Thiếu ánh sáng ban ngày có thể tăng nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ

Nghiên cứu đăng trên tạp chí General Psychiatry đã phân tích dữ liệu của 87.577 người trưởng thành. Những người tham gia đeo thiết bị có cảm biến ánh sáng trong bảy ngày để ghi nhận mức độ tiếp xúc hằng ngày. Sau thời gian theo dõi trung bình 8,1 năm, có 741 người được ghi nhận mắc chứng mất trí nhớ.

Kết quả cho thấy mức độ tiếp xúc với ánh sáng ban ngày cao hơn có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh thấp hơn, ngay cả sau khi các nhà nghiên cứu tính đến nhiều yếu tố sức khỏe, lối sống và môi trường.

Tiếp xúc với ánh sáng ban ngày bao lâu có liên quan đến nguy cơ thấp hơn?

Những người có mức tiếp xúc với ánh sáng trung bình trên 1.000 lux có nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ thấp hơn 16% so với nhóm tiếp xúc trong điều kiện ánh sáng yếu hơn. Lux là đơn vị đo độ rọi, thể hiện lượng ánh sáng chiếu lên một bề mặt.

Trong một phân tích khác, những người tiếp xúc với ánh sáng ban ngày ở cường độ từ 5.000 lux trở lên trong ít nhất 42 phút có nguy cơ mắc bệnh thấp hơn 17% so với những người có thời gian tiếp xúc ngắn hơn.

Để dễ hình dung, ánh sáng ngoài trời trong ngày nhiều mây vẫn có thể đạt khoảng 1.000 lux hoặc cao hơn, trong khi nhiều không gian trong nhà có độ sáng thấp hơn đáng kể. Mức độ chiếu sáng thực tế thay đổi tùy thời tiết, vị trí, thời điểm trong ngày và môi trường xung quanh.

Các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy thời gian tiếp xúc với ánh sáng ban ngày mạnh dưới 42 phút có giá trị dự báo nguy cơ trong mô hình phân tích cao hơn một số yếu tố đã được xác định, bao gồm béo phì, uống rượu và tiền sử chấn thương sọ não. Tuy nhiên, kết quả này không có nghĩa thiếu ánh sáng nguy hiểm hơn các yếu tố đó trong mọi hoàn cảnh, cũng không chứng minh rằng chỉ cần tăng thời gian ra ngoài là có thể giảm nguy cơ mắc bệnh.

Đáng chú ý, nghiên cứu không tìm thấy mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa mức độ tiếp xúc với ánh sáng ban đêm và nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ. Điều này không đủ để kết luận ánh sáng ban đêm hoàn toàn không ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ, mà chỉ phản ánh kết quả của nghiên cứu này.

Vì sao ánh sáng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ?

Ánh sáng là tín hiệu quan trọng giúp cơ thể điều chỉnh nhịp sinh học, hệ thống định thời gian tự nhiên chi phối chu kỳ ngủ và thức, mức độ tỉnh táo cùng nhiều hoạt động sinh lý trong ngày. Tiếp xúc với ánh sáng ban ngày phù hợp giúp cơ thể nhận biết thời điểm cần tỉnh táo và góp phần duy trì lịch ngủ ổn định.

Khi nhịp sinh học bị xáo trộn, giấc ngủ và hoạt động nhận thức có thể chịu ảnh hưởng. Đây là một trong những cơ chế được các nhà nghiên cứu xem xét để giải thích mối liên hệ giữa ánh sáng ban ngày và nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ. Các phân tích bổ sung cũng gợi ý rằng sự khác biệt về nhịp sinh học và một số đặc điểm cấu trúc não có thể giải thích một phần mối liên hệ này.

Mối liên hệ được ghi nhận rõ hơn ở những người có xu hướng hoạt động muộn vào buổi tối, người mang biến thể gene APOE ε4 và người tiếp xúc với ánh sáng ban đêm ở mức cao hơn. Dù vậy, những kết quả này chưa đủ để xác định cơ chế chính xác hoặc kết luận các nhóm trên chắc chắn được hưởng lợi nhiều hơn khi tăng tiếp xúc với ánh sáng ban ngày.

Hongliang Feng, tiến sĩ tại Đại học Y khoa Quảng Châu (Trung Quốc), tác giả chính của nghiên cứu, nhận định rằng mức độ tiếp xúc với ánh sáng ban ngày có thể là một chỉ báo mới về nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ.

Cần lưu ý rằng đây là nghiên cứu quan sát, nên chỉ xác định mối liên hệ chứ chưa chứng minh quan hệ nhân quả. Mức độ tiếp xúc với ánh sáng chỉ được đo trong một tuần, còn cảm biến đeo ở cổ tay không phản ánh chính xác lượng ánh sáng thực sự đi vào mắt. Những người thường xuyên ra ngoài cũng có thể khác biệt về vận động, giấc ngủ và nhiều thói quen sức khỏe khác.

Vì vậy, chưa thể khẳng định tăng tiếp xúc với ánh sáng ban ngày sẽ ngăn ngừa chứng mất trí nhớ. Tuy nhiên, duy trì lịch sinh hoạt đều đặn, ngủ đủ giấc và dành thời gian hoạt động ngoài trời phù hợp là những thói quen có thể cân nhắc trong lối sống lành mạnh. Người lớn tuổi hoặc người có dấu hiệu suy giảm trí nhớ nên được đánh giá y tế thay vì chỉ dựa vào việc thay đổi mức độ tiếp xúc với ánh sáng.

Việc duy trì những thói quen lành mạnh vào buổi sáng có thể giúp bạn duy trì năng lượng, sức khỏe và sự tỉnh táo trong ngày.