Vùng lòng chảo Thất Khê (Lạng Sơn) ngập sâu trong đợt mưa bão số 4 (Narra) hồi cuối tháng 8-2026 - Ảnh: HIẾU LÊ
Theo Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), ngày quốc tế giảm nhẹ rủi ro thiên tai 13-10 năm nay được Văn phòng Liên hợp quốc về giảm nhẹ rủi ro thiên tai (UNDRR) phát động với chủ đề "Khả năng chống chịu bắt đầu từ mỗi ngôi nhà".
Chủ đề nhấn mạnh vai trò của mỗi gia đình trong việc chủ động chuẩn bị, giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng chống chịu trước thiên tai.
Chủ động quản lý rủi ro và sống an toàn với thiên tai
Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai cho biết Việt Nam nằm trong khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của nhiều loại hình thiên tai: bão, mưa lớn, lũ lụt, lũ quét, sạt lở đất...
El Nino đạt ngưỡng rất mạnh, sẽ ảnh hưởng thế nào đến nước ta?
Phó thủ tướng: Dự báo thiên tai năm nay rất phức tạp, phải xây dựng kịch bản ứng phó
Năm 2025, cả nước ghi nhận 21 cơn bão, áp thấp nhiệt đới và lũ trên 21 tuyến sông tại khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ vượt mức lịch sử.
Thiên tai khiến 484 người chết và mất tích, 811 người bị thương, gây thiệt hại kinh tế ước tính hơn 104.733 tỉ đồng.
Trong 9 tháng đầu năm 2026, thiên tai tiếp tục làm 80 người chết và mất tích, 96 người bị thương, khoảng 10.400 ngôi nhà bị sập đổ, cuốn trôi hoặc hư hỏng, với tổng thiệt hại tài sản ước tính 4.076 tỉ đồng.
Những thiệt hại này cho thấy năng lực ứng cứu khi thiên tai xảy ra là cần thiết nhưng chưa đủ. Muốn bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân, cần chủ động nhận diện nguy cơ, chuẩn bị phương án ứng phó và giảm tình trạng dễ bị tổn thương ngay từ khi chưa xảy ra thiên tai.
Phòng, chống thiên tai vì vậy không chỉ là nhiệm vụ trong những thời điểm bão, lũ mà cần được thực hiện thường xuyên, gắn với quy hoạch phát triển, xây dựng cơ sở hạ tầng, bố trí dân cư và tổ chức đời sống tại từng địa phương.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh thực tế đang đặt ra yêu cầu mới "chúng ta không thể chỉ tìm cách 'chống' lại sự tàn phá của thiên tai, mà phải chủ động quản lý rủi ro và sống an toàn với thiên tai".
"Khi mỗi người dân có kiến thức, mỗi gia đình có kỹ năng ứng phó và mỗi cộng đồng có sự liên kết chặt chẽ, chúng ta sẽ tạo nên một 'lá chắn thép' bền vững hơn bất kỳ công trình kiên cố nào" - ông nói.
Lực lượng Hải quân bàn giao nhà cho người dân ở vùng lũ Gia Lai - Ảnh: TTO
Mỗi gia đình là một mắt xích trong hệ thống phòng ngừa thiên tai
Theo Văn phòng Liên hợp quốc về giảm nhẹ rủi ro thiên tai, nhà ở là nơi người dân chịu tác động trực tiếp khi thiên tai xảy ra, đồng thời cũng là nơi khả năng chống chịu cần được xây dựng từ sớm. Việc bảo đảm an toàn cho nhà ở đòi hỏi sự tham gia của nhiều bên, từ chính quyền, khu vực tư nhân đến từng hộ gia đình.
Trong đó, chính quyền có vai trò xây dựng quy hoạch sử dụng đất có tính đến rủi ro, thực hiện các tiêu chuẩn xây dựng an toàn và bảo đảm thông tin về rủi ro đến được với cộng đồng.
Khu vực tư nhân tham gia quyết định địa điểm, phương thức xây dựng, tài chính và bảo hiểm nhà ở.
Các hộ gia đình cần được trang bị kiến thức và nguồn lực để chủ động nhận diện các mối nguy tại địa phương, chuẩn bị phương án ứng phó và thực hiện các hành động sớm khi có cảnh báo.
Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai cho rằng một ngôi nhà an toàn không đơn thuần là công trình có khả năng chống chịu trước gió mạnh, mưa lớn hay ngập lụt. Đó còn là nơi các thành viên biết rõ những nguy cơ có thể xảy ra, nắm được thông tin cảnh báo và có khả năng thực hiện các biện pháp bảo vệ bản thân khi cần thiết.
"Một phương án sơ tán được xây dựng từ trước, một cảnh báo được tiếp nhận đúng lúc hay một gia đình biết cách xử lý tình huống khẩn cấp đều có thể góp phần hạn chế những tổn thất đáng tiếc.
Xây dựng khả năng chống chịu bắt đầu từ mỗi ngôi nhà, mỗi gia đình nhưng chỉ có thể bền vững khi được đặt trong một cộng đồng an toàn và hệ thống phòng, chống thiên tai chủ động, đồng bộ.
Chủ động phòng ngừa hôm nay chính là nền tảng để bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, giảm thiểu tổn thất và hướng tới một tương lai phát triển an toàn, bền vững trước thiên tai" - Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai nhấn mạnh.
El Nino rất mạnh song vẫn có nguy cơ bão, mưa lớn cực đoan
Với diễn biến của El Nino rất mạnh, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia dự báo trong thời kỳ từ tháng 10 đến 12-2026, hoạt động bão/áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông và ảnh hưởng đến đất liền Việt Nam có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm.
Tuy nhiên, không loại trừ khả năng xuất hiện bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lớn, lũ, dông, lốc, sét và các hiện tượng thời tiết nguy hiểm, do đó vẫn cần chủ động theo dõi và ứng phó theo từng tình huống cụ thể.
Trong tháng 10-2026 mưa vừa, mưa to có khả năng xuất hiện trên phạm vi cả nước. Tại Trung Bộ, lượng mưa dự báo trong tháng 10 khá lớn, phổ biến 400-600mm tại khu vực từ Hà Tĩnh đến thành phố Đà Nẵng và phía đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk, có nơi cao hơn.
Sang tháng 11, mưa lớn tiếp tục tập trung chủ yếu từ Hà Tĩnh đến thành phố Huế và khu vực duyên hải Nam Trung Bộ.
Tháng 12 vẫn có khả năng xảy ra mưa vừa, mưa to tại khu vực từ Quảng Trị đến Quảng Ngãi, Khánh Hòa và phía đông các tỉnh Gia Lai đến Lâm Đồng.
Vì vậy, cần đặc biệt lưu ý nguy cơ lũ quét, sạt lở đất tại khu vực miền núi, ngập lụt tại vùng trũng thấp và nguy cơ mất an toàn công trình, hồ chứa khi xuất hiện mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: Tăng cường dự báo, chủ động phòng ngừa, ứng phó hiệu quả với thiên taiTổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kêu gọi các cấp ủy Đảng, chính quyền, địa phương và toàn xã hội đổi mới tư duy, củng cố hệ thống phòng thủ dân sự, tăng cường dự báo, cảnh báo, chủ động phòng ngừa, ứng phó hiệu quả với thiên tai.