Nữ tử tù Christa Pike - Ảnh: BBC/Tennessee Department of Corrections
Theo Đài CNN ngày 2-10, vụ hành quyết bà Christa Pike bất thành tại bang Tennessee, Mỹ tối 1-10 không phải là lần đầu tiên việc tử hình bằng phương pháp tiêm thuốc độc gặp trục trặc. Riêng tại bang này, đây đã là vụ hành quyết bất thành thứ hai trong năm nay.
"Chắc chắn tỉ lệ người vẫn sống sau các vụ hành quyết đã tăng lên khi các bang ngày càng gặp nhiều khó khăn với phương pháp tiêm thuốc độc", ông Austin Sarat, giáo sư luật học và khoa học chính trị tại Đại học Amherst, nhận định.
Theo dữ liệu của ông Sarat được Trung tâm Thông tin án tử hình (DPIC) công bố, khoảng 7% các vụ hành quyết bằng tiêm thuốc độc trong giai đoạn 1890 - 2010 đã xảy ra sự cố. Từ năm 2010, tỉ lệ này tăng lên gần 8%.
Một vụ hành quyết được xem là xảy ra sự cố khi không diễn ra đúng kế hoạch, khiến quá trình bị kéo dài, người bị hành quyết có thể chịu đau đớn không cần thiết và đôi khi dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Trong giai đoạn được thống kê, tỉ lệ xảy ra sự cố với phương pháp tiêm thuốc độc là khoảng 7%, cao hơn mức 3,2% của tất cả các phương pháp hành quyết khác.
Nguồn thuốc khan hiếm
Phương pháp tiêm thuốc độc được phát triển tại bang Oklahoma vào năm 1977, với mục đích tìm một cách hành quyết được cho là ít tàn bạo hơn các phương pháp như treo cổ, xử bắn, phòng hơi ngạt và ghế điện.
Ban đầu, người bị hành quyết được tiêm lần lượt 3 loại thuốc: sodium thiopental để gây mê, pancuronium bromide để làm liệt cơ bắp và potassium chloride để ngừng tim.
Từ năm 2010, tổ chức nhân quyền Reprieve của Anh vận động các công ty châu Âu không xuất khẩu thuốc sang Mỹ để dùng trong các vụ hành quyết.
Trước sức ép này, nhiều hãng dược hạn chế cung cấp thuốc, trong khi Anh và châu Âu cũng siết hoạt động xuất khẩu thuốc sang Mỹ.
"Các công ty dược bắt đầu nói rằng: 'Chúng tôi không muốn những dư luận tiêu cực này'", ông Sarat cho biết.
Nguồn cung thuốc hạn chế khiến các bang phải tìm đến những nhà thuốc "pha chế". Giáo sư Corinna Barrett Lain của Trường Luật, Đại học Richmond cho biết một số cơ sở cung cấp thuốc cho các vụ hành quyết từng có "lịch sử rất tồi tệ".
Theo bà, thuốc có thể được pha chế không đúng nồng độ hoặc bảo quản không đúng cách, ảnh hưởng đến hiệu quả.
Nhân viên y tế không được tham gia
Các tổ chức y tế lớn tại Mỹ cũng từ lâu phản đối việc nhân viên y tế tham gia hoạt động hành quyết phạm nhân.
Hiệp hội Y khoa Mỹ quy định bác sĩ không được tham gia các vụ hành quyết. Hiệp hội Điều dưỡng Mỹ cũng duy trì quan điểm từ đầu những năm 1980 rằng điều dưỡng viên không nên đảm nhận bất kỳ vai trò nào trong việc thi hành án tử hình.
Theo bà Lain, danh tính người trực tiếp tiêm thuốc trong các vụ hành quyết thường không được công khai. Ở nhiều nơi, những người thực hiện việc này có thể là nhân viên quản giáo không được trang bị đủ chuyên môn y tế.
Theo dữ liệu của DPIC, một trong những nguyên nhân phổ biến nhất khiến các vụ tiêm thuốc độc trục trặc là không thể đặt đường truyền tĩnh mạch.
Đây cũng là nguyên nhân khiến vụ hành quyết ông Tony Carruthers tại Tennessee hồi tháng 5 phải dừng lại, sau khi mất hơn một giờ để tìm tĩnh mạch.
Tìm kiếm phương pháp khác
Một lọ thuốc pentobarbital được sử dụng trong các vụ hành quyết hai tù nhân vào tháng 7-2020 - Ảnh: AP
Trong vụ của bà Pike, các quan chức sử dụng hai liều pentobarbital, một loại thuốc an thần. Bà hiện được đặt ống nội khí quản, thở máy và vẫn chưa thể tỉnh lại, theo luật sư.
Nguyên nhân vụ hành quyết thất bại trên hiện vẫn đang được điều tra.
Bà Lain suy đoán những khả năng khiến vụ hành quyết có thể thất bại như thuốc được tiêm không đúng vào tĩnh mạch, thuốc không đủ tác dụng, hoặc cơ thể mỗi người phản ứng khác nhau với thuốc.
Do phương pháp tiêm thuốc độc gặp nhiều vấn đề, một số bang Mỹ bắt đầu sử dụng các cách hành quyết khác. Bộ Tư pháp Mỹ hồi tháng 4 cho biết sẽ mở rộng các phương thức hành quyết, trong đó có xử bắn. Từ năm 2024, bang Alabama đã sử dụng phương pháp gây ngợp oxy bằng khí nitơ.
"Từ cuối thế kỷ 19, Mỹ đã tìm cách thực hiện án tử hình bằng một phương pháp an toàn, đáng tin cậy và nhân đạo. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có phương pháp nào đáp ứng được cả ba yêu cầu này", ông Sarat chia sẻ.
Nữ tử tù Mỹ phải thở máy, tiên lượng xấu sau vụ hành quyết bằng thuốc độc bất thànhNữ tử tù Christa Pike ở bang Tennessee đang trong tình trạng nguy kịch, bất tỉnh và phải thở máy sau khi bị hành quyết bằng tiêm thuốc độc nhưng không thành công.