Thói quen ôm hôn trẻ sơ sinh khiến trẻ đối mặt với nguy hiểm

Khi yêu thương cũng có thể vô tình mang theo mầm bệnh

Chia sẻ bên lề Hội nghị Sản Phụ khoa Quốc tế 2026, diễn ra ngày 28/8 tại Hà Nội, BSCKII Nguyễn Bá Mỹ Nhi, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ, cho biết với trẻ sơ sinh, câu chuyện bảo vệ sức khỏe không chỉ bắt đầu từ khi trẻ chào đời mà còn có thể được quan tâm từ giai đoạn thai kỳ.

Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh, có thể diễn biến nghiêm trọng khi nhiễm virus hợp bào hô hấp (RSV) hay bất cứ virus đường hô hấp nào.

Khi virus RSV xâm nhập đường thở, cơ thể trẻ có thể xuất hiện phản ứng viêm, khiến tiểu phế quản phù nề, sưng lên và tăng tiết dịch, đờm nhớt. Đường thở vốn rất nhỏ của trẻ càng bị thu hẹp, khiến việc hô hấp trở nên khó khăn, thậm chí dẫn đến suy hô hấp, nhất là ở nhóm trẻ dưới 6 tháng tuổi.

Cùng quan điểm này, PGS.TS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng Bộ môn Nhi, Đại học Y Hà Nội; Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết RSV có thể gặp ở mọi lứa tuổi, phổ biến nhất là trẻ dưới 2 tuổi. Tuy nhiên, các ca bệnh chuyển nặng thường rơi vào nhóm trẻ dưới 3 tháng tuổi. Có những trường hợp chỉ mới hôm trước ho, ngạt mũi, nhưng hôm sau đã phải cấp cứu tại bệnh viện.

Theo PGS Thúy, nhiều người nghĩ bệnh nặng chỉ xảy ra trên những trẻ có bệnh lý nền, trẻ đẻ non hay gặp vấn đề về chuyển hóa. Nhưng thực tế lâm sàng hiện nay, không ít ca nặng lại là những trẻ bụ bẫm, khỏe mạnh. Nguyên nhân một phần do phụ huynh thường chủ quan cho rằng con mình khỏe thì sẽ không sao, dẫn đến chủ quan trong việc phòng bệnh.

“Rất nhiều trẻ dưới 3 tháng tuổi nhiễm RSV ở nhà có anh, chị khoảng 3-4 tuổi đi mẫu giáo, nhà trẻ. Nhiều bố mẹ thắc mắc, anh ốm 2 ngày hết sốt, hắt hơi, em nhỏ bỏ bú, quấy khóc, rồi nhanh chóng diễn biến nặng, vừa vào viện đã phải thở oxy, thậm chí thở máy”, PGS Thúy nói.

Theo BS Mỹ Nhi, nhiều mẹ thắc mắc, đã ủ con rất kỹ tại nhà, không cho con ra đường, tại sao trẻ vẫn nhiễm bệnh? “Mầm bệnh có thể được mang về từ người lớn sau khi đi ngoài đường hoặc từ anh chị em đi nhà trẻ, mẫu giáo”, BS Mỹ Nhi nói.

Thực tế tại Việt Nam, một người đi sinh có thể có rất nhiều người thân đi cùng. Sau sinh, người thân, bạn bè cũng thường xuyên đến thăm nom. Trong khi đó, virus đường hô hấp có thể lây lan qua các giọt bắn và tiếp xúc gần, khiến trẻ sơ sinh dễ phơi nhiễm ngay trong chính môi trường được gia đình cho là an toàn nhất.

Theo các chuyên gia, phần lớn trường hợp nhiễm RSV có biểu hiện nhẹ, tương tự cảm lạnh thông thường. Tuy nhiên, ở trẻ sơ sinh, đặc biệt trong những tháng đầu đời, bệnh vẫn có thể diễn biến nhanh và nghiêm trọng.

Ngoài ra, nhiễm RSV có thể để lại những ảnh hưởng hô hấp lâu dài. Một số nghiên cứu ghi nhận nguy cơ khò khè không thường xuyên tăng 3,2 lần, khò khè thường xuyên tăng 4,3 lần và nguy cơ hen suyễn tăng 2-12 lần. Đáng chú ý, khoảng 27% trẻ nhập viện vì viêm tiểu phế quản nặng có thể mắc hen suyễn trước 5 tuổi.

BSCKII Phạm Hải Hà, Phó trưởng khoa Sản bệnh lý, Bệnh viện Phụ sản Trung ương, cho biết trong giai đoạn đầu đời, bất kỳ trẻ nào cũng có thể nhiễm RSV bởi virus này có thể lưu hành trong cộng đồng.

"Điều nguy hiểm là bệnh do RSV có thể diễn biến rất nhanh, thậm chí tình trạng của trẻ có thể thay đổi chỉ trong vài giờ, dẫn đến khó thở, suy hô hấp. Vì vậy, chúng ta không có nhiều thời gian để chờ đợi, đây là lý do việc phòng bệnh đặc biệt quan trọng”, BS Hà nói.

Bảo vệ trẻ có thể bắt đầu từ trước khi chào đời

Theo BS Mỹ Nhi, với RSV ở trẻ sơ sinh, câu chuyện phòng ngừa không chỉ bắt đầu khi trẻ chào đời mà còn liên quan đến giai đoạn thai kỳ. Cơ chế truyền kháng thể từ mẹ qua nhau thai là một trong những cơ chế miễn dịch tự nhiên, góp phần bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời, khi hệ miễn dịch của trẻ còn đang phát triển.

“Muốn tạo kháng thể từ mẹ để truyền cho con thì cần chủ động phòng bệnh cho mẹ. Khi trẻ chào đời, trong máu đã có kháng thể từ mẹ, giúp bảo vệ trẻ trong giai đoạn đầu đời”, BS Mỹ Nhi giải thích.

Với RSV, việc tạo miễn dịch cho người mẹ trong thai kỳ là một trong những cách giúp truyền kháng thể sang trẻ trước khi sinh.

Tuy nhiên, bảo vệ trẻ trước RSV không chỉ nằm ở một biện pháp đơn lẻ. Trong thai kỳ, sản phụ nên chủ động chăm sóc sức khỏe, phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm và trao đổi với bác sĩ về những biện pháp phù hợp với từng giai đoạn.

Bên cạnh đó, thai phụ và gia đình có thể thực hiện những biện pháp đơn giản để hạn chế nguy cơ lây nhiễm virus đường hô hấp như rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người và hạn chế tiếp xúc với người đang có triệu chứng hô hấp.

Thay đổi hành vi để bảo vệ trẻ

Một câu hỏi khác được nhiều thai phụ quan tâm là nếu từng mắc RSV thì liệu cơ thể đã có kháng thể và lượng kháng thể đó có đủ để truyền sang con, góp phần bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời hay không?

Theo BS Mỹ Nhi, khả năng bảo vệ của kháng thể có được sau nhiễm tự nhiên không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với mức độ bảo vệ đầy đủ cho trẻ sơ sinh. Người lớn khi nhiễm RSV thường chỉ có các triệu chứng hô hấp nhẹ như ho, sổ mũi, trong khi trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ sơ sinh, có thể diễn biến nặng hơn.

“Đối tượng bảo vệ cốt lõi mà chúng ta nhắm tới ở đây là trẻ nhỏ, chứ không phải chỉ riêng bà bầu”, BS Mỹ Nhi nói.

Theo BS Hà, khoảng thời gian sau sinh là lúc trẻ đặc biệt mong manh, trong khi người mẹ cũng cần được nghỉ ngơi và hồi phục. Vì vậy, gia đình không nên coi việc càng nhiều người đến thăm càng thể hiện sự quan tâm.

Hạn chế thăm nom, đặc biệt trong những tuần đầu tiên không có nghĩa là bớt yêu thương em bé, mà là một cách bảo vệ trẻ trước các mầm bệnh mà người lớn có thể vô tình mang theo.

“Với người Việt, thăm nom thể hiện tình yêu thương, nhưng cũng có thể mang lại nguy hiểm cho trẻ nếu chính mình vô tình mang theo mầm bệnh. Mình tới nói chuyện, hôn nựng trẻ, giọt bắn có thể phát tán và truyền virus cho trẻ nhỏ”, BS Mỹ Nhi chia sẻ.

Người đến gần trẻ sơ sinh nên rửa tay, đeo khẩu trang và hạn chế ôm, hôn, nựng trẻ. Khi cần bế trẻ, việc sử dụng áo choàng sạch cũng có thể giúp hạn chế nguy cơ đưa mầm bệnh từ môi trường bên ngoài vào.