Tử tù Christa Pike, người đầu tiên sống sót sau khi bị tiêm thuốc độc hôm 30/9, đã tỉnh lại và có thể nói chuyện. Theo cập nhật của luật sư vào ngày 6/10, Pike có thể đi lại quãng ngắn nhưng gần như không thể cử động tay.
"Bà ấy khá tỉnh táo, nhưng cũng có phần mơ hồ. Bà ấy có thể dễ dàng mất mạch suy nghĩ và quên mình đang đi đâu. Tôi cho rằng tình trạng của Pike sẽ tiếp tục cải thiện, nhưng có thể có một số tổn thương vĩnh viễn", luật sư Stephen Ferrell mô tả.
Tử tù Christa Pike tại Tòa án Hình sự quận Knox ở Knoxville, Tennessee tháng 12/2007. Ảnh: Reuters
Thẩm phán Tòa Công lý hạt Davidson đã chấp thuận yêu cầu khẩn cấp từ luật sư của Pike về việc bảo tồn bằng chứng liên quan đến vụ thi hành án bất thành, một ngày sau khi bà tỉnh lại.
Các luật sư của Pike cho biết họ từng cảnh báo giới chức bang vào tháng 8 rằng việc thi hành án đối với Pike có thể gặp trục trặc, viện dẫn những lo ngại về việc khó tìm ven do chứng tăng tiểu cầu không rõ nguyên nhân. Để tránh rủi ro này, Pike và các luật sư thậm chí đã đề nghị bang chuyển sang hình thức treo cổ, nhưng một quan chức tư pháp đặc trách đã bác bỏ kiến nghị này, giữ nguyên lịch thi hành án vào tháng 9.
Cho đến nay, bản án tử hình của Pike vẫn chưa bị hủy bỏ. Việc thi hành án bất thành không làm mất hiệu lực bản án. Cameron Sexton, Chủ tịch Hạ viện bang Tennessee đã lên tiếng kêu gọi bang ấn định một ngày thi hành án khác.
"Bang Tennessee cần thi hành án tử hình đối với Christa Pike vì vụ sát hại và tra tấn dã man mà bà ta đã gây ra cho Colleen Slemmer hồi thập niên 1990. Bản án đó dứt khoát phải được thực thi tại bang này, bất kể hoàn cảnh nào", ông Sexton nhấn mạnh.
Tuy nhiên, việc ấn định một ngày thi hành án mới gần như chắc chắn sẽ làm bùng phát thêm các cuộc tranh chấp pháp lý.
"Một kịch bản vạch ra là bà ấy bình phục và họ sẽ xử tử bà ấy sau một hoặc hai năm nữa", Don Bosch, chuyên gia phân tích pháp lý của đài 10News, nhận định.
Bosch cho rằng luật sư của Pike có khả năng sẽ lập luận rằng những hậu quả y tế từ lần hành quyết bất thành, cùng với bất kỳ ảnh hưởng lâu dài nào về thần kinh hoặc nhận thức, cần phải được đánh giá kỹ lưỡng trước khi bang có thể thực hiện thêm bất kỳ bước nào. Nếu Pike bị xác định là không đủ năng lực hành vi, Tennessee sẽ không thể tiến hành thi hành án chừng nào tình trạng đó còn tiếp diễn.
Một số chuyên gia pháp lý cho rằng việc chính quyền bang xử tử Pike lần hai sẽ là vi hiến, viện dẫn Điều khoản về nguy cơ bị kết án hai lần thuộc Tu chính án số 5 của Hiến pháp Mỹ.
Điều khoản này quy định không ai "bị đặt vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng hoặc thân thể hai lần vì cùng một hành vi phạm tội". Nói cách khác, theo Austin Sarat, giáo sư luật và lý luận pháp lý tại Trường Amherst kiêm chuyên gia về án tử hình tại Mỹ, không ai có thể bị trừng phạt hai lần cho cùng một tội danh.
Ông Sarat nhận định lần thi hành án bất thành đối với Pike là "một sự xúc phạm đối với người dân Tennessee". "Khi áp dụng hình phạt, chúng ta cam kết không gây ra đau đớn vượt quá mức cần thiết. Tôi cho rằng Tennessee đã thất bại trong nỗ lực đó. Đây không chỉ là vấn đề luật pháp định nghĩa thế nào là tàn độc, mà là điều các nhà lãnh đạo chính trị và người dân Tennessee phải suy ngẫm: 'Liệu điều này có thể chấp nhận được không? Có thỏa đáng không? Đây có phải là hình mẫu bang mà chúng ta muốn hướng tới hay không?'", chuyên gia nói.
Tuy nhiên, chuyên gia pháp lý Don Bosch cho rằng lập luận "bị phạt hai lần cho một tội danh" khó có cơ hội thành công, bởi trên thực tế bản án tử hình đối với Pike vẫn chưa hoàn tất.
"Theo tôi, bang Tennessee hoàn toàn có thể tiếp tục thi hành án, trừ khi tòa kết luận việc tử hình hỏng đã khiến bà ấy phải chịu sự đối xử tàn bạo, vô nhân đạo đến mức vi phạm Tu chính án số 8 và cấm bang làm điều này lần nữa", ông Bosch nhận định. "Tòa án sẽ phải đưa ra phán quyết, nhưng khả năng bà Pike thắng thế nhờ viện dẫn quy định không xử phạt hai lần là rất mong manh".
Các luật sư của Pike cũng một lần nữa đề nghị Thống đốc Bill Lee giảm án tử hình cho thân chủ xuống án tù chung thân không ân xá suốt phần đời còn lại. Hiện tại, Thống đốc Lee có toàn quyền giảm án cho Pike. Tuy nhiên, nếu ông không can thiệp, quyết định cuối cùng có thể sẽ thuộc về người kế nhiệm, bởi nhiệm kỳ của ông sẽ kết thúc vào tháng 1/2027.
Randy Spivey, luật sư của Christa Pike, phát biểu tại cuộc họp báo ngày 7/10. Ảnh: AP
Chi phí điều trị và hồi phục cho Pike cũng trở thành gánh nặng tài chính đối với người nộp thuế tại Tennessee.
Về mặt tài chính, các vụ án tử hình thường tiêu tốn ngân sách bang gấp hai đến 5 lần so với án tù chung thân do chi phí đắt đỏ từ quá trình tố tụng kéo dài, các phiên kháng cáo và hàng loạt thủ tục pháp lý đặc thù. Dù cơ quan kiểm toán Tennessee nhiều lần được yêu cầu báo cáo, bang này chưa từng công bố dữ liệu so sánh chi phí giữa hai hình phạt kể từ năm 2004.
Với trường hợp của Pike, gánh nặng tài chính đối với ngân sách bang còn nặng nề hơn khi phát sinh khoản cấp cứu y tế sau vụ xử tử hỏng. Do phạm nhân vẫn thuộc diện quản lý giam giữ, chính quyền Tennessee có nghĩa vụ chi trả toàn bộ viện phí và chi phí điều trị.
Chưa dừng lại ở đó, người dân đóng thuế còn đối mặt với chi phí cho các cuộc chiến pháp lý tiếp theo giữa hai bên. Chừng nào Pike còn ở phòng chờ thi hành án, bang vẫn phải trang trải phí giam giữ; và nếu Tennessee quyết định ấn định một ngày xử tử mới, người nộp thuế sẽ lại phải gánh thêm kinh phí chuẩn bị và thực hiện đợt thi hành án thứ hai.
Hoàng Lan (Theo WBIR, AP)