Chuyện của Nẫu
Vì sao lại Nam Nẫu? Theo lý giải của các tác giả, xứ Nẫu lâu nay được mặc định để gọi hai vùng đất Phú Yên và Bình Định (nay thuộc hai tỉnh Đắk Lắk và Gia Lai); Bình Định ở phía bắc thì gọi là Bắc Nẫu, Phú Yên ở phía nam là Nam Nẫu. Vậy thôi.
Tập tản văn và ký Nam Nẫu.@
Ảnh: HÙNG PHIÊN
4 cây bút góp mặt trong Nam Nẫu.@ có riêng 4 lối tình, 4 văn phong rõ nét. Điều này có thể do nghề nghiệp: nhà giáo (Dương Lữ Yên, Lê Văn Dũng), nhạc sĩ (Lê Phú Hải), nhà thơ (Đào Đức Tuấn). Họ như không cố làm văn, chỉ coi đây là những tâm cảm trong dọc dài dằng dặc đời mình. 4 tác giả đều đã sống hơn nửa thế kỷ. Mỗi người tản mạn ghi chép lại từng khúc chiêm nghiệm đường đời, góc nhìn riêng mang. Thấm đẫm chất tự truyện, nỗi niềm đôi khi thô ráp và không thiếu nét tài hoa.
Với Dương Lữ Yên, đó là những đoản khúc ấn tượng về một xứ Nẫu lành hiền (Tôi ở quê ra, Lung liêng một, chạp khu đông), buổi trận mạc (Ký ức Ngã Ba Biên), cuộc mưu sinh nhọc nhằn (Băng buồn, Đêm không ngủ, Huấn luyện viên bất đắc dĩ). Văn của anh hóm hỉnh, thấm thía yêu thương với giọng chuyện sắc đằm, bén ngọt trên mỗi bước đời (Tây nguyên trong tôi, Những cánh cò bay lả, Nhớ cháu)...
Lê Phú Hải gây ấn tượng với giọng văn nhàn tản, thầm thì mà rao riết. Đó là loạt tản mạn ký ức thời đi học trong trẻo rung động đầu đời (Bút máy Pilot, Thương con cá ngựa, Chiếc xe đạp nhỏ, Đồng Năm Cắc). Đó là những trải nghiệm thăm thẳm đường trai trẻ (Cội nguồn, Mùa đậu phộng, Không còn gặp lại). Đó là loạt tạp ghi về những cung đàn thấm đẫm tình đời (Cô Ngọ ở trong thơ, Hương xưa, Để gió cuốn đi)…
Với Lê Văn Dũng, đọc vào là thấy cả một tâm hồn tràn ngập thiên nhiên kỳ thú. Từng ngày sống, từng trải nghiệm của anh đều quyện bền với sắc màu của sóng nước, cỏ cây (Phượng, Những cánh hoa bằng lăng muộn màng, Diệu kỳ hoa mai). Phải chăng niềm yêu thiên nhiên ấy đã tạo nên một dáng vóc bút ký của sự am hiểu ngọn ngành một vùng Nam Trung bộ (Tên xóm - một vết dằm êm dịu, Ra khơi săn cá hố "cụ", Trên đỉnh Đá Bia)...
Với Đào Đức Tuấn, mang tâm hồn đa cảm của một thi sĩ, phần lớn tản văn của anh là khoảnh khắc chụp được trên hè phố, làng quê hay đôi khi là những suy tư, chiêm nghiệm ẩn khuất sau những ngồn ngộn cuộc đời. Có những tản văn rất gần với truyện ngắn (Mưa đêm, Check in, Đại ca, Sư phụ). Có những đoản văn viết về người bạn nặng tình xứ sở (Một người bạn Thiên Bút), hay viết về một cuốn sách (Một chất giọng truyện mini thời @, Một hồn thơ Nẫu), một bài hát (Nẫu ca), một bài thơ ấn tượng (Tôi mang rượu đến biên thùy). Cùng những bút ký phong vị rất Nẫu (Bản quán vị xuân, Một miền bánh tráng bao dung, Ngàn năm bóng ngựa)…
Đậm hồn xứ sở
Đáng chú ý, Nam Nẫu.@ đằm thắm sắc thái, lời ăn tiếng nói đặc trưng xứ Nẫu Phú Yên. Mỗi tác giả một phong cách, phương ngữ xứ Nẫu đã được thể hiện hết sức tự nhiên, bén ngọt: "Những đứa con xứ Nẫu, đi xa, vì nhớ câu "chửi cha không bằng pha tiếng", sợ nẫu chê cười, quên dần tiếng Nẫu, dù tiếng Nẫu dung dị, mộc mạc, thô ráp như chính người xứ Nẫu! Dẫu biết rằng chúng ta không cứ bám chặt bờ tre, ruộng lúa với mấy tiếng nói đặc sệt quê mình nhưng sao vẫn thấy nhưng nhức cõi lòng. Mà thâu, nẫu nói kợ nẫu" (Ngọt ngào tiếng Nẫu quê mình - Lê Văn Dũng). "Dân dã nhứt là mấy ông ở quê sáng ra nhúng cái bánh tráng bự chảng, xúc cơm nguội dàn lên, rưới nước mắm ớt tỏi. Sang hơn thì thêm vài con cá kho hay ít miếng chả. Ra vườn ngắt mấy đọt rau thơm. Cuốn hết lại, cạp từng ngoặm to, tu nước no cành hông. Xong, có thể cày tuốt mấy đám ruộng" (Một miền bánh tráng bao dung - Đào Đức Tuấn).
Bàng bạc trong cuốn sách là nỗi lòng của người đàn ông Nẫu trước dâu bể thế sự đi qua đời mình: "Chừng hai năm tại ngũ, tôi bị sốt rét ác tính, ra quân diện bệnh binh hạng 3. Sau này đi Đại học Quy Nhơn, ra trường công tác với bao nhiêu chuyện vui buồn nhưng không bao giờ quên ký ức một thời Ngã Ba Biên. Gian khổ đấy nhưng không kém phần hào sảng, tếu táo, lạc quan của những chàng thanh niên mới lớn, những người lính tình nguyện" (Ký ức Ngã Ba Biên - Dương Lữ Yên). Hay những tâm tư nằng nặng của Lê Phú Hải về thân phận người phụ nữ sau chiến tranh trong Góc lãng quên...
Nhà văn Phạm Thị Phong Lan nói về cuốn sách: "… một tập tản văn và ký chứa chan tình yêu xứ sở, nơi lưu giữ trọn vẹn hồn cốt văn hóa, phong vị thiên nhiên và nhịp sống của vùng đất Phú Yên đầy nắng gió… Mỗi người mang trong mình một ký ức, một lối trải nghiệm riêng nhưng đều gặp nhau ở niềm tự hào và sự gắn bó thâm trầm với dải đất miền Trung lam lũ mà luôn trọn vẹn nghĩa tình. Nam Nẫu.@ chính là một khoảng trời tự tại, một "vết dằm êm dịu" chạm vào lòng người đọc, là những lời nhắn nhủ nhẹ nhàng về một lối sống chậm lại, trân trọng những giá trị truyền thống và luôn mở lòng nhân hậu với cuộc đời".
Nhà thơ Trần Tuấn cảm nhận: "Tôi rất thích những tản văn, tùy bút trong Nam Nẫu.@. Nó ngắn gọn, rất local, rất cá nhân, mang đến những thông tin, câu chuyện, lẫn hương vị riêng không lẫn vào đâu được". Đặc biệt, theo Trần Tuấn: "Nam Nẫu.@ đậm đặc hương vị Con Người, giữa thời đại đang lạnh tanh AI và robot".
