Hiện các địa phương trong thành phố đang tích cực triển khai hàng loạt dự án trọng điểm về chỉnh trang kênh, rạch, chú trọng công tác đền bù, giải phóng mặt bằng.
Từ những dòng kênh ô nhiễm đến yêu cầu chỉnh trang toàn diện
Trong nhiều năm qua, tình trạng nhà ở lấn chiếm, xây dựng trên và ven kênh, rạch đã trở thành một trong những vấn đề nan giải của Thành phố Hồ Chí Minh. Tại nhiều khu vực nội đô, hàng chục nghìn căn nhà có diện tích nhỏ hẹp, kết cấu tạm bợ, nằm san sát trên mặt nước hoặc dọc các tuyến kênh, rạch.
Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến điều kiện sinh hoạt của người dân mà còn gây áp lực lớn đối với môi trường đô thị, làm suy giảm khả năng điều tiết, thoát nước tự nhiên. Trong đó, những dòng kênh vốn giữ vai trò quan trọng trong hệ thống thủy văn của thành phố đã bị thu hẹp dòng chảy, ô nhiễm bởi nước thải sinh hoạt và rác thải.
Mới đây, bốn dự án chỉnh trang bờ nam kênh Đôi dài 8,8 km dọc đường Phạm Thế Hiển (Quận 8 cũ) với tổng mức đầu tư hơn 49.000 tỷ đồng từ ngân sách thành phố đã được Hội đồng nhân dân thành phố thông qua chủ trương đầu tư. Trong đó, khoảng 39.800 tỷ đồng được sử dụng để thực hiện bồi thường và tái định cư cho khoảng 5.807 trường hợp có nhà nằm trên và ven kênh. Số trường hợp này tương đương 14,5% mục tiêu di dời 41.000 căn trong giai đoạn 2025-2030 của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.
Ghi nhận tại khu vực bờ nam kênh Đôi, phần lớn nhà ở có diện tích nhỏ hẹp, tạm bợ, nằm trên lòng kênh, thiếu hạ tầng; đặc biệt là điều kiện vệ sinh, môi trường và an toàn chưa bảo đảm, ngập lụt vào mùa mưa. Bà Nguyễn Thị Linh, nhà ở hẻm 541 Phạm Thế Hiển, phường Bình Đông cho biết: “Lúc thành phố chỉnh trang phía bờ bắc là tôi nghe ở bờ nam chúng tôi trước sau gì cũng giải tỏa, di dời. Việc chỉnh trang đô thị, cải thiện môi trường và được tạo điều kiện có một nơi ở mới khang trang hơn nơi ở cũ là điều mà người dân mong mỏi”.
Theo Ủy ban nhân dân phường Bình Đông, trong bốn dự án được phê duyệt chủ trương đầu tư, trên địa bàn phường Bình Đông có hai dự án liên quan phường là dự án Chỉnh trang đô thị khu vực bờ nam kênh Đôi, từ cầu Hiệp Ân đến cầu Bà Tàng, với chiều dài 2,6 km, diện tích thu hồi khoảng 11,19 ha và dự án Chỉnh trang đô thị khu vực bờ nam kênh Đôi, từ cầu Bà Tàng đến hết bờ nam kênh Đôi, với chiều dài 2,9 km, diện tích thu hồi khoảng 20,85 ha; tổng số trường hợp phải giải tỏa cả hai đoạn dự kiến là 3.157 trường hợp, tổng nguồn vốn đầu tư lên đến hơn 28.500 tỷ đồng.
Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường Bình Đông Nguyễn Đức Huy cho biết: Các dự án tác động lớn đến hàng nghìn hộ dân cho nên Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường ưu tiên công tác khảo sát, lập phương án đền bù để sớm triển khai thực hiện nhằm bảo đảm tiến độ mà thành phố đề ra. Vì số trường hợp ảnh hưởng lớn, phường sẽ chia thành nhiều đợt công bố, dự kiến bắt đầu trong tháng 11/2026. Hiện Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường đã tổ chức khảo sát, đo đạc, thu thập pháp lý trước khi lập phương án đền bù.
Hàng loạt dự án trọng điểm chuyển động
Trong bối cảnh Thành phố Hồ Chí Minh mở rộng không gian phát triển, đẩy mạnh đầu tư hạ tầng và hướng đến xây dựng đô thị hiện đại, xanh, bền vững, việc chỉnh trang các khu vực nhà ở trên và ven sông, kênh, rạch trở thành nhiệm vụ cấp thiết. Khu vực Quận 8 cũ được xác định là một trong những địa bàn trọng điểm với khoảng 15.000 căn nhà cần di dời, tập trung trên 19 tuyến kênh, rạch của thành phố.
Đây là khu vực có mật độ dân cư ven kênh, rạch cao, nhiều tuyến bị lấn chiếm, môi trường sống chưa bảo đảm và chịu áp lực lớn về hạ tầng. Thành phố Hồ Chí Minh xác định, các dự án chỉnh trang tại khu vực này không chỉ nhằm giải phóng mặt bằng mà còn hướng đến khôi phục không gian mặt nước, xây dựng hệ thống kè, đường giao thông, thoát nước và các công trình công cộng. Nổi bật là dự án Cải tạo, chỉnh trang bờ bắc kênh Đôi.
Sau thời gian triển khai công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và bàn giao đất, dự án đang được tập trung thi công các hạng mục kè dọc tuyến, đường giao thông và hạ tầng kỹ thuật. Đây là một trong những công trình có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện cảnh quan, khắc phục tình trạng nhà ở lụp xụp ven kênh và từng bước hình thành không gian đô thị thông thoáng hơn.
Theo Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh, để bảo đảm di dời hơn 23.400 căn nhà trong tổng số 41.000 căn theo đề án chỉnh trang đô thị của thành phố, từ nay đến năm 2030, thành phố dự kiến triển khai 117 dự án; trong đó, áp lực lớn nhất đang dồn về địa bàn các phường Chánh Hưng, Bình Đông, Phú Định (thuộc Quận 8 cũ) với khoảng 15.000 căn nhà cần di dời.
Mục tiêu này được điều chỉnh tăng mạnh so với chỉ tiêu khoảng 20.000 căn trước đó, thể hiện quyết tâm giải quyết căn cơ nhiệm vụ chỉnh trang hạ tầng đô thị, một vấn đề tồn tại kéo dài trong quá trình phát triển của thành phố. Không chỉ hàng chục nghìn căn nhà tồn tại trên kênh, rạch, tình trạng nhà ở tạm bợ lấn chiếm hành lang sông ngòi cũng gây áp lực lên hạ tầng, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và tiềm ẩn rủi ro lớn về an toàn dân sinh.
Tại xã Nhà Bè, thống kê có khoảng 2.900 căn nhà, khu đất trên và ven kênh, rạch (kênh Cây Khô, rạch Ông Lớn, rạch Xóm Đình, rạch Bần Bọng, rạch Cá Tra, rạch Tư Chấp, rạch Đình...) cần di dời với chiều dài hơn 42 km, trải khắp địa bàn xã. Thực trạng này cũng được chính quyền thành phố và địa phương quyết tâm giải quyết.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được nhấn mạnh: Di dời nhà trên và ven kênh, rạch nhằm nâng cao chất lượng sống của người dân, chỉnh trang đô thị, tạo dựng môi trường sống xanh, sạch, đẹp và bền vững cho thành phố. Thông điệp ấy cho thấy, tầm nhìn của thành phố không dừng lại ở việc giải tỏa hàng nghìn căn nhà trên kênh, rạch mà hướng tới xây dựng một mô hình phát triển mới; trong đó, con người và đô thị phát triển hài hòa và bền vững
QUÝ HIỀN