Sách thiếu nhi đang gặp khó

Doanh thu phát hành sách thiếu nhi đang giảm đáng lo ngại, cho thấy dòng sách dành cho trẻ em chịu sức ép lớn và cần được quan tâm hơn trong chiến lược phát triển văn hóa đọc. Theo thông tin Thanh Niên, nhu cầu đối với sách thiếu nhi có xu hướng thu hẹp, không chỉ tại Đường sách TP.HCM mà còn đặt ra vấn đề chung cho thị trường cả nước. Những con số này gợi lên câu hỏi về cách đưa sách trở lại gần trẻ em, trong bối cảnh thói quen giải trí, học tập và tiếp nhận nội dung đang thay đổi nhanh chóng. Lãnh đạo Đường sách TP.HCM nhận định, tác động của bối cảnh kinh tế cùng xu hướng các gia đình thắt chặt chi tiêu đang ảnh hưởng rõ rệt đến việc mua sách cho trẻ. Bên cạnh đó, sách thiếu nhi phải cạnh tranh ngày càng gay gắt với nền tảng nội dung số, ứng dụng học tập, trò chơi và nhiều hình thức giải trí trực tuyến khác. Phụ huynh và trẻ em hiện cũng kỳ vọng những xuất bản phẩm có tính tương tác, tạo trải nghiệm thú vị, đồng thời mang lại giá trị giáo dục thiết thực hơn. Điều này buộc các đơn vị xuất bản tiếp tục đổi mới nội dung, cách thể hiện và hoạt động kết nối, để sách không chỉ nằm trên kệ mà còn gắn với đời sống. Những hoạt động đọc sách, vui chơi, khám phá thực tế nếu được tổ chức phù hợp có thể giúp trẻ cảm nhận sách như một trải nghiệm gần gũi, thay vì nhiệm vụ học tập. Nhà văn Võ Thu Hương, tác giả truyện thiếu nhi Về phía bình minh, không quá bất ngờ trước sự sụt giảm doanh thu của dòng sách này trong thời gian gần đây. Theo bà, thời gian trẻ dành cho sách ngày càng ít, bởi nhiều em chọn điện thoại thông minh, iPad và các thiết bị số làm người đồng hành trong sinh hoạt hằng ngày. Nhà văn cũng cho rằng đây không phải câu chuyện riêng của trẻ em, vì người lớn hiện nay cũng dành nhiều thời gian cho màn hình và ngày càng ít duy trì thói quen đọc. Ở góc nhìn phụ huynh, nhà thơ Lê Minh Quốc nhận xét trẻ thường học theo nếp sinh hoạt của người lớn, từ cách sử dụng thiết bị đến thái độ với sách. Muốn con xem sách như một người bạn, cha mẹ cần làm gương bằng việc giảm thời gian lướt điện thoại, dành thêm thời gian đọc và cùng con trò chuyện về điều đã đọc. Thói quen ấy không thể hình thành chỉ sau vài lần mua sách, mà cần sự kiên trì của gia đình, nhà trường cùng những không gian đọc thân thiện và thường xuyên. Viết sách cho thiếu nhi cũng là một thử thách lớn, dù nhiều người vẫn nghĩ đề tài trẻ em đơn giản hơn những câu chuyện dành cho người trưởng thành. Nhà thơ, nhà văn Hồ Huy Sơn, người bắt đầu viết cho thiếu nhi từ khi còn học ở trường làng, đã có khoảng 25 - 26 năm gắn bó với công việc này. Ông khẳng định sáng tác cho trẻ chưa bao giờ dễ dàng, bởi người viết phải hiểu thế giới nội tâm, ngôn ngữ, cảm xúc và cách quan sát rất riêng của các em. Nhà thơ Lê Minh Quốc đặt vấn đề rằng có thể nhiều tác phẩm chưa chạm được trẻ em vì người lớn mới chỉ viết về tuổi thơ, thay vì thật sự viết cho tuổi thơ. Viết về tuổi thơ dễ trở thành việc người lớn áp đặt suy nghĩ, hình ảnh và ngôn từ của mình, còn viết cho tuổi thơ đòi hỏi sự hòa nhập với cảm nhận của trẻ. Vì thế, từ hình ảnh đến ngôn ngữ, tác phẩm cần được diễn đạt theo cách trẻ em có thể cảm nhận, tưởng tượng và kết nối, chứ không chỉ theo lối nhìn của người trưởng thành. Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, khi nói về Chuyện tình thị trấn, cho rằng thế giới tuổi học trò thường phân định tốt xấu khá rõ, giống một bảng giá trị chỉ có hai màu đen trắng. Khi nhân vật trưởng thành, những vùng xám, điểm mù và chỗ mờ đục mới xuất hiện, mở ra mảnh đất phong phú để nhà văn khám phá đời sống. Để tháo gỡ khó khăn, việc tổ chức hội sách hằng năm cần đi cùng kế hoạch lan tỏa văn hóa đọc thường xuyên đến trường học, khu dân cư và các chung cư. Nhiều nhà văn, nhà thơ đã chủ động giao lưu với độc giả nhí qua chương trình khuyến đọc, qua đó hiểu thêm thế giới trẻ thơ và tìm cảm hứng sáng tác. Các nhà xuất bản, đơn vị phát hành nên tăng buổi ra mắt sách, giới thiệu tác phẩm mới, còn phụ huynh cần phối hợp với nhà trường để hình thành thói quen đọc bền vững cho người trẻ.