Nỗi trăn trở của Bộ
Trong công văn ngày 16.10 về thực hiện nhiệm vụ năm học 2026-2027 đối với các trường ĐH, CĐ sư phạm, Bộ GD-ĐT yêu cầu rà soát quy định kiểm tra, đánh giá và xếp loại tốt nghiệp; phân tích phân bố điểm học phần, kết quả học tập, xếp loại tốt nghiệp theo ngành, khóa học và hình thức đào tạo.
Bên cạnh đó, cần đối chiếu với mức đạt chuẩn đầu ra, phản hồi từ doanh nghiệp để phát hiện, kiểm tra và xử lý lạm phát điểm số; không áp đặt tỷ lệ điểm hoặc tỷ lệ tốt nghiệp giỏi, xuất sắc; không hạ chuẩn để tăng thành tích.
Bằng tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc phải là sự ghi nhận xứng đáng đối với năng lực thực sự, chứ không chỉ là kết quả của quá trình tích lũy điểm số
ẢNH MINH HỌA: ĐÀO NGỌC THẠCH
Trước đó, tại Hội nghị giáo dục ĐH 2026 ngày 1.10, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn nêu trăn trở, lo ngại về tỷ lệ sinh viên (SV) tốt nghiệp xuất sắc tăng cao trong những năm gần đây. Ông đặt vấn đề các trường ĐH cần xem xét việc ra đề thi, tổ chức kiểm tra và đánh giá trong toàn bộ quá trình học tập đã đảm bảo thực chất, công bằng hay chưa và liệu kết quả xếp loại tốt nghiệp có phản ánh đúng năng lực của sinh viên không. Từ thực trạng trên, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn yêu cầu các trường ĐH nâng cao chất lượng đào tạo, siết chặt kiểm tra, đánh giá và xem xét lại quy mô tuyển sinh.
Ngày 28.9, tại Diễn đàn hợp tác nhà trường - doanh nghiệp năm 2026 với chủ đề "Kết nối đặt hàng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ mới nổi" do Bộ GD-ĐT tổ chức, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Lê Quân cũng đặt câu hỏi: SV tốt nghiệp loại giỏi, loại xuất sắc hiện nay rất nhiều, nhưng tại sao khi ra trường, doanh nghiệp vẫn đánh giá rằng một bộ phận SV chưa đáp ứng được yêu cầu? "Như vậy, phải chăng cách các cơ sở đào tạo đánh giá, xếp loại SV hiện nay chưa thực sự phù hợp với yêu cầu của doanh nghiệp?", Thứ trưởng Lê Quân băn khoăn.
Theo ông, lãnh đạo các cơ sở giáo dục ĐH cần quan tâm nhiều hơn đến việc rà soát, đánh giá lại chuẩn đầu ra, phương thức đánh giá và những năng lực thực sự mà SV cần có sau khi tốt nghiệp. Để khi nhà trường và doanh nghiệp nhìn vào một tấm bằng cử nhân hay một SV tốt nghiệp loại giỏi, sẽ có cơ sở để hiểu rõ hơn người học thực sự có những năng lực gì và đáp ứng được những yêu cầu nào.
Siết 'lạm phát điểm số': Nguyên nhân sinh viên tốt nghiệp giỏi, xuất sắc tăng
Siết 'lạm phát điểm số': Vì sao điểm cao nhưng chưa chắc sinh viên học thật?
Đề xuất 5 hướng đánh giá sinh viên
TS Trần Hữu Duy, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Đà Lạt, nhận định chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn về việc cần rà soát lại công tác kiểm tra, đánh giá SV là hoàn toàn chính xác. "Các trường ĐH cũng phải nhìn nhận lại, đào tạo là thực chất và chứng minh bằng năng lực của SV khi tốt nghiệp và đi làm, được xã hội thừa nhận chứ không phải chạy theo số lượng thành tích giỏi hay xuất sắc", TS Duy nói.
PGS-TS Nguyễn Hữu Huy Nhựt, Hiệu trưởng Trường ĐH Hoa Sen, đề nghị: "Trước hết, cần thiết kế đánh giá từ chuẩn đầu ra, bao gồm: SV cần biết gì, làm được gì và phải thể hiện năng lực đó bằng minh chứng nào. Không nên chỉ dựa vào một kỳ thi kết thúc học phần hay một dạng bài tập. Tùy đặc thù ngành, có thể kết hợp bài thi kiến thức nền tảng với tình huống thực tế, dự án, sản phẩm chuyên môn, thực hành, thực tập và phần thuyết trình hoặc bảo vệ cá nhân. Các trường cũng cần quy định rõ khi nào SV được sử dụng AI, việc sử dụng phải được khai báo ra sao và năng lực nào cần được đánh giá trực tiếp. Nếu sản phẩm có thể được hỗ trợ bởi AI, giảng viên có thể kết hợp hỏi đáp, bảo vệ hoặc đánh giá quá trình để xác nhận SV thực sự hiểu và làm chủ nội dung".
GS-TSKH Hoàng Văn Kiếm, cố vấn cao cấp công nghệ thông tin, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và đào tạo Trường ĐH Quốc tế Sài Gòn, cũng cho rằng việc rà soát quy định kiểm tra, đánh giá và xếp loại tốt nghiệp là rất cần thiết. Mục tiêu không phải là làm giảm tỷ lệ giỏi, xuất sắc mà bảo đảm danh hiệu ấy có giá trị thực chất, phản ánh đúng năng lực người học và tạo niềm tin cho xã hội.
Theo các chuyên gia, cần kết hợp bài thi viết, vấn đáp, thực hành, dự án, hồ sơ học tập, thuyết trình, nghiên cứu, giải quyết tình huống và đánh giá tại nơi thực tập
ảnh: Nhật Thịnh
Chuyên gia này đề xuất 5 hướng đánh giá trong trường ĐH. Thứ nhất, đánh giá theo chuẩn đầu ra và năng lực thực chất. Mỗi chương trình cần xác định rõ SV tốt nghiệp phải biết gì, làm được gì và thể hiện thái độ, trách nhiệm nghề nghiệp ra sao.
Thứ hai, đa dạng hóa phương thức kiểm tra, đánh giá. Không nên phụ thuộc quá nhiều vào một vài bài thi cuối kỳ, nhất là những bài thi chủ yếu kiểm tra khả năng ghi nhớ. Cần kết hợp bài thi viết, vấn đáp, thực hành, dự án, hồ sơ học tập, thuyết trình, nghiên cứu, giải quyết tình huống và đánh giá tại nơi thực tập. Đặc biệt, cần tăng cường nhiệm vụ yêu cầu SV giải quyết vấn đề mới, phân tích thông tin chưa đầy đủ, bảo vệ quan điểm bằng lập luận và điều chỉnh giải pháp khi điều kiện thay đổi.
Thứ ba, đổi mới đánh giá trong kỷ nguyên AI. Khi AI có thể hỗ trợ viết bài, giải bài tập, lập trình, tổng hợp tài liệu và tạo ra sản phẩm có hình thức cao, các trường cần thay đổi cách giao nhiệm vụ và xác minh năng lực. Không nên chỉ đánh giá sản phẩm cuối cùng, mà phải kiểm tra SV đã tư duy, lựa chọn, kiểm chứng và hoàn thiện sản phẩm như thế nào.
Thứ tư, tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp và các bên liên quan. Doanh nghiệp không nên chỉ góp ý chương trình hoặc tiếp nhận SV thực tập, mà cần tham gia xác định yêu cầu năng lực nghề nghiệp, xây dựng tình huống đánh giá và phản hồi về chất lượng SV sau tốt nghiệp.
Thứ năm, bảo đảm tính nghiêm túc, công bằng và độ tin cậy của hệ thống đánh giá. Các trường cần rà soát ma trận đề thi, mức độ khó, tiêu chí chấm, cách tính điểm thành phần và điều kiện công nhận tốt nghiệp. Với những học phần hoặc chương trình có tỷ lệ điểm cao bất thường, cần phân tích dữ liệu để tìm nguyên nhân thay vì mặc nhiên xem đó là thành tích.
"Cần thay đổi cách nhìn về thành tích trong giáo dục ĐH. Bằng tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc phải là sự ghi nhận xứng đáng đối với năng lực thực sự, chứ không chỉ là kết quả của quá trình tích lũy điểm số. Chúng ta không nên làm giảm tỷ lệ SV giỏi để tạo ra vẻ nghiêm khắc, nhưng cũng không thể chấp nhận việc tỷ lệ giỏi, xuất sắc tăng lên mà không có bằng chứng tương xứng về chất lượng", GS-TSKH Hoàng Văn Kiếm nêu quan điểm. (còn tiếp)
Không nên đánh giá SV chỉ bằng sản phẩm cuối cùng
TS Võ Văn Tuấn, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Văn Lang, đặc biệt nhấn mạnh yếu tố đánh giá thực chất năng lực của SV trong bối cảnh AI hỗ trợ học tập rất nhiều.
"Trong thời đại AI, không nên đánh giá SV chỉ bằng sản phẩm cuối cùng mà phải đánh giá được năng lực tư duy, quá trình thực hiện, khả năng giải thích và vận dụng được đầy đủ kiến thức của chính SV đó. Nhà trường không cực đoan cấm AI và cũng không để AI làm thay quá trình học tập của các em. Vì vậy, cần phân biệt 2 loại năng lực: một là năng lực độc lập là SV thực sự biết gì, hiểu gì và làm được gì khi không có AI hỗ trợ; hai là năng lực làm việc cùng AI nghĩa là SV biết đặt vấn đề, sử dụng công cụ, kiểm chứng kết quả và chịu trách nhiệm về quyết định của mình đến đâu", TS Tuấn chia sẻ.
Theo ông, AI đang buộc giáo dục ĐH phải thay đổi một quan niệm rất căn bản. Trước đây, chúng ta thường đánh giá SV qua những gì các em làm ra còn ngày nay, phải đánh giá được các em có thực sự hiểu điều mình làm, có biết vì sao mình làm như vậy, có phát hiện được sai lầm và có đủ năng lực chịu trách nhiệm về kết quả đó hay không. Bởi AI có thể giúp SV viết một bài luận hay, thiết kế một sản phẩm đẹp, nhưng không thể thay SV chứng minh năng lực cá nhân trong một tình huống đánh giá được quy định và có giám sát minh bạch.