Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế, Tài chính Phan Văn Mãi - Ảnh: G.HÂN
Ngày 17-10, tại phiên khai mạc kỳ họp Quốc hội, trình bày báo cáo thẩm tra về tình hình kinh tế xã hội, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhìn nhận trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức, tình hình kinh tế - xã hội năm 2026 tiếp tục đạt những kết quả quan trọng, khá toàn diện trên nhiều lĩnh vực.
Tăng trưởng cao nhưng chưa vững chắc
Ủy ban Kinh tế, Tài chính đánh giá cao sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt, linh hoạt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và nỗ lực của các bộ, ngành, địa phương. Những kết quả đạt được trong năm đầu nhiệm kỳ rất đáng ghi nhận, thể hiện khả năng thích ứng và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô trước nhiều biến động.
Tuy vậy, cơ quan thẩm tra nêu ra 6 vấn đề trọng tâm cần lưu ý. Đó là tăng trưởng cao nhưng nền tảng chưa vững chắc. Bốn địa phương có quy mô kinh tế lớn nhất (TP.HCM, Hà Nội, Hải Phòng, Đồng Nai), chiếm gần 47% tổng GRDP, đều dự kiến không đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2026.
Đầu tư tư nhân chưa thực sự bứt phá, chiếm 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội nhưng chỉ tăng 14%, thấp nhất trong ba khu vực. Xuất khẩu tăng 24,5% nhưng nhập khẩu tăng 36,7%, nhập siêu 19,42 tỉ USD; xuất khẩu phụ thuộc lớn vào khu vực FDI, trong khi công nghiệp hỗ trợ, tỉ lệ nội địa hóa và năng lực làm chủ công nghệ còn hạn chế.
Đại biểu nêu kỳ vọng của người dân, doanh nghiệp với Quốc hội: Sửa trúng điểm nghẽn, rõ trách nhiệm thực thiĐỌC NGAY
Áp lực ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn tài chính gia tăng. CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%, đã ở mức mục tiêu khoảng 4,5% của cả năm, riêng quý III tăng 4,80%, giá hàng hóa, dịch vụ thiết yếu tăng, trong khi sức mua thực tế phục hồi chậm.
Nguồn lực đầu tư lớn nhưng chậm chuyển hóa thành năng lực sản xuất và động lực tăng trưởng mới. Giải ngân đầu tư công 9 tháng đạt 62,9% kế hoạch, nhưng vốn tạm ứng chưa thu hồi chiếm tới 37% số đã giải ngân, mới hoàn thiện thủ tục đầu tư đối với khoảng 58% vốn ngân sách trung ương. Một số dự án trọng điểm chậm tiến độ, còn 1.131 dự án tồn đọng đã có phương án nhưng chưa hoàn thành tháo gỡ.
Cải cách thể chế được đẩy mạnh nhưng khâu tổ chức thực thi vẫn là điểm nghẽn. Việc sửa đổi, ban hành khối lượng lớn văn bản pháp luật trong thời gian ngắn đặt ra thách thức về tính đồng bộ, ổn định, khả thi và khả năng dự báo của môi trường đầu tư, kinh doanh. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp cơ bản vận hành thông suốt nhưng chất lượng chưa đồng đều. Phân cấp, phân quyền có nơi chưa gắn với nguồn lực, nhân lực và trách nhiệm thực thi, có thể làm dịch chuyển điểm nghẽn từ cấp trên xuống cơ sở.
Lo ngại doanh nghiệp, hộ kinh doanh còn nhiều khó khăn
Khu vực doanh nghiệp và hộ kinh doanh còn nhiều khó khăn. Trong 9 tháng, số doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường giảm 3,2%, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118,8%. Doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận vốn, chịu sức ép chi phí đầu vào, logistics và chi phí tuân thủ. Hộ kinh doanh đối mặt với sức mua phục hồi chậm, đồng thời phải thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số, quản trị và chính sách thuế.
Chất lượng phát triển xã hội chưa đồng đều. Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao; lao động phi chính thức chiếm tỉ trọng lớn, thất nghiệp thanh niên còn cao. Chênh lệch trong tiếp cận giáo dục, y tế và dịch vụ thiết yếu giữa các vùng còn lớn. Nhiều ý kiến phản ánh khó mua sách giáo khoa theo bộ sách thống nhất ngay tại một số đô thị lớn, gây lo ngại về khả năng thiếu sách ở vùng khó khăn.
Đối với kế hoạch năm 2027, cơ quan thẩm tra lưu ý kịch bản điều hành năm 2027 cần tính đến độ trễ của các cú sốc năm 2026, nhất là khả năng giá năng lượng tiếp tục ở mức cao, lạm phát "dồn nén" khi các biện pháp hỗ trợ thuế, phí được điều chỉnh. Mục tiêu GDP tăng từ 10% trở lên thể hiện quyết tâm cao nhưng đặt ra thách thức lớn, nên cần làm rõ kịch bản tăng trưởng và có giải pháp
Từ thực tế đó, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi nhấn mạnh cần tập trung kiên định giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, coi đây là điều kiện tiên quyết của tăng trưởng cao. Đổi mới mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, nâng cao giá trị gia tăng trong nước. Ưu tiên hạ tầng chiến lược và an ninh năng lượng.
Chú trọng nguồn lực đầu vào sáng tạo ra sản phẩm ứng dụng, nâng cao năng suất và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Hoàn thiện thể chế phải chuyển từ số lượng văn bản ban hành sang hiệu quả thực thi, gắn tăng trưởng cao với phát triển văn hóa, xã hội.
Ba tháng cuối năm, TP.HCM dồn sức cho những việc có thể tạo tăng trưởngSau 9 tháng, GRDP tăng 9,06%, trong khi mục tiêu cả năm tăng hai con số chỉ còn một quý. Bước vào chặng nước rút, TP.HCM không dàn trải nguồn lực mà dồn sức cho những việc có thể làm ngay, đẩy nhanh các dự án để tạo thêm tăng trưởng.