Tội phạm xuyên quốc gia, nhất là ma túy, mua bán người và lừa đảo trên không gian mạng, tiếp tục gia tăng tại ASEAN, trong khi các đối tượng truy nã ngày càng lợi dụng công nghệ và địa bàn các nước để lẩn trốn. Đại diện Singapore đề xuất mỗi nước ASEAN xác định một đầu mối liên lạc và cam kết phản hồi, xử lý trong vòng 24 giờ để phối hợp phong tỏa các khoản tiền bất hợp pháp.
Đây là thông tin tại Hội nghị Lãnh đạo cơ quan thi hành pháp luật các nước ASEAN về hợp tác đấu tranh với tội phạm truy nã năm 2026 do Bộ Công an Việt Nam tổ chức sáng 30/9, tại Hà Nội. Hội nghị có chủ đề “Tăng cường hợp tác khu vực vì một ASEAN thượng tôn pháp luật và không có tội phạm truy nã”.
Hội nghị là diễn đàn để lãnh đạo cơ quan thực thi pháp luật các nước ASEAN đánh giá tình hình, chia sẻ kinh nghiệm và thống nhất các giải pháp nâng cao hiệu quả xác minh, truy tìm, bắt giữ và xử lý tội phạm truy nã.
Thách thức từ tội phạm xuyên biên giới
Phát biểu tại Hội nghị, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, cho biết từ đầu năm 2026 đến nay, tình hình tội phạm xuyên quốc gia liên quan đến các nước ASEAN tiếp tục có xu hướng gia tăng, nhất là tội phạm ma túy, mua bán người và lừa đảo trên không gian mạng, với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi.
“Tình trạng tội phạm truy nã và tội phạm lợi dụng địa bàn các quốc gia thành viên ASEAN để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật tiếp tục gia tăng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tinh thần thượng tôn pháp luật, làm suy giảm sức mạnh của hệ thống tư pháp hình sự,” Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh.
Tội phạm không chỉ lợi dụng biên giới để ẩn náu mà còn có thể tiếp tục điều hành hoạt động phạm tội từ nước ngoài. Sự phát triển của công nghệ, mạng xã hội và các phương thức thanh toán điện tử càng khiến việc xác định nơi cư trú, danh tính và dòng tiền của đối tượng trở nên phức tạp.
Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn nhận định các mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia ngày càng được tổ chức chặt chẽ, có khả năng thích nghi cao và hoạt động không biên giới. Các đối tượng khai thác công nghệ và sự khác biệt về pháp luật giữa các quốc gia để mở rộng hoạt động, đồng thời né tránh lực lượng thực thi pháp luật.
Một trường hợp cho thấy rõ tính chất xuyên biên giới của hoạt động truy bắt là đối tượng Lê Khắc Ngọ. Sau khi bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội ra quyết định truy nã tháng 11/2024, đối tượng bỏ trốn sang Campuchia rồi sang Philippines. Tháng 9/2025, cơ quan chức năng Philippines bắt giữ đối tượng do nhập cảnh trái phép. Đến ngày 13/12/2025, sau khi hoàn tất các thủ tục cần thiết, lực lượng chức năng Việt Nam đưa đối tượng về nước để tiếp tục xử lý.
Vụ việc cho thấy khi đối tượng vượt qua biên giới, cuộc điều tra cũng phải được triển khai trên cơ sở hợp tác giữa nhiều quốc gia.
Theo số liệu được cung cấp tại Hội nghị, riêng năm 2025, qua Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (Interpol) và Hiệp hội Cảnh sát Quốc gia các nước Đông Nam Á (ASEANAPOL), Văn phòng Interpol Việt Nam đã đề nghị và ban hành 195 lệnh truy nã quốc tế đối với các đối tượng truy nã của Việt Nam bỏ trốn ra nước ngoài; phối hợp bàn giao 52 đối tượng truy nã của các nước trốn tại Việt Nam và dẫn giải 20 đối tượng truy nã của Việt Nam từ nước ngoài về xử lý.
Khoảng trống pháp lý và yêu cầu phối hợp nhanh hơn
Thực tiễn hợp tác cho thấy sự khác biệt về pháp luật, trình tự, thủ tục và thẩm quyền giữa các nước vẫn gây khó khăn trong trao đổi thông tin, xác minh, thu thập chứng cứ, truy bắt và bàn giao đối tượng.
Trong khi đó, tội phạm có thể di chuyển rất nhanh giữa các quốc gia, thay đổi danh tính hoặc tiếp tục hoạt động trên không gian mạng.
Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn cho rằng các nước cần mở rộng cách tiếp cận, không chỉ tập trung vào cá nhân đang bị truy nã mà còn nhận diện các mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia và những hoạt động liên quan.
“Để đối phó một cách hiệu quả, chúng ta cần chia sẻ thông tin một cách kịp thời, tổ chức mạng lưới thực thi pháp luật mạnh mẽ hơn và phối hợp xuyên biên giới tốt hơn,” ông Kao Kim Hourn nói.
Theo ông, cần tăng cường kết nối giữa cơ quan thực thi pháp luật, xuất nhập cảnh, biên phòng, tư pháp và các cơ quan tình báo tài chính.
Đẩy mạnh công nghệ, chia sẻ thông tin theo thời gian thực
Phát biểu tại hội nghị, ông Ngiam Shih Chun, Phó Bí thư phụ trách chính sách, Bộ Nội vụ Singapore chỉ ra hai thách thức nổi bật là sự thích ứng nhanh chóng của tội phạm với công nghệ và khả năng thực hiện hành vi phạm tội xuyên quốc gia.
Đại diện Singapore đề xuất các nước ASEAN nâng cao năng lực cán bộ, thường xuyên chia sẻ phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm, đồng thời tận dụng có trách nhiệm AI và các công cụ phân tích dữ liệu để hỗ trợ xác định đối tượng, phát hiện mối liên hệ và tạo manh mối điều tra.
Đáng chú ý, ông Ngiam Shih Chun, Phó Bí thư phụ trách chính sách, Bộ Nội vụ Singapore đề xuất mỗi nước ASEAN xác định một đầu mối liên lạc và cam kết thời gian phản hồi, xử lý trong vòng 24 giờ để phối hợp phong tỏa các khoản tiền bất hợp pháp.
Đại diện Philippines, ông Francisco Noel R. Fernandez, Đại sứ Cộng hòa Philippines tại Việt Nam cũng ủng hộ hiện đại hóa cơ sở dữ liệu điện tử của Tổ chức Tư lệnh Cảnh sát các nước Đông Nam Á (ASEANAPOL) để chia sẻ tức thời dữ liệu về các lệnh truy nã đang có hiệu lực.
Philippines đang triển khai công nghệ nhận diện khuôn mặt và sinh trắc học tại các khu vực biên giới nhằm phát hiện những đối tượng truy nã cố tình thay đổi danh tính. Đại diện Philippines đồng thời nhấn mạnh việc hợp tác phải phù hợp với pháp luật, thẩm quyền của từng quốc gia và các điều ước quốc tế mà các nước là thành viên.
Trong khi đó, ông Sar Sokha, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Campuchia đề xuất tăng cường chia sẻ thông tin theo thời gian thực, trao đổi chứng cứ kỹ thuật số, truy vết nguồn thu do phạm tội mà có, xác định vị trí đối tượng truy nã và phối hợp xử lý các mạng lưới hỗ trợ, tiếp tay cho tội phạm xuyên quốc gia.
Đại diện Campuchia khẳng định hợp tác quốc tế là nền tảng cốt lõi để truy tìm đối tượng truy nã và triệt phá các mạng lưới tội phạm, đồng thời cam kết phối hợp để tội phạm truy nã không thể tìm thấy “nơi trú ẩn an toàn” trong khu vực.
Từ cam kết chính trị đến hành động cụ thể
Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết Việt Nam đã chủ trì đề xuất và thúc đẩy thông qua Tuyên bố chung của các nhà lãnh đạo ASEAN về nâng cao hiệu quả hợp tác truy bắt tội phạm truy nã tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 47 ở Kuala Lumpur, Malaysia, ngày 26/10/2025. Tuyên bố tạo cơ sở tăng cường phối hợp xác minh, truy bắt và xử lý các đối tượng truy nã giữa các nước ASEAN.
Tại hội nghị, các lãnh đạo cấp cao cơ quan thực thi pháp luật các nước thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) gồm Brunei Darussalam, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan, Timor Leste và Việt Nam đồng thuận ra Tuyên bố chung Hội nghị lãnh đạo cấp cao cơ quan thực thi pháp luật các nước ASEAN về hợp tác đấu tranh với tội phạm truy nã.
Tuyên bố chung khẳng định cam kết tăng cường hợp tác xác minh, truy bắt, tiếp nhận và dẫn giải đối tượng truy nã, nhất là những trường hợp lợi dụng lãnh thổ nước này để phạm tội tại nước khác.
Tuyên bố cũng nhấn mạnh yêu cầu thích ứng với những phương thức lẩn trốn ngày càng tinh vi của tội phạm trong bối cảnh khoa học-công nghệ phát triển và hội nhập khu vực ngày càng sâu rộng.
Cùng với Tuyên bố chung, Hội nghị thống nhất Kế hoạch hành động ASEAN về tăng cường hợp tác đấu tranh với tội phạm truy nã, tập trung vào các lĩnh vực: hoàn thiện pháp lý; trao đổi thông tin; nâng cao năng lực; thực thi pháp luật; hợp tác với các đối tác, cơ quan Liên hợp quốc và tổ chức quốc tế; tương trợ tư pháp hình sự và dẫn độ phù hợp với pháp luật của các nước thành viên và pháp luật quốc tế.
Phát biểu bế mạc, Thượng tướng Lê Văn Tuyến, Thứ trưởng Bộ Công an, cho rằng kết quả Hội nghị là cơ sở để cơ quan thực thi pháp luật các nước ASEAN cụ thể hóa các cam kết, nâng cao hiệu quả phối hợp, hướng tới một ASEAN thượng tôn pháp luật và không có tội phạm truy nã./.
(Vietnam+)