Hiếu Ngân với tấm HCB lịch sử cho taekwondo Việt Nam ở Olympic 2000 - Ảnh tư liệu
Năm 2000, năm khởi đầu của thiên niên kỷ mới, thể thao Việt Nam cũng đạt đến một cột mốc vàng son - tấm huy chương đầu tiên tại Olympic.
Từ những năm vượt khó
Khoảnh khắc võ sĩ Trần Hiếu Ngân đánh bại Virginia Lourens của Hà Lan trong trận bán kết hạng cân 57kg nữ, qua đó giành vé vào chung kết Olympic, là một trong những khoảnh khắc biểu tượng cho thể thao Việt Nam.
Chiến thắng này giúp Hiếu Ngân lọt vào chung kết, ít nhất sẽ giành 1 HCB. Và sau đó cô giành HCB thật, sau khi thua võ sĩ Hàn Quốc Jung Jae Eun ở chung kết. Không hề gì, Việt Nam đã có huy chương đầu tiên tại Olympic, khởi đầu cho một hành trình chinh phục.
8 năm sau, lực sĩ Hoàng Anh Tuấn mang về tấm huy chương thứ hai, cũng là HCB, ở hạng cân 56kg nam của môn cử tạ tại Olympic Bắc Kinh 2008. 4 năm sau nữa, Trần Lê Quốc Toàn kế thừa người đàn anh giành tấm HCĐ cũng hạng cân này, tại Olympic London 2012.
Chính chiến tích kế thừa của Quốc Toàn năm đó là một lời cam kết về tương lai cho thể thao Việt Nam. Những tấm huy chương không còn là công sức cá nhân, là hành trình vượt khó của từng VĐV nữa, mà đến từ một hệ thống thể thao ngày càng hoàn thiện.
Thập niên 2000, thể thao Việt Nam phát triển mạnh mẽ với các môn võ, ở hạng cân đối kháng của nữ.
Khi đó, đây được xem là con đường ngắn nhất đến thành công, bởi ai cũng biết phụ nữ nhiều quốc gia Tây Á gặp rào cản khi chơi thể thao. Tất nhiên, thể thao thời kỳ vượt khó cần một chút lựa chọn khôn ngoan, biết mình biết ta như vậy.
Đến thập niên 2010, Việt Nam bùng nổ ở những môn mang tính khổ luyện thành tài. Đó là Hoàng Xuân Vinh với tấm HCV Olympic huyền thoại môn bắn súng; là kình ngư Nguyễn Thị Ánh Viên, Nguyễn Huy Hoàng "cứ xuống hồ là lấy huy chương"; cho đến các chân chạy Vũ Thị Hương, Trương Thanh Hằng, Quách Thị Lan... Hay tấm HCV Asiad 2018 danh giá của VĐV nhảy xa Bùi Thị Thu Thảo đầu tiên trong lịch sử.
Từ giai đoạn này, người hâm mộ có nhiều cơ sở để tin rằng thập niên 2020 sẽ là giai đoạn bùng nổ của khoa học thể thao, giúp Việt Nam thực sự cạnh tranh ở tầm Olympic, chứ không còn chỉ là câu chuyện "đi tắt đón đầu" nữa.
Hụt bước ở thập niên 2020
Nhưng rồi đó mãi chỉ là kỳ vọng.
Thể thao Việt Nam thập niên 2020 chỉ phát triển về số huy chương SEA Games. Nó đến từ việc dàn trải thi đấu mọi nội dung cho các siêu sao, hay vẫn là những cú "đi tắt đón đầu" với các môn võ địa phương (kun Khmer, Bokator, kurash, arnis...).
Những thành tích đáng chú ý của thể thao Việt Nam giai đoạn thập niên 2000-2010 - Đồ họa: HUY ĐĂNG
Tính mũi nhọn dần bị đánh mất. Ánh Viên rồi đến Huy Hoàng dần tụt dốc khi bước qua cột mốc tuổi 20. Dù trên bình diện thế giới, nhiều kình ngư vẫn tiếp tục tiến lên khi bước qua tuổi 26-27.
Tương tự là điền kinh, khi những VĐV số một của chúng ta không có cơ hội cạnh tranh huy chương cá nhân khi bước ra Asiad.
Nhóm các môn võ ghi nhận bước thụt lùi đáng buồn nhất. Từ hàng loạt nhà vô địch đối kháng Asiad, giờ đây võ Việt Nam chỉ còn trông đợi vào nội dung quyền của các môn karate, wushu hay taekwondo, với thi thoảng là một chút bất ngờ ở võ đài boxing, tán thủ...
Những gương mặt trong giai đoạn vàng son của thể thao Việt Nam - Đồ họa: HUY ĐĂNG
Ngay cả cử tạ Việt Nam cũng sa sút đến đáng buồn. Hơn một thập niên trước, có thời điểm chúng ta gần như cạnh tranh với cả Trung Quốc lẫn Triều Tiên (chủ yếu ở các hạng cân nhẹ) ở Asiad, Olympic. Nhưng giờ đây, cử tạ Việt Nam kém xa Indonesia và Thái Lan về tính mũi nhọn.
Khi đặt những nền thể thao cạnh nhau, sẽ không dễ để nói về thành, bại - được, mất. Ví dụ, không thể so sánh Nhật Bản với Trung Quốc khi dân số hai bên quá chênh lệch, cũng không thể nói Hàn Quốc là thất bại tại kỳ Asiad năm nay khi họ bùng nổ ở những môn chơi nhà nghề.
Nhưng khi đối chiếu hai giai đoạn của cùng một nền thể thao, sự sa sút của Việt Nam là quá rõ ràng. Không cần phải so sánh với Thái Lan hay Indonesia, ngành thể thao trước tiên phải trả lời cho câu hỏi về chính bản thân mình.
Thiếu nguồn lực đầu tư từ tài chính, con người; xã hội hóa thể thao yếu; trong khi lại dàn trải tham dự đủ các đấu trường lớn nhỏ mà không có "mũi nhọn", thể thao Việt Nam đã phải trả giá bằng 2 kỳ Olympic trắng tay ở Tokyo 2020, Paris 2024. Hai kỳ Asiad liên tiếp thất bại khi chỉ giành 3 HCV (Asiad 2023, 2026), khiến thể thao Việt Nam đứng ở vị trí thứ 5-6 Đông Nam Á và 20-21 châu Á.
Hy vọng các nhà hoạch định, thực thi chính sách phát triển thể thao Việt Nam ngay lập tức có điều chỉnh, để 4 năm sau không tiếp tục lại là một Á vận hội buồn với thể thao nước nhà.
Sự thật đằng sau màn bùng nổ của Thái Lan tại Asiad 20Đằng sau những màn trình diễn bùng nổ của Thái Lan tại Asiad Aichi-Nagoya 2026 là một hệ thống kế hoạch được xây dựng vô cùng chi tiết, từ tầm nhìn xa, chính sách đào tạo cho đến mảng khoa học thể thao.