1 in 8 Billion là website mô phỏng cuộc sống với dữ liệu của 141 quốc gia. Thay vì tạo một thế giới giả tưởng hoàn toàn, trò chơi đưa các chỉ số như tuổi thọ, giáo dục, thu nhập, sức khỏe hay điều kiện xã hội vào từng cuộc đời được sinh ngẫu nhiên.
Trong lần trải nghiệm của tôi, một cú nhấp chuột đã mở ra cuộc đời kéo dài 83 năm của Bambang Nugroho, từ một cậu bé ở Indonesia đến những năm tháng cuối đời bên con cháu.
Nếu được sống một cuộc đời khác, bạn muốn sinh ra ở đâu?
Một thành phố giàu có ở châu Âu, gia đình trung lưu tại Nhật Bản hay một vùng nông thôn của quốc gia đang phát triển? Trong thực tế, không ai có quyền lựa chọn điểm xuất phát đó. 1 in 8 Billion biến chính sự ngẫu nhiên ấy thành một trải nghiệm trên trình duyệt.
Ngay từ khi bắt đầu, website không hỏi người chơi muốn trở thành ai. Hệ thống tự tạo một con người với tên, giới tính, quốc gia, thành phố, cha mẹ, hoàn cảnh kinh tế và hàng loạt điều kiện ban đầu.
Sau đó, thời gian bắt đầu chạy.
Một cuộc đời được tạo ra từ dữ liệu và xác suất
Theo giới thiệu của website, dữ liệu được tổng hợp từ nhiều nguồn như Liên Hợp Quốc, Ngân hàng Thế giới, WHO, UNESCO, UNICEF, ILO hay World Happiness Report.
Tất nhiên, điều đó không có nghĩa website có khả năng dự đoán chính xác tương lai của một con người. Các con số được dùng để thiết lập điều kiện và xác suất trong mô phỏng. Cuộc đời cụ thể vẫn được tạo nên từ sự kiện ngẫu nhiên, những lựa chọn của người chơi và cách hệ thống thiết kế kịch bản.
Ngay khi một nhân vật xuất hiện, người chơi nhận được một dạng "giấy khai sinh". Ngoài tên, giới tính, nơi sinh và bố mẹ, màn hình còn hiển thị tuổi thọ trung bình, nguy cơ tử vong trước 5 tuổi, thu nhập gia đình hay GDP đầu người tại quốc gia đó.
Sau khi nhấn nút bắt đầu, giao diện chuyển thành một bảng điều khiển cuộc đời. Bốn chỉ số sức khỏe, hạnh phúc, kiến thức và mối quan hệ liên tục thay đổi. Người chơi có thể lựa chọn ưu tiên học tập, bạn bè, công việc, sở thích hay gia đình ở từng giai đoạn.
Ở phía trên là các mức tốc độ 1x, 2x, 4x, 8x đến 16x. Có thể để cuộc đời chạy tự động, tạm dừng khi cần hoặc chuyển thẳng đến quyết định quan trọng tiếp theo.
Website còn có nhạc nền. Âm nhạc, giao diện tối và những nhân vật pixel nhỏ tạo cảm giác khá đặc biệt: người chơi không đơn thuần bấm lựa chọn, mà giống như đang ngồi quan sát một cuộc đời trôi qua trước mắt.
Tôi được sinh ra thành Bambang Nugroho
Trong lần trải nghiệm của tôi, hệ thống tạo ra Bambang Nugroho, một bé trai sinh tháng 7/2026 tại Surabaya, Indonesia.
Bambang có xuất phát điểm tương đối thuận lợi. Cậu sinh trong gia đình thuộc nhóm 20% giàu nhất tại Indonesia. Mẹ 22 tuổi, làm y tá; bố 24 tuổi, là kỹ sư. Gia đình theo đạo Hồi và sống trong một căn nhà thuê.
Tuổi thọ trung bình được hệ thống hiển thị cho nhân vật là 68,9 năm.
Nhưng Bambang cuối cùng sống lâu hơn con số đó rất nhiều.
Ở những năm đầu đời, người chơi chưa có nhiều quyền quyết định. Tôi chủ yếu quan sát Bambang lớn lên: được tiêm vaccine, tập đi, nói "Mẹ", nghe cha mẹ đọc sách tranh, chơi cùng những đứa trẻ hàng xóm.
Đến khoảng 5-6 tuổi, cuộc sống bắt đầu có cả những ký ức vui và buồn. Bambang học đi xe đạp, vào tiểu học, có phòng riêng và kết bạn với Slamet, nhưng cũng có những lần cậu bị đánh khi làm sai. Ông ngoại mất vì bệnh thận mạn tính.
Website không chỉ ghi lại những biến cố lớn. Những chi tiết rất nhỏ cũng trở thành một phần của nhật ký cuộc đời.
Một trong những quyết định đầu tiên tôi thực sự nhớ là khi Bambang 9 tuổi.
Màn hình dừng lại với câu: "Tôi muốn một chú chó con."
Cậu bé đã nhiều lần năn nỉ bố mẹ sau khi nhìn thấy chó của bạn. Tôi có hai lựa chọn: tiếp tục cầu xin hoặc bỏ cuộc. Tôi chọn tiếp tục. Không lâu sau, Rocky xuất hiện trong gia đình.
Trong hàng trăm sự kiện của một cuộc đời kéo dài hơn tám thập kỷ, hình ảnh Rocky đợi Bambang trước cổng mỗi khi cậu đi học về lại trở thành một trong những ký ức đáng nhớ nhất.
Từ những lựa chọn nhỏ đến ngã rẽ cuộc đời
Càng lớn, Bambang càng có nhiều lựa chọn.
Bambang có thể học kỹ thuật, điều dưỡng, kinh doanh và kinh tế, nhân văn hoặc giáo dục. Mỗi phương án được đi kèm thông tin về nghề nghiệp và cơ hội tương lai.
Tôi chọn nhân văn.
Bambang tốt nghiệp đại học ở tuổi 21. Trước đó, cậu từng mơ trở thành y tá, có những người bạn thân, một mối tình với Rahmawati rồi chia tay. Chú chó Rocky cũng qua đời trong những năm đại học.
Từ đây, trò chơi bắt đầu giống cuộc sống của một người trưởng thành hơn rất nhiều.
Bambang chật vật tìm việc trước khi làm công việc sáng tạo, nghệ thuật. Anh hẹn hò với Yuni Rahman, mua xe máy trả góp rồi kết hôn ở tuổi 26. Hai người rời nhà cha mẹ và mua nhà với sự hỗ trợ của gia đình.
Hai năm sau, con trai Wahyu ra đời.
Nếu chỉ nhìn những ô màu trên "bản đồ cuộc đời", đây có thể là giai đoạn tưởng như ổn định. Nhưng nhật ký lại xuất hiện những biến cố khó chịu hơn.
Hồ sơ mô phỏng ghi nhận bạo lực trong gia đình. Ban đầu Bambang chọn im lặng. Sau đó anh tìm kiếm sự giúp đỡ nhưng tình hình không thay đổi nhiều.
Đến tuổi 33, Bambang và Yuni ly hôn. Wahyu sống với mẹ, còn Bambang gặp con vào cuối tuần và các kỳ nghỉ.
Đây cũng là lúc tôi nhận ra một điểm khá khác biệt của trò chơi: không phải quyết định nào của người chơi cũng giúp mọi thứ diễn ra như mong muốn. Bạn có quyền lựa chọn, nhưng không kiểm soát được toàn bộ cuộc đời.
Hôn nhân lần hai, một người con khác và quyết định rời đi
Ở tuổi 35, Bambang bắt đầu hẹn hò với Tri Firmansyah. Hai người kết hôn một năm sau và có con gái Eka khi Bambang 38 tuổi.
Nhưng cuộc hôn nhân thứ hai tiếp tục xuất hiện vấn đề.
Đến tuổi 40, Bambang quyết định rời khỏi nhà và ly hôn. Khác với lần trước, lần này Eka sống cùng cha.
Một chi tiết nhỏ trong hồ sơ khiến tôi chú ý xảy ra sau đó. Khi Eka làm sai, Bambang đứng trước lựa chọn về cách dạy con. Thay vì lặp lại cách mình từng bị đối xử khi còn nhỏ, anh chọn ngồi xuống giải thích và thống nhất quy tắc với con.
Hai cha con còn có một lời hứa ngoéo tay.
Trong một trò chơi mà tuổi tác có thể chạy qua rất nhanh ở tốc độ 8x hay 16x, những tình tiết như vậy khiến người chơi có cảm giác mình đang thực sự theo dõi sự thay đổi của một con người, chứ không chỉ nhìn các thanh chỉ số tăng giảm.
Một đời người không đi theo đường thẳng
Sự nghiệp của Bambang cũng không phải câu chuyện thăng tiến đều đặn.
Anh từng làm công việc sáng tạo, sau đó trở thành công chức trong khoảng 12 năm. Khi lớn tuổi hơn, Bambang mở cửa hàng trực tuyến bằng tiền tiết kiệm nhưng thất bại trong vòng một năm.
Anh phải tìm việc lại, chuyển sang làm nhân viên vệ sinh, rồi được thăng lên giám sát vệ sinh. Sau khi hợp đồng kết thúc, Bambang một lần nữa mất việc và cuối cùng làm nhân viên bán hàng.
Ở tuổi 46, anh thực hiện chuyến hành hương đến Mecca và được gọi là Haji. Chuyến đi khiến khoản tiết kiệm giảm đáng kể.
Đến tuổi 60, Bambang chọn nghỉ hưu.
Trong khoảng thời gian đó, hai con cũng dần trưởng thành. Wahyu học đại học, sau này trở thành tiểu thương, lập gia đình và có con. Eka không học đại học mà chọn đi làm. Bambang ban đầu thất vọng nhưng sau đó ủng hộ quyết định của con gái.
Những năm tuổi già diễn ra chậm hơn theo một cách khác.
Không còn quá nhiều lựa chọn về sự nghiệp hay tình yêu. Thay vào đó là đi bộ, đọc sách, giúp hàng xóm, gặp bạn cũ và dành thời gian với cháu.
Ở tuổi 73, Bambang chuyển đến sống cùng Eka. Bàn ăn mỗi tối lại đông người.
Sống 83 năm trong vài giờ
Bambang đón sinh nhật 80 tuổi bên gia đình. Tấm ảnh mô phỏng cho thấy ông đứng giữa con cháu, giống như cách ông từng đứng giữa cha mẹ và anh chị em khi còn nhỏ.
Những người bạn cũ lần lượt qua đời. Sức khỏe suy giảm. Ở tuổi 81, Bambang ngừng lái xe.
Nhưng cuộc sống vẫn có những niềm vui nhỏ.
Ở tuổi 83, cháu trai nhận khoản lương đầu tiên và mời ông đi ăn tối.
Không lâu sau đó, Bambang qua đời trong giấc ngủ vì đột quỵ tại Surabaya.
Ông sống đến 83 tuổi, cao hơn đáng kể so với tuổi thọ trung bình 68,9 năm được hiển thị khi mới chào đời.
Hồ sơ cuối đời cho biết Bambang có hai con, hai cháu. Tài sản ròng khoảng 74.000 USD theo cách quy đổi trong trò chơi, chủ yếu là căn nhà và một khoản tiết kiệm.
Nhưng sau khi đi hết 403 dòng trong "Toàn bộ hồ sơ cuộc đời", những con số ấy lại không phải điều tôi nhớ nhất.
Tôi nhớ Rocky đợi ngoài cổng. Nhớ món nasi goreng của mẹ. Nhớ chú chó Charlie tựa bên Bambang trong một năm khó khăn. Nhớ lời ngoéo tay với Eka. Nhớ chuyến hành hương Mecca, những buổi dạy cháu đan len và bữa tối cuối đời do cháu trai trả bằng tháng lương đầu tiên.
Không phải trò chơi để thắng
1 in 8 Billion vẫn có những hạn chế. Giao diện chứa rất nhiều thông tin, đôi lúc dễ khiến người mới bị choáng. Bản dịch tự động của trình duyệt cũng có thể làm sai giới tính hoặc một số nhãn. Quan trọng hơn, đây vẫn chỉ là mô phỏng; không thể coi cuộc đời Bambang là hình mẫu cho một người Indonesia thực tế.
Tuy nhiên, điều website làm khá tốt là khiến những số liệu tưởng như khô khan trở nên gần gũi.
Tuổi thọ không còn chỉ là 68,9 năm. Tỷ lệ trẻ tử vong trước 5 tuổi không còn chỉ là một phần trăm trên bảng thống kê. Thu nhập, học vấn, điều kiện gia đình hay nơi sinh bắt đầu được đặt cạnh những lựa chọn rất đời thường.
Người chơi được quyết định học gì, làm nghề nào, yêu ai hay dành thời gian cho gia đình. Nhưng bệnh tật, cái chết của người thân, suy thoái kinh tế hay những biến cố bất ngờ vẫn có thể xảy ra.
Có lẽ vì thế, sau khi sống hết 83 năm của Bambang Nugroho, tôi không có cảm giác vừa "phá đảo" một trò chơi.
Thay vào đó là một câu hỏi: Nếu được sinh lại thành một trong hơn 8 tỷ người trên thế giới, ở một đất nước khác, trong một gia đình khác và với một điểm xuất phát hoàn toàn khác, liệu cuộc đời của chúng ta sẽ đi về đâu?