Người mở nắp “chiếc hộp Pandora”
Khi một ủy ban độc lập của Premier League hôm 29/9 kết luận Man City có tội trong gần như toàn bộ 115 cáo buộc, bóng đá Anh chạm vào một trong những cú sốc lớn nhất lịch sử.
Theo Premier League, đội bóng này đã dùng các hợp đồng thương mại “giả tạo” trong giai đoạn 2009-2018 để thổi phồng doanh thu và giảm chi phí, tổng cộng hơn 900 triệu bảng, với nguồn tiền bí mật từ các ông chủ Abu Dhabi, qua đó khiến Man City trông như tuân thủ luật Công bằng tài chính.
Hiện tại, Man City vẫn phủ nhận mọi sai phạm và được cho là sẽ kháng cáo. Nhưng giữa tâm điểm của vụ việc, có một cái tên mà giờ đây những người theo dõi bóng đá châu Âu khó có thể bỏ qua: Rui Pinto.
Pinto không phải điều tra viên của Premier League. Anh cũng không phải cảnh sát, công tố viên hay một quan chức UEFA. Người đàn ông Bồ Đào Nha 37 tuổi này từng bỏ dở đại học, tự học về tin học, lớn lên ở thị trấn Vila Nova de Gaia gần Porto và có mối quan tâm đặc biệt tới những góc khuất của bóng đá Bồ Đào Nha.
Năm 2015, dưới bí danh “John”, Pinto lập ra trang Football Leaks với tuyên bố muốn phơi bày “những nhân vật chính trong ngành công nghiệp bóng đá không trung thực”. Khi đó, có lẽ rất ít người hình dung một trang web do một thanh niên Bồ Đào Nha vận hành sẽ trở thành điểm khởi đầu cho một trong những drama lớn nhất về tiền bạc, quyền lực và sự minh bạch của bóng đá châu Âu.
Từ năm 2016, Pinto chuyển hơn 70 triệu tài liệu mật cho tạp chí Der Spiegel của Đức và nhiều tờ báo thuộc liên minh điều tra châu Âu. Hai năm sau, loạt bài "Football Leaks" ra mắt và làm rung chuyển thế giới bóng đá. Những tài liệu ấy sau này trở thành cơ sở cho các cáo buộc của Premier League đối với Man City, đồng thời khiến UEFA mở một cuộc điều tra riêng.
Có thể nói, nếu không có Pinto, sẽ chẳng ai - dù là UEFA, Premier League hay bất kỳ cơ quan nào khác - có cơ sở pháp lý để điều tra Man City. Thế giới khi đó vẫn chỉ có một câu chuyện như chúng ta vẫn biết: Tập đoàn Abu Dhabi United Group mua Man City năm 2009, rót tiền “khủng” để nâng cấp đội hình, doanh thu tăng vọt, thống trị sân chơi và vẫn tuân thủ mọi quy định tài chính (ngoại lệ duy nhất là năm 2014, khi Man City vi phạm luật Công bằng Tài chính của UEFA và ký thỏa thuận dàn xếp kéo dài ba năm).
Pinto tự xem mình là “người thổi còi”. Anh từng khai trước tòa cũng như viết trên trang Football Leaks lý do mình phanh phui các bí mật đen tối trong bóng đá là vì môn thể thao được yêu mến này đã "mục ruỗng" và đã đến lúc phải nói "đủ rồi". Với Man City, anh nói rằng những năm tháng "gian dối và thao túng" của đội bóng này cuối cùng cũng sẽ phải trả giá.
Mong manh ranh giới người hùng và kẻ cướp
Nếu chuyện chỉ dừng ở đây, Pinto đã là một Robin Hood hoàn hảo của bóng đá hiện đại. Nhưng câu chuyện không đơn giản như thế.
Phương pháp của Pinto, theo nhà báo nổi tiếng Gabriele Marcotti, là rất bừa bãi: đổ hàng chục triệu tài liệu lên mạng mà không chọn lọc. Trong biển dữ liệu ấy có những viên ngọc thật. Có tài liệu cho thấy các phi vụ sở hữu cầu thủ bất hợp pháp qua công ty Doyen Sports, hay cáo buộc trốn thuế liên quan đến Cristiano Ronaldo, Lionel Messi, Jose Mourinho, Luka Modric. Có tài liệu hé lộ âm mưu Super League đã manh nha từ năm 2016, hay việc PSG từng dùng tiêu chí nguồn gốc sắc tộc khi tuyển mộ cầu thủ.
Nhưng cũng có những thứ chỉ là chuyện lạ trong làng bóng đá: khoản thưởng 1 triệu bảng trong hợp đồng của Mario Balotelli tại Liverpool nếu anh không bị đuổi quá 3 lần mỗi mùa, hay thỏa thuận bảo mật buộc nhân viên của Cristiano Ronaldo giữ kín đời tư của anh đến 70 năm sau khi anh qua đời. Hay việc Real Madrid cố tình khai thấp mức phí chuyển nhượng Gareth Bale để Ronaldo vẫn tin mình là cầu thủ đắt giá nhất lịch sử.
Còn lại, Marcotti thừa nhận, phần lớn tài liệu "cực kỳ nhàm chán" và không có giá trị tin tức. Ông kể đã mất nhiều giờ đọc hợp đồng của hậu vệ trái Rayan Aït-Nouri khi anh chuyển đến Angers với tư cách cầu thủ trẻ, một văn bản Pinto đăng lên Football Leaks từ trước khi hợp tác với Der Spiegel. Trong đó chẳng có gì ngoài sự xâm phạm đời tư của một thiếu niên. “Tôi có cảm giác mình đã bị lấy cướp mất mấy tiếng quý giá của cuộc đời khi đọc những thứ đó”, Marcotti nói.
Hai vết đen khác cũng phủ bóng lên hành trình của Pinto. Thứ nhất là vụ âm mưu tống tiền tập đoàn Doyen Sports năm 2015. Theo ESPN, anh liên hệ với CEO Nelio Lucas của Doyen Sports, đòi nửa triệu euro để giữ kín số tài liệu đánh cắp. Một tòa án ở Lisbon (Bồ Đào Nha) kết tội anh năm 2023 và tuyên 4 năm tù treo.
Pinto luôn khẳng định mình vô tội, rằng anh chỉ muốn "xác minh" tài liệu nhưng lập luận này không thuyết phục được tòa án. Ngoài ra, hacker này còn bị một tòa án Pháp tuyên 6 tháng tù treo năm 2023 vì xâm nhập email của các giám đốc PSG.
Thứ hai, câu hỏi về nguồn gốc số tài liệu đến giờ vẫn chưa sáng tỏ. Lời kể của Pinto thay đổi theo năm tháng: ban đầu anh nói mình được trao tài liệu, sau đó thừa nhận đã tấn công máy tính của một số nạn nhân. Marcotti nhận xét Doyen Sports chắc chắn đã bị hack, và có lẽ cả Man City. Nhưng quy mô và sự đa dạng của kho dữ liệu khiến ông đặt dấu hỏi: hoặc Pinto là một thiên tài hacker, hoặc anh đã không hành động một mình.
Vì thế, câu hỏi Robin Hood hay hải tặc không dễ trả lời. Pinto có thể là cả hai, hoặc như Marcotti viết, có ánh sáng lẫn bóng tối trong hành động của người đàn ông Bồ Đào Nha này, và có thể chúng ta sẽ không bao giờ biết phần nào mạnh hơn khi thúc đẩy anh.
Thế giới bóng đá vẫn phải cảm ơn Pinto
Dù động cơ là gì, Pinto đã phải trả giá. Anh trốn ở Hungary nhiều năm, bị dẫn độ về Bồ Đào Nha tháng 3/2019 và bị giam trước khi xét xử đến tháng 4/2020. Anh có thêm kẻ thù khắp thế giới, mang tiền án, và nói rằng mình nhận nhiều lời đe dọa lấy mạng. Lời kể ấy đủ đáng tin để chính phủ Bồ Đào Nha cho Pinto vào diện bảo vệ nhân chứng từ năm 2020, sau khi anh đồng ý trao cho nhà chức trách hàng triệu tập tin thu thập trước khi bị bắt.
Giờ đây, tấm lá chắn ấy sắp biến mất. Theo báo Guardian, ủy ban phụ trách chương trình bảo vệ nhân chứng của Bồ Đào Nha trong các cuộc họp hôm 8 và 9/7 đã kết luận mức độ đe dọa với Pinto thấp và các biện pháp bảo vệ đặc biệt không còn cần thiết. Nhưng mãi đến ngày 30/9, tức 83 ngày sau, Pinto mới được thông báo, và chỉ có 10 ngày để thu xếp. Anh phải tìm nơi ở mới, tìm cách mưu sinh ở một nơi xa lạ, đồng thời tránh liên lạc với gia đình. Ủy ban này đánh giá mức rủi ro đối với an toàn của Pinto là thấp, dù anh từng bị hành hung ở Lisbon hồi tháng 4, tờ Guardian cho biết.
Nhóm luật sư Bồ Đào Nha và Pháp của Pinto hôm 7/10 cho biết họ phản đối quyết định này, đồng thời cảnh báo Pinto có thể bị nguy hiểm vì những tiết lộ của anh đụng đến nhiều nhân vật có quyền lực và tiềm lực lớn. Luật sư Francisco Teixeira da Mota cho biết sẽ nộp đơn kháng cáo và nhấn mạnh điều gây sốc nhất là Pinto không được lắng nghe trước khi quyết định được đưa ra. Còn bản thân Pinto lập một trang gây quỹ, kêu gọi 3 triệu euro, nói rằng nhà chức trách Bồ Đào Nha "cố ý đặt tính mạng tôi vào nguy hiểm".
Trước sức ép từ dư luận, Bộ trưởng Tư pháp Bồ Đào Nha Rita Alarcao Judice hứa sẽ xem xét hồ sơ và trả lời trước thứ Bảy (10/10), đúng ngày chương trình bảo vệ hết hạn. Trong khi đó, theo báo Guardian, Pinto vẫn sẵn sàng hợp tác với nhà chức trách Anh trong vụ Man City cùng các cuộc điều tra khác bắt nguồn từ những tài liệu của anh.
Câu chuyện của Pinto, theo nhà báo Marcotti, đáng suy ngẫm nhất ở chỗ nó cho thấy một hệ thống đã thất bại. “Hoặc Man City thực sự tham gia vào một màn kịch quy mô lớn mà hệ thống không phát hiện, hoặc Premier League vụng về đến mức bị một âm mưu của các CLB dắt mũi vào cuộc điều tra 8 năm vô nghĩa. Dù thế nào, cả hai kết cục đều là sự xấu hổ cho giải đấu thành công nhất hành tinh”, cây bút bình luận nổi tiếng của ESPN viết.
Và đấy cũng là điều đọng lại về vụ Rui Pinto. Anh có thể không phải Robin Hood. Anh có tiền án, từng đòi tiền để giữ kín tài liệu, từng công khai những bí mật không đáng được đưa ra ánh sáng, và chính cách anh có được kho dữ liệu khổng lồ ấy vẫn còn nhiều khoảng tối.
Nhưng bóng đá châu Âu sẽ không thể kể câu chuyện về Man City theo cách hiện tại nếu không có anh. Pinto không phải một người hùng hoàn hảo, song những gì anh phơi bày đã buộc cả hệ thống quản lý bóng đá phải xem lại chính mình. Và có lẽ, chỉ riêng điều đó cũng đủ để thế giới túc cầu biết ơn người đàn ông đầy tranh cãi này.