Có những khi công việc theo người lao động về tận nhà - Ảnh minh họa: AI
Điện thoại thông minh và các nền tảng giao tiếp trực tuyến giúp công việc được xử lý nhanh chóng, nhưng cũng khiến ranh giới giữa giờ làm và giờ nghỉ ngày càng mong manh. Nhiều người lao động dù đã tan ca vẫn phải theo dõi tin nhắn, trả lời cuộc gọi, xử lý công việc phát sinh.
Từ bữa cơm gia đình đến ngày cuối tuần, thậm chí kỳ nghỉ phép, công việc vẫn có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Quyền được ngắt kết nối sau giờ làm vì thế trở thành vấn đề cần được quan tâm, nhất là khi việc liên lạc ngoài giờ dần bị xem như điều hiển nhiên.
Tan ca nhưng vẫn phải trực tuyến
Dù đã qua 17h30, thậm chí 22h, điện thoại của nhiều người lao động vẫn liên tục nhận tin nhắn công việc. Không ít người phải tranh thủ xử lý việc sau giờ làm, ngay cả khi đang dành thời gian cho gia đình.
"Bữa cơm tối của tôi thường xuyên bị ngắt quãng bởi những cuộc gọi, những tin nhắn. Đến khi con đã ngủ, tôi vẫn ngồi trước máy tính để hoàn thành phần việc còn dang dở.
Ban đầu tôi nghĩ chỉ hỗ trợ thêm một chút. Nhưng dần dần, mọi người mặc định rằng cứ nhắn là tôi phải trả lời, bất kể lúc đó là mấy giờ", chị Thủy Ngân, nhân viên văn phòng ở phường Xuân Hòa, chia sẻ.
Câu chuyện của chị Ngân không phải cá biệt. Với điện thoại thông minh, email và các nền tảng giao tiếp trực tuyến, công việc có thể theo người lao động về tận nhà, xuất hiện trong bữa ăn gia đình, ngày cuối tuần hay cả kỳ nghỉ phép.
Chị Tú Uyên (34 tuổi), quản lý dự án tại một công ty truyền thông, cho biết ranh giới giữa giờ làm việc và giờ nghỉ ngơi gần như bị xóa nhòa.
"Việc nhận tin nhắn, cuộc gọi trao đổi công việc vào lúc 20h-21h, thậm chí cả ngày cuối tuần đã trở thành điều hiển nhiên. Nếu không phản hồi ngay, tôi lại nơm nớp lo sợ bị đánh giá là thiếu trách nhiệm hay trì trệ", chị Uyên nói.
Quyền nghỉ ngơi cần được bảo vệ bằng quy định
Đáng chú ý, không ít công việc phát sinh ngoài giờ không được xác định rõ là làm thêm, không có cơ chế ghi nhận thời gian hay trả thù lao tương ứng. Một yêu cầu "nhờ xử lý nhanh", một cuộc gọi "trao đổi vài phút" có thể trở thành thói quen kéo dài.
Hết giờ làm không đồng nghĩa người lao động hết trách nhiệm. Tuy nhiên, trách nhiệm nghề nghiệp cũng không thể mặc nhiên kéo dài vô hạn, xâm lấn toàn bộ đời sống cá nhân.
Trên thế giới, một số quốc gia đã đưa quyền ngắt kết nối vào khuôn khổ pháp luật hoặc cơ chế thương lượng tại nơi làm việc. Pháp là một trong những nước tiên phong với quy định được ban hành từ năm 2017. Bỉ, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và một số nước khác cũng có cơ chế bảo vệ người lao động trước tình trạng liên lạc công việc liên tục ngoài giờ.
Tại Úc, quyền ngắt kết nối được áp dụng từ năm 2024 đối với phần lớn người lao động, sau đó mở rộng sang người lao động tại doanh nghiệp nhỏ từ tháng 8-2025. Theo quy định, người lao động có thể từ chối theo dõi, đọc hoặc phản hồi liên lạc ngoài giờ, trừ trường hợp việc từ chối trong hoàn cảnh cụ thể bị xem là không hợp lý.
Làm sao để bữa cơm tối không bị ngắt quãng bởi những cuộc gọi, tin nhắn? - Ảnh minh họa: AI
Tại Việt Nam, Bộ luật Lao động năm 2019 đã quy định về thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi và nguyên tắc làm thêm giờ. Tuy nhiên, quyền ngắt kết nối sau giờ làm chưa được xác lập thành một quyền độc lập, cụ thể trong luật.
Đây là vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu. Quyền nghỉ ngơi không chỉ nằm ở những quy định về số giờ làm việc mà còn cần được bảo đảm trong cách tổ chức công việc hằng ngày.
Quyền ngắt kết nối cũng không có nghĩa người lao động được phép từ chối mọi liên lạc trong mọi hoàn cảnh. Điều quan trọng là phân biệt tình huống khẩn cấp thực sự với những yêu cầu có thể xử lý trong giờ làm việc nhưng vẫn bị chuyển sang ngoài giờ do thói quen quản lý hoặc thiếu kế hoạch.
Đại biểu Quốc hội đề xuất tôn trọng quyền ngắt kết nối ngoài giờ làm
Tại phiên thảo luận của Quốc hội sáng 9-11 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, đại biểu Phạm Anh Tuấn (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình) đề xuất quy định nguyên tắc tôn trọng quyền ngắt kết nối công việc ngoài giờ nhằm bảo vệ sức khỏe tâm thần của người lao động.
Theo đại biểu, bảo vệ sức khỏe tâm thần là yếu tố cốt lõi của an toàn, vệ sinh lao động trong bối cảnh hiện đại. Nếu không có ranh giới rõ ràng, tình trạng kiệt sức và căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động và chất lượng cuộc sống của người lao động, gia đình họ.
'Quyền ngắt kết nối' sau giờ làm ở NhậtKhảo sát tại Nhật cho thấy 72,4% người lao động bị cấp trên và các đồng nghiệp khác liên hệ về công việc dù đã ngoài giờ làm. Nhiều người cảm thấy căng thẳng vì điều này và họ muốn được 'quyền ngắt kết nối'.