêu cầu việc thẩm định phải đáp ứng yêu cầu chuyên môn theo tính chất, nội dung bản thảo, có căn cứ đánh giá và kết luận rõ ràng.

Việc xây dựng cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia sẽ được triển khai qua các đề án

Về chính sách của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản, một số ý kiến đề nghị làm rõ chính sách đối với cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, tập đoàn xuất bản, truyền thông.

Chính phủ cho biết dự thảo quy định chính sách xây dựng và phát triển các cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm; đầu tư hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, phát triển xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Cùng với đó, dự thảo luật cũng quy định việc đặt hàng, giao nhiệm vụ, đấu thầu đối với xuất bản phẩm phục vụ các nhiệm vụ, đối tượng và địa bàn ưu tiên.

Theo giải trình của Chính phủ, việc xây dựng và phát triển các cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm sẽ được triển khai thông qua các đề án, phù hợp với chiến lược phát triển và được cấp có thẩm quyền phê duyệt, đồng thời áp dụng theo loại hình tổ chức của nhà xuất bản tại Điều 12, gồm đơn vị sự nghiệp công lập hoặc doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản có hiệu lực thi hành từ 1/3/2027, trừ quy định về in xuất khẩu xuất bản phẩm sẽ có hiệu lực từ 1/1/2029.