Thế giới trước nguy cơ tái diễn thảm họa lũ quét Nepal - Tây Tạng - Thanh Niên

Giới khoa học lo ngại rằng thảm họa ở biên giới Nepal - Tây Tạng (Trung Quốc) chỉ là phần mở đầu cho những cảnh tượng chết chóc mà biến đổi khí hậu có thể gây ra cho địa cầu trong tương lai không xa.

Một loạt các nghiên cứu cho thấy tình trạng ấm lên toàn cầu đang góp phần tạo nên những điều kiện dẫn đến sông băng sụp đổ, nguy cơ lũ quét, ngập lụt gia tăng như thảm họa mới đây ở Nepal.

Siêu lũ trên cao nguyên

Khi mô tả lại cảnh tượng xảy ra vào lúc cơn lũ tử thần hung hãn lao đến và càn quét mọi thứ trên đường đi ở biên giới Nepal - Tây Tạng hôm 26.8, nhà địa chất học Jakob Steiner của Đại học Graz (Áo) hình dung như thể có ai đó rút dao cắt phăng một khối băng trải rộng 1.300 m ở nơi thấp hơn của sông băng trên dãy Himalaya và quẳng xuống sườn núi, Đài CBC đưa tin.

Còn theo TTXVN dẫn lại báo cáo công bố hôm 11.9, vụ sạt lở bắt nguồn từ một khối sông băng rộng 3,13 km2 tại Nepal. Phần băng bị "chặt đứt" có chiều rộng khoảng 980 m, chiều dài 780 m, bao phủ diện tích 0,76 km2 với thể tích ước tính hơn 70 triệu m3.

Nhà nghiên cứu Benjamin Mirus và đội ngũ của ông tại cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) cũng đồng ý rằng mọi thứ bắt đầu từ một vụ sạt lở, cuốn theo đá, trầm tích, băng và nước, tạo thành một dòng siêu lũ di chuyển với tốc độ chớp nhoáng, theo Đài ABC News.

Dựa trên những phân tích thu được đến nay, dòng siêu lũ đã di chuyển với tốc độ hơn 180 km/giờ, vượt qua gần 100 km xuống vùng thấp hơn, gây thiệt hại nặng nề cho các cộng đồng dọc sông Lende Khola và Trishuli Khola. Những khu vực bị ảnh hưởng chạy dọc lưu vực sông Lenden, Trishuli và Bhotekoshi, trong đó có chốt biên giới Rasuwagadhi giữa Nepal và Tây Tạng (Trung Quốc).

Theo USGS, vụ sạt lở xuất phát từ sông băng đã giải phóng năng lượng ngang ngửa một trận động đất mạnh 5,2 độ Richter. Khoảng 3 giờ sau vụ sạt lở đầu tiên, sự kiện địa chấn thứ hai được ghi nhận, lần này giải phóng năng lượng tương đương một trận động đất mạnh 4,2 độ Richter.

Để dễ hình dung, chuyên gia Mirus tính toán được khối lượng băng và đá sản sinh từ vụ sạt lở tương đương 100 triệu máy gặt, đủ để xếp vòng quanh trái đất từ 2 - 3 lần.

Vòng lặp đang mở rộng

Trước những gì đã xảy ra, các chuyên gia tại khu vực Hindu Kush Himalaya (HKH), vốn trải dài 3.500 km qua 8 nước từ Afghanistan đến Myanmar và có hơn 63.000 sông băng, cho rằng thảm họa hôm 26.8 này có những nét tương đồng với trận lũ Chamoli ở Ấn Độ năm 2021.

Tiến sĩ Bashata Raj Adhikari, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Thiên tai thuộc Đại học Tribhuvan (Nepal) chỉ ra vụ việc khá giống Chamoli, chỉ khác là lặp lại ở quy mô khủng khiếp.

Khu vực HKH trong thời gian xảy ra không ít thiên tai, từ các đợt vỡ hồ băng (GLOF) và động đất đến sạt lở và lũ lụt.

Tháng 7 năm ngoái, các đợt vỡ hồ băng ở Tây Tạng đã gây ngập lụt tại Rasuwagadhi, miền bắc Nepal. Báo cáo của Trung tâm Quốc tế về Phát triển tích hợp vùng núi (ICIMOD, trụ sở Nepal) hồi tháng 3 phát hiện các sông băng ở khu vực HKH đang tan nhanh hơn trước.

Trong bối cảnh tốc độ thất thoát băng đã tăng gấp đôi kể từ năm 2000, các hồ băng mới đang hình thành, còn các hồ hiện có cũng đang mở rộng.

Để theo dõi những thay đổi của các sông băng trước lũ, các nhà khoa học đã phân tích những hình ảnh chụp từ vệ tinh. Kết quả phân tích 20 ảnh vệ tinh chụp từ ngày 8.1 đến 19.8 cho thấy phần bên trong sông băng, nơi xảy ra sạt lở, đã dịch chuyển nhanh hơn, với tốc độ lên tới 1 cm mỗi tháng.

"Tốc độ dịch chuyển nhanh được cho trùng khớp với khu vực sông băng sụp đổ, dẫn đến thảm họa lũ lụt", theo chuyên gia Manoochehr Shirzaei của Viện Công nghệ Virginia (Mỹ).

Khi biến đổi khí hậu dọn đường cho thiên tai

Một số nhà khoa học khí hậu vẫn tỏ ra thận trọng trong việc kết luận tình trạng biến đổi khí hậu là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến thảm họa ở Nepal - Tây Tạng.

Tuy nhiên, các chuyên gia nghiên cứu cả thủy văn sông băng lẫn tác động của hiện tượng ấm lên toàn cầu đối với những phần đóng băng của trái đất chỉ ra đây là thảm họa mà họ đã cảnh báo lâu nay, đặc biệt ở khu vực Himalaya.

Ông John Pomeroy, Giám đốc Trung tâm Thủy văn thuộc Đại học Saskatchewan (Canada), nói rằng những thảm họa kinh hoàng như trên đang xảy ra thường xuyên hơn khi biến đổi khí hậu tàn phá cơ sở hạ tầng tự nhiên của trái đất.

"Và điều đó đang xảy ra chỉ trong chớp mắt nếu xét trên bình diện lịch sử của địa cầu, và quá nhanh để con người có thể thích nghi một cách dễ dàng", theo Đài CBC dẫn lời ông Pomeroy.

Ông Manjueet Dhakal, nhà khoa học khí hậu ở Kathmandu (thủ đô Nepal), cho hay dãy Himalaya có địa hình vô cùng phức tạp, và nhiệt độ toàn cầu tăng lên do khí thải từ đốt nhiên liệu hóa thạch đã tạo nên sức ép nguy hiểm cho khu vực này.

Trước ảnh hưởng của nhiệt độ gia tăng, quy luật mưa tại đây bị thay đổi, đẩy nhanh tốc độ tan băng, kích hoạt nhiều trận tuyết lở hơn và làm tăng tốc quá trình thu hẹp của các sông băng.

"Các sông băng đang tan rã", CBC dẫn lời chuyên gia Pomeroy, thêm rằng dãy Himalaya đã mất khoảng 21% diện tích băng phủ trong 25 năm đầu tiên của thế kỷ 21 vì trái đất nóng lên.

Những gì đang xảy đồng nghĩa chúng ta mỗi năm nhiều khả năng sẽ phải chứng kiến những sự kiện tương tự vụ sạt lở gây siêu lũ quét ở Nepal, xảy ra cho một nơi nào đó trên thế giới.