Thấy gì qua dự án 750 căn hộ nhà ở xã hội mà tới 15.000 hồ sơ đăng ký?

Dự án nhà ở xã hội tại số 324 đường Lý Thường Kiệt, phường Diên Hồng, TP.HCM, chỉ có 750 căn hộ nhưng ước tính nhận khoảng 15.000 hồ sơ đăng ký mua. Con số này tạo ra tỉ lệ cạnh tranh khốc liệt, có thể lên tới một chọi 18, biến mong muốn an cư của hàng ngàn người lao động thành cuộc chờ đợi đầy may rủi. Thực trạng được Tuổi Trẻ ghi nhận cho thấy nguồn cung ít ỏi đang phải đáp ứng nhu cầu lớn hơn rất nhiều lần tại một đô thị tập trung đông người làm việc. Đằng sau những tập hồ sơ dày đặc là nhiều người đã sống, làm việc và đóng góp cho TP.HCM suốt hàng chục năm, nhưng vẫn chưa thể tìm được một chỗ ở phù hợp khả năng tài chính. Chị Diệu Hiền, ngụ xã Vĩnh Lộc, cho biết gia đình từng nhiều lần đăng ký mua nhà ở xã hội tại các dự án khác nhau nhưng chưa lần nào thành công. Với những dự án chỉ có khoảng 200 căn, số hồ sơ gửi về quá lớn khiến nhiều người gần như chỉ còn biết đăng ký để hy vọng. Chị Hiền nói mình đã sống và làm việc tại TP.HCM 18 năm, trong khi giá căn hộ thương mại vượt quá khả năng chi trả của hai vợ chồng. Nhà ở xã hội và nhà ở giá phù hợp vì thế trở thành lựa chọn gần như duy nhất, dù việc tiếp cận thực tế vẫn giống một cuộc cầu may. Nhu cầu này không phải hiện tượng riêng lẻ, bởi hàng chục nghìn lao động khác cũng đang tìm kiếm cơ hội tương tự trong bối cảnh giá nhà ngày càng xa thu nhập. Một nguyên nhân khiến lượng hồ sơ tăng mạnh nằm ở Luật Nhà ở 2023, khi tiêu chí cư trú được bãi bỏ trong điều kiện đăng ký mua nhà ở xã hội. Trước đây, người mua phải có hộ khẩu hoặc đăng ký tạm trú từ một năm trở lên tại địa phương, còn quy định mới mở rộng quyền đăng ký cho người dân từ nhiều tỉnh thành. Mục tiêu ban đầu là tạo thuận lợi cho người di cư, nhưng tại các siêu đô thị như TP.HCM, chính sách này lại làm mức độ cạnh tranh tăng cao. Khi tiêu chí cư trú không còn, quỹ nhà vốn đã hạn chế phải chia cho lượng người đăng ký rộng hơn, trong đó có cả những người chưa sinh sống và làm việc lâu dài tại thành phố. Điều này khiến nhiều lao động đang làm việc tại chỗ cảm thấy cơ hội của họ bị thu hẹp, dù chính họ là lực lượng duy trì hoạt động kinh tế và dịch vụ đô thị mỗi ngày. Ngày 22-9, Hiệp hội Bất động sản TP.HCM đã gửi văn bản đến Thủ tướng Chính phủ, kiến nghị khôi phục điều kiện cư trú để giảm áp lực quá tải. Theo Chủ tịch HoREA Lê Hoàng Châu, việc mở rộng quyền đăng ký tuy có ý nghĩa hỗ trợ người di cư, nhưng đồng thời cho phép người từ khắp nơi cùng cạnh tranh tại thị trường nhà ở xã hội TP.HCM. Hiệp hội cho rằng cần có cách sắp xếp ưu tiên minh bạch, dựa trên thời gian cư trú, quá trình làm việc và mức độ đóng góp thực tế của người đăng ký. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp quỹ nhà đến gần hơn với những người đang thật sự sinh sống, làm việc và cần hỗ trợ tại thành phố. Ngoài bài toán suất mua, lãi vay cũng đang trở thành rào cản lớn đối với người thu nhập thấp, bởi mức lãi suất ưu đãi hiện nay là 5,4% mỗi năm. HoREA kiến nghị Ngân hàng Nhà nước giảm mức này xuống 4,8% mỗi năm, tương đương giai đoạn 2021 đến 2024, để người mua giảm áp lực trả nợ dài hạn. Ở phía chủ đầu tư, dòng vốn cũng gặp khó khi nhiều đơn vị gần như không tiếp cận được gói tín dụng 145.000 tỉ đồng với lãi suất 6,1% mỗi năm, trong khi phải vay thương mại với lãi suất có lúc lên tới 14% mỗi năm. Ông Lê Hoàng Châu cho biết chính sách giảm 70% thuế đối với hoạt động nhà ở cho thuê, dù đã được quy định từ năm 2015, vẫn gặp vướng mắc nên chưa thể triển khai hiệu quả. HoREA đồng thời đề nghị thay cụm từ “thuê mua” bằng “mua, bán trả góp”, nhằm sử dụng cách diễn đạt phổ biến và dễ hiểu hơn với người dân. TP.HCM được giao hoàn thành gần 200.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030, trong đó thành phố đã triển khai hơn 11.600 căn, có 22 dự án đang xây dựng với gần 19.900 căn và 89 dự án đã được chấp thuận chủ đầu tư với khoảng 97.100 căn. Những con số trên cho thấy nguồn cung đang từng bước được tháo gỡ, nhưng số lượng dự án vẫn chưa đủ giải quyết ngay sức ép trước mắt của người lao động. Để hàng chục nghìn căn hộ đến đúng đối tượng, việc rà soát tiêu chí xét duyệt, cải thiện lãi suất và đơn giản hóa thủ tục cần được tiến hành đồng thời. Câu chuyện 750 căn hộ đối diện 15.000 hồ sơ vì thế không chỉ phản ánh sự khan hiếm nhà ở, mà còn cho thấy yêu cầu cấp thiết phải trả lại ý nghĩa an sinh cho chính sách này.