Chủ động thiết kế các chính sách
Thành phố có nhiều “điểm nghẽn” của hoạt động đổi mới sáng tạo như khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường còn xa, có công nghệ nhưng thiếu nơi thử nghiệm, có sản phẩm nhưng thiếu khách hàng đầu tiên, khó gọi vốn cho dự án hoặc chuyển giao. Do đó, nhiều chuyên gia, các cơ quan Nhà nước, chính quyền cần kiến tạo môi trường để doanh nghiệp dám đầu tư, dám thử nghiệm và đưa kết quả nghiên cứu-phát triển ra thị trường.
Nhận diện những điểm nghẽn trên, thời gian qua, Thành phố Hồ Chí Minh đã có nhiều thể chế, chính sách để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, cụ thể hóa những kết quả của đổi mới sáng tạo thành sản phẩm thương mại.
Nhờ đó, thời gian qua, hệ sinh thái khởi nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh đang có những bước tiến quan trọng và nền tảng. Năm 2026, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo của thành phố lần đầu vào top 100 toàn cầu theo StartupBlink.
Đặc biệt, Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16 vừa được Quốc hội thông qua ngày 24/8, sẽ có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, đã mở thêm không gian thể chế để thành phố chủ động xây dựng chính sách về nghiên cứu và phát triển. Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 có hiệu lực cùng với Quyết định số 36/2026 ngày 09/6/2026 của Ủy ban nhân dân thành phố về quản lý nhiệm vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đã tạo nên hành lang pháp lý đồng bộ, giúp thành phố chuẩn hóa quy trình, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo môi trường minh bạch cho hoạt động nghiên cứu, ứng dụng.
Ngoài ra, thành phố đã chủ động triển khai Đề án Thí điểm chính sách tạo động lực thương mại hóa, đưa nhanh kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ được tạo ra từ ngân sách nhà nước vào sản xuất, kinh doanh. Đây là chính sách nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho mô hình hợp tác “3 nhà”: Nhà nước-Nhà trường-Viện/Doanh nghiệp.
Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, Luật Phát triển đô thị cho phép thành phố chủ động thiết kế các chính sách hỗ trợ nghiên cứu, phát triển công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hỗ trợ chi phí ươm tạo dự án khởi nghiệp sáng tạo và bổ sung vốn điều lệ cho Quỹ đầu tư mạo hiểm thành phố.
Đây là cơ sở quan trọng để thành phố chuyển các định hướng hỗ trợ đổi mới sáng tạo thành những công cụ tài chính và chính sách cụ thể, có khả năng dẫn dắt thêm nguồn lực xã hội vào nghiên cứu và phát triển, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa công nghệ.
Quỹ đầu tư mạo hiểm thành phố có vốn điều lệ ban đầu 500 tỷ đồng, trong đó vốn nhà nước đóng vai trò vốn mồi, cùng với nguồn vốn tư nhân tham gia chia sẻ rủi ro có kiểm soát. Các công cụ về đặt hàng nghiên cứu, hạ tầng dùng chung, hỗ trợ sở hữu trí tuệ và đầu tư mạo hiểm cần được kết nối thành một chuỗi, hỗ trợ doanh nghiệp từ nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa và tiếp cận thị trường.
Các chuyên gia, nhà quản lý khẳng định với các thể chế, quy định và chính sách ở trên là cơ hội cụ thể cho các hệ sinh thái quốc tế phát triển; bởi Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh có dân số đông, có nguồn kỹ sư, có chuỗi cung ứng công nghiệp.
Rút ngắn khoảng cách
Chính quyền địa phương cần tạo môi trường để công nghệ được thử nghiệm và chứng minh giá trị. Hiện thành phố đang thử nghiệm xe tự hành và thiết bị bay không người lái trong logistics. Đề án Phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 cũng mở ra nhu cầu ứng dụng dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật, bản sao số và nền tảng điều hành đô thị.
Đồng thời, Đề án “Đô thị khoa học công nghệ bắc Thành phố Hồ Chí Minh” là không gian tích hợp nghiên cứu-đào tạo-sản xuất và thử nghiệm công nghệ mới. Đây là những giải pháp cụ thể để rút ngắn khoảng cách giữa viện, trường, doanh nghiệp, nhà đầu tư và thị trường.
Mạng lưới Trung tâm Đổi mới sáng tạo tầm cỡ quốc tế của thành phố đang được định hướng hình thành chuỗi từ nghiên cứu-thử nghiệm-ươm tạo-đầu tư-thương mại hóa. Luật Phát triển đô thị còn thiết kế cơ chế giảm một số rào cản về năng lực, kinh nghiệm đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo khi tham gia đấu thầu các gói thầu của thành phố. Nếu được cụ thể hóa tốt, khu vực công có thể trở thành khách hàng đầu tiên của các dự án đổi mới sáng tạo, từ đó tạo ra cơ sở thực tế để sản phẩm của doanh nghiệp có thể đi tiếp ra thị trường.
Với chủ đề “Đối ngoại địa phương: Động lực cho đổi mới sáng tạo và tăng trưởng bền vững” của Đối thoại hữu nghị Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ 3 năm 2026 vừa diễn ra, lãnh đạo thành phố đã được các thành phố lớn trên thế giới chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và mô hình hợp tác có thể triển khai. Lãnh đạo thành phố khẳng định sẵn sàng kết nối các đối tác với hệ sinh thái của thành phố để thương mại hóa công nghệ.
Một chuyên gia góp ý, chính quyền và các ngành chức năng phải kiến tạo những hạ tầng cho đổi mới sáng tạo như: đầu tư các hạ tầng trung gian: công viên khoa học, vườn ươm, phòng thí nghiệm dùng chung, điều phối các bên, và giảm rủi ro cho doanh nghiệp ở giai đoạn thử nghiệm.
Bà Keiko Murakami - đại diện Cục Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp vùng Kansai, Nhật Bản cho biết: Để phát triển đổi mới sáng tạo, Kansai đã có sáng kiến thành lập “Thung lũng công nghệ sâu Kansai”. Hằng năm, Kansai thực hiện hơn 1.000 lượt làm việc với doanh nghiệp mỗi năm để thiết kế chính sách theo nhu cầu thật. Đây là những kinh nghiệm mà Thành phố Hồ Chí Minh có thể tham khảo.
Hoặc mô hình phát triển đổi mới sáng tạo của thành phố Leipzig (CHLB Đức) cũng là câu chuyện chuyển đổi mô hình đáng chú ý mà Thành phố Hồ Chí Minh có thể tham khảo. Từ một trung tâm công nghiệp truyền thống đến nay Leipzig trở thành trung tâm năng lượng và công nghệ số, với nhiều thiết chế dành cho đổi mới sáng tạo. Chính quyền thành phố Leipzig đã đóng vai trò lớn trong việc gắn kết trường đại học-doanh nghiệp, trong đó chính quyền là nhà đầu tư hạ tầng, người điều phối.
Thành phố Hồ Chí Minh đang có những thể chế mở cửa với phát triển đổi mới sáng tạo. Thành phố đã và đang có những sáng kiến để tiến tới có những hợp tác cụ thể với các thành phố lớn trên thế giới, trong đó Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và Trung tâm Đổi mới sáng tạo sẵn sàng làm điểm kết nối cho các sáng kiến.
Lê Đình Thìn