Thêm nhiều phát hiện thú vị quanh 2 di tích dưới Hải Vân quan

Trước đó, từ ngày 25.5, các nhà khảo cổ học khai quật 2 địa điểm này, phát hiện nhiều dấu tích kiến trúc và di vật. Sau khi làm sạch, phân loại, chỉnh lý, 88 hiện vật được bàn giao, gồm đồ gốm men, đồ sành, vật liệu đất nung và đồ đá; trong đó 10 hiện vật từ đồn Chơn Sảng, 78 hiện vật từ trạm Nam Chơn, 8 hiện vật đã được phục chế.

ẢNH: HOÀNG SƠN

Tại lễ bàn giao, TS Phạm Văn Triệu, Trưởng phòng Khảo cổ học lịch sử thuộc Viện Khảo cổ học VN, người chủ trì đợt khai quật, cho biết hiện vật có nhiều nhóm niên đại. Một số hiện vật thuộc lớp niên đại sớm, đặt ra khả năng liên quan thời Trần và không gian lịch sử gắn với Huyền Trân công chúa. Theo ông, khu vực Hải Vân, Nam Ô vẫn còn những dấu tích liên quan đến các địa điểm thờ công chúa, nên khả năng hiện vật là dấu tích còn lại từ thời kỳ này cần được tiếp tục nghiên cứu.

ẢNH: HOÀNG SƠN

Nhóm hiện vật khá phổ biến có niên đại thế kỷ 17, gồm bát và đồ sành, có thể liên hệ với không gian làng Chơn Sảng Tây được Lê Quý Đôn ghi chép trong Phủ biên tạp lục. Trong khi đó, nhóm hiện vật thế kỷ 18 - 19 có khả năng gắn với giai đoạn triều Nguyễn xây dựng hệ thống phòng thủ tại Hải Vân - Đà Nẵng. Tại trạm Nam Chơn còn phát hiện đồ gốm Trung Quốc thời Thanh. TS Triệu cho rằng nhóm hiện vật này có thể liên quan hoạt động thương mại trên tuyến Đà Nẵng - Hội An - Huế, khi hàng hóa từ phía nam đi ra Huế có thể dừng chân tại khu vực Chơn Sảng Tây trước khi vượt Hải Vân.

ẢNH: HOÀNG SƠN

Phát hiện tượng Chăm có niên đại sớm nhất

Đáng chú ý, tại di tích đồn Chơn Sảng phát hiện một pho tượng/phù điêu đá sa thạch, mặt sau có dấu hiệu chữ Chăm. Dựa trên đặc điểm ký tự và nghệ thuật điêu khắc, các chuyên gia bước đầu nhận định hiện vật có niên đại khoảng thế kỷ 8 - 9. Theo TS Phạm Văn Triệu, đây là phù điêu Champa có niên đại sớm nhất được phát hiện trên địa bàn Đà Nẵng (cũ) cho đến nay. Phát hiện này góp phần xác nhận sự tồn tại của những dấu tích Champa sớm tại khu vực, tuy nhiên, theo ông Triệu, nguồn gốc hiện vật vẫn cần tiếp tục nghiên cứu.

ẢNH: HOÀNG SƠN

Nhóm nghiên cứu từng đặt giả thuyết hiện vật có thể được đưa từ Xuân Dương (Nam Ô) đến Chơn Sảng. Tuy nhiên, hiện vật Chăm đã biết tại Xuân Dương có niên đại thế kỷ 11 - 12, trong khi phù điêu Chơn Sảng có khả năng sớm hơn 3 - 4 thế kỷ.

Nhóm nghiên cứu cũng ghi nhận thông tin từ ông Trần Văn Đức, người từng làm trưởng thôn, về một khu "lò gạch" tại làng Vân cũ với tường dày, gạch lớn, dài khoảng 38 - 40 m, có lõi đen cùng một giếng vuông bằng đá. Theo TS Triệu, đây là những dữ kiện cần tiếp tục kiểm chứng bằng khảo sát khảo cổ học. 

TS Triệu cho biết đây là lần đầu đồn Chơn Sảng và trạm Nam Chơn được khai quật. Nhóm nghiên cứu đã hoàn thiện hồ sơ khoa học, gồm báo cáo kết quả khai quật, bản ảnh, bản vẽ, 10 phiếu di tích và 50 phiếu di vật tiêu biểu. Trong 88 hiện vật có 8 hiện vật đủ cơ sở phục chế.

Ông Triệu đánh giá nhóm hiện vật có tính xác thực cao, góp phần làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa của Nam Chơn, Chơn Sảng trong hệ thống phòng thủ Đà Nẵng; đồng thời đề nghị tiếp tục lưu giữ, nghiên cứu và từng bước đưa hiện vật vào trưng bày. 

Ông Huỳnh Đình Quốc Thiện, Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng, cho biết sau khi tiếp nhận, bảo tàng sẽ nhập kho, phân loại, lập hồ sơ số hóa và bảo quản phù hợp; phối hợp các đơn vị liên quan tiếp tục nghiên cứu, đối sánh tư liệu. Những hiện vật tiêu biểu sẽ được nghiên cứu đưa vào trưng bày, kết hợp số hóa, ứng dụng công nghệ 3D để phục vụ công chúng.