- Theo ông, làng nghề hiện nay có tầm quan trọng thế nào trong việc phát triển văn hóa vùng Đồng bằng sông Hồng?
Đồng bằng sông Hồng có nhiều làng nghề truyền thống. Làng nghề không chỉ tạo việc làm cho người dân, tăng thêm thu nhập mà còn là nơi gìn giữ những nét văn hóa đặc sắc của từng vùng miền. Mỗi sản phẩm làng nghề không chỉ là dạng hàng hóa thông thường mà còn thể hiện khiếu thẩm mỹ, tinh thần lao động của nghệ nhân. Mỗi nghệ nhân, với đôi tay tài hoa, kinh nghiệm, tình cảm còn có cách kể câu chuyện truyền thống qua mỗi sản phẩm một cách hấp dẫn.
Những năm qua, nhiều làng nghề đã tổ chức phát triển du lịch, từng bước nâng cao giá trị của nghề, làng nghề. Nhiều du khách đến làng nghề không chỉ để tham quan, tìm hiểu mà còn được trực tiếp tham gia quá trình tạo ra sản phẩm. Chính các thợ giỏi, nghệ nhân là những “báu vật sống” nuôi bền làng nghề, góp phần vào gây dựng thương hiệu, văn hóa làng nghề.
- Khi công nghệ phát triển, làng nghề gặp những thách thức gì, thưa ông?
Trước khi nói đến thách thức, tôi xin chia sẻ rằng, công nghệ phát triển, làng nghề có thể áp dụng công nghệ vào một số công đoạn sản xuất, cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động, mẫu mã sản phẩm, phát triển thương mại điện tử, tiếp cận thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, thách thức đối với làng nghề cũng rất lớn, đáng lưu ý là nguy cơ đánh mất bản sắc văn hóa của sản phẩm làng nghề khi người thợ lạm dụng công nghệ trong quá trình sản xuất. Việc vận dụng máy móc là cần thiết, nhưng phải xác định giá trị cốt lõi của làng nghề nằm ở khía cạnh sản phẩm được làm thủ công, các khâu cốt yếu tạo ra sản phẩm phải làm thủ công. Đây chính là điểm khác biệt căn bản giữa sản phẩm thủ công và sản phẩm công nghiệp. Nếu tất cả các công đoạn đều được máy móc hóa sẽ khiến sản phẩm làng nghề không còn khác biệt với sản phẩm công nghiệp. Ngoài ra, sự thay đổi thói quen tiêu dùng, hàng công nghiệp giá rẻ lên ngôi, thiếu lao động trẻ có trình độ… cũng là những thách thức mà làng nghề phải tìm cách vượt qua.
- Trong dòng chảy đời sống mới, làng nghề phải thay đổi thế nào để vừa phát triển kinh tế, vừa góp phần gìn giữ văn hóa, thưa ông?
Các làng nghề hãy tận dụng khoa học, công nghệ để phát triển thương mại điện tử và xuất khẩu. Đặc biệt, mẫu mã sản phẩm phải thường xuyên được đổi mới, nhưng trên nền tảng bản sắc và đặc trưng của từng vùng miền, không phải chạy theo số lượng.
Ngoài ra, để làng nghề truyền thống không bị tụt hậu, cần có sự kết hợp từ phía doanh nghiệp, nghệ nhân và chính quyền trong việc truyền nghề, giữ nghề, tạo chuỗi sản xuất-tiêu thụ hiệu quả. Đặc biệt, cần xây dựng chính sách đặc thù về phát triển làng nghề. Nếu có cơ chế, chính sách phù hợp, sẽ là nguồn hỗ trợ rất thiết thực giúp các làng nghề đổi mới, phát huy tiềm năng sẵn có và phát triển mạnh mẽ hơn.
- Xin trân trọng cảm ơn ông!
PHÚ TÂY