Khởi nghiệp từ dòng nước lạnh
Giữa những triền núi mờ sương ở Phiêng Phàng (xã Thượng Minh, tỉnh Thái Nguyên) những bể cá tầm, cá hồi đang mở ra một hướng phát triển kinh tế mới cho người dân địa phương.
Nguồn nước mát lạnh từ núi Phja Bjoóc (xã Thượng Minh) vốn chỉ được xem là lợi thế tự nhiên, nay trở thành tài nguyên sinh kế, mang lại nguồn thu hàng tỷ đồng mỗi năm. Người tiên phong khai thác tiềm năng ấy là Đặng Hành Dũng (SN 1996, dân tộc Dao) khi mạnh dạn đầu tư nuôi cá nước lạnh.
Ý tưởng nuôi cá nước lạnh đến với Dũng sau một lần trò chuyện cùng bạn về những loài cá có giá trị kinh tế cao. Từ sự tò mò ban đầu, anh bắt đầu tìm hiểu điều kiện sinh trưởng, kỹ thuật nuôi và thị trường tiêu thụ. Từ cuộc trò chuyện ấy, Dũng nhận thấy quê hương có nhiều điều kiện phù hợp để phát triển mô hình nuôi cá nước lạnh.
Năm 2020, anh quyết định khởi nghiệp với nguồn vốn vay Ngân hàng Chính sách xã hội, cùng sự hỗ trợ của gia đình và họ hàng. Thời điểm ấy, nuôi cá tầm, cá hồi ở Phiêng Phàng gần như là hướng đi chưa có tiền lệ. Người dân chủ yếu dựa vào nương ngô, ruộng lúa và chăn nuôi nhỏ lẻ, nên quyết định của chàng trai trẻ không tránh khỏi những hoài nghi.
“Ngày ấy, nhiều người bảo tôi liều, trên núi thì nuôi được gì. Nhưng tôi nghĩ, không thử thì cả đời vẫn nghèo”, Dũng nhớ lại.
Để biến ý tưởng thành hiện thực, anh khăn gói sang Sa Pa (Lào Cai) học kỹ thuật nuôi cá nước lạnh, từ xử lý nguồn nước, thiết kế bể, lựa chọn cá giống đến phòng bệnh và kiểm soát môi trường nuôi. Những kiến thức tích lũy được trở thành hành trang cho quá trình khởi nghiệp trên quê nhà.
Khó khăn tiếp tục bủa vây khi bắt tay xây dựng trang trại. Đường lên núi nhỏ hẹp, vật liệu xây dựng phải kéo bằng dây tời; hệ thống dẫn nước, bể nuôi đều được tính toán, thi công trong điều kiện thiếu thốn. Dũng tự thiết kế những bể đầu tiên, dẫn nước từ đầu nguồn về trang trại và thả lứa cá giống gần 2.000 con.
Từ những bể nuôi ban đầu, Dũng từng bước mở rộng quy mô lên khoảng 30 bể, diện tích gần 2.500m2, cung cấp khoảng 14 tấn cá thương phẩm mỗi năm. Sản phẩm được kết nối tiêu thụ tại Hà Nội, Bắc Giang, Thái Nguyên và nhiều địa phương khác. Trang trại của Dũng tạo việc làm thường xuyên cho 8 lao động địa phương. Trong đó, có 3 người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, với thu nhập khoảng 5-6 triệu đồng/tháng.
Đến nay, trang trại của Dũng có quy mô gần 5.000m2 với hơn 25 bể nuôi, áp dụng hệ thống nước tuần hoàn. Sản lượng đạt khoảng 15-20 tấn cá mỗi năm với doanh thu từ 1,5-2 tỷ đồng, lợi nhuận ước khoảng 1 tỷ đồng. Hiện trang trại của Dũng tạo việc làm thường xuyên cho 8 lao động địa phương. Trong đó, có 3 người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, với thu nhập khoảng 5-6 triệu đồng/tháng.
Năm 2022, Hợp tác xã (HTX) Cá hồi - Cá tầm Phiêng Phàng được thành lập với 8 thành viên, do Đặng Hành Dũng làm Giám đốc. Việc tổ chức sản xuất theo mô hình HTX giúp các hộ nuôi có điều kiện liên kết, trao đổi kinh nghiệm kỹ thuật, chủ động nguồn cung và tìm kiếm thị trường tiêu thụ.
Biến trang trại thành điểm đến du lịch
Từ thành công của HTX Cá hồi- cá tầm Phiêng Phàng, nhiều hộ dân tại các thôn Nà Đông, Nà Viễn, Vằng Kheo và Phiêng Phàng (xã Thượng Minh) bắt đầu tìm hiểu, đầu tư nuôi cá nước lạnh. Người dân góp công mở đường, xây dựng bể nuôi, tận dụng nguồn nước từ núi Phja Bjoóc để phát triển kinh tế.
Đến nay, toàn xã Thượng Minh đã hình thành 3 HTX phát triển mô hình nuôi cá gắn với du lịch trải nghiệm. Sự chuyển dịch này cho thấy tư duy sản xuất của đồng bào vùng cao đang từng bước thay đổi, từ canh tác nhỏ lẻ sang phát triển hàng hóa, liên kết kinh tế và khai thác lợi thế địa phương.
Với những hộ dân trước đây chủ yếu trông chờ vào cây ngô, cây lúa, mô hình cá nước lạnh mở ra cơ hội tăng thu nhập ngay tại bản. Thay vì phải rời quê đi làm thuê, người dân có thêm lựa chọn phát triển kinh tế từ chính nguồn tài nguyên và điều kiện tự nhiên nơi mình sinh sống.
Đây cũng là cách giảm nghèo có ý nghĩa lâu dài: tạo việc làm, nâng cao năng lực sản xuất và hình thành những mô hình kinh tế có khả năng nhân rộng, thay vì chỉ dựa vào hỗ trợ trước mắt.
Nhận thấy giá trị của mô hình không chỉ nằm ở cá thương phẩm, Dũng tiếp tục mở rộng hoạt động theo hướng kết hợp sản xuất với du lịch trải nghiệm.
Trang trại được bổ sung khu vực ăn uống, nghỉ ngơi và không gian check-in, phục vụ khách đến tham quan. Du khách có thể trực tiếp tìm hiểu quy trình nuôi cá, lựa chọn cá tươi ngay tại bể hoặc thưởng thức các món ăn chế biến từ cá hồi, cá tầm.
Theo Dũng, việc kết hợp du lịch giúp gia tăng giá trị sản phẩm, đồng thời khai thác tốt hơn cảnh quan và nguồn tài nguyên sẵn có của Phiêng Phàng.
“Khách đến đây không chỉ để ăn cá mà còn muốn tận mắt xem cá được nuôi như thế nào, trải nghiệm không khí núi rừng và tìm hiểu cuộc sống của người Dao. Đó là cơ hội để mình phát triển thêm các dịch vụ”, anh chia sẻ.
Từ mô hình trang trại, một chuỗi giá trị mới đang dần hình thành, kết nối sản xuất cá nước lạnh với ẩm thực, tham quan và trải nghiệm văn hóa bản địa. Khi du khách đến Phiêng Phàng, người dân không chỉ bán cá mà còn có thể cung cấp dịch vụ ăn uống, lưu trú, hướng dẫn trải nghiệm và các sản phẩm đặc sản.
Những lợi ích ấy mở rộng cơ hội sinh kế cho nhiều hộ gia đình, đặc biệt là các hộ nghèo, cận nghèo có thể tham gia vào những hoạt động dịch vụ phù hợp với điều kiện của mình.
Đánh thức tiềm năng đại ngàn
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, xã Thượng Minh được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã Yến Dương, Chu Hương và Mỹ Phương. Với diện tích tự nhiên 131,64km2, địa phương có 30 thôn đặc biệt khó khăn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Đây là địa bàn có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế từ nông nghiệp, lâm nghiệp và du lịch sinh thái. Khí hậu trong lành, cảnh quan rừng núi nguyên sơ, hệ thống suối tự nhiên cùng bản sắc văn hóa của đồng bào Dao là những lợi thế để xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng.
Bà Nông Thị Uyến, Phó Chủ tịch UBND xã Thượng Minh cho biết, địa phương xác định phát triển du lịch sinh thái, văn hóa cộng đồng gắn với bảo tồn thiên nhiên và bản sắc dân tộc là một trong những hướng đi quan trọng.
Theo định hướng, đến năm 2030, xã sẽ từng bước hình thành các sản phẩm du lịch đặc trưng như trải nghiệm rừng trúc, homestay quy mô nhỏ, ẩm thực cá hồi, cá tầm, qua đó nâng cao đời sống người dân.
Định hướng này đặt ra yêu cầu khai thác cảnh quan đi đôi với bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ văn hóa truyền thống và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng. Trong đó, những mô hình như HTX Cá hồi - Cá tầm Phiêng Phàng có thể trở thành mắt xích quan trọng, kết nối sản xuất nông nghiệp với dịch vụ du lịch.
Từ trang trại, du khách có thể tiếp tục hành trình khám phá rừng trúc, thác nước, thưởng thức đặc sản và trải nghiệm đời sống người Dao. Các hộ dân có thêm cơ hội tham gia cung cấp dịch vụ, bán sản phẩm địa phương và hưởng lợi từ hoạt động du lịch, bà Uyến chia sẻ.
Câu chuyện của Đặng Hành Dũng cho thấy, giảm nghèo ở vùng cao không chỉ là cải thiện thu nhập trước mắt mà còn cần khơi dậy tinh thần chủ động, sáng tạo và khả năng khai thác lợi thế bản địa.