Chỉ sau vài tháng khởi động chương trình hoàn trả tiền đặt cọc bao bì đồ uống, đảo quốc sư tử đã chứng kiến một sự chuyển biến ngoạn mục trong thói quen tiêu dùng.
Tính đến giữa tháng 9, hơn 33 triệu vỏ chai nhựa và lon kim loại đã được người dân chủ động đem đến các trạm thu gom tự động trên khắp cả nước. Con số này đánh dấu mức tăng trưởng gấp 6 lần so với thời điểm đầu tháng 8, tạo ra nguồn nguyên liệu khổng lồ cho nhà máy phân loại hiện đại vừa chính thức đi vào hoạt động.
Khi rác thải được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên (Ảnh: Cointainers for Change).
"Cơn sốt" gom vỏ chai lấy lại tiền đặt cọc
Động lực thúc đẩy dòng bao bì khổng lồ quay trở lại chuỗi sản xuất bắt nguồn từ cơ chế hoàn trả tiền cọc bao bì đồ uống được Singapore thí điểm từ đầu tháng 4. Theo quy định, mỗi chai nhựa hoặc lon kim loại dung tích từ 150ml đến 3.000ml bán ra thị trường đều được cộng thêm một khoản cọc nhỏ là 0,10 đôla Singapore (tương đương khoảng 0,07 USD). Người tiêu dùng chỉ cần mang vỏ chai, lon rỗng có dán nhãn nhận diện đến các máy tiếp nhận tự động đặt tại các khu dân cư để nhận lại trọn vẹn số tiền này.
Hiện tại, mạng lưới thu gom đã có khoảng 1.300 máy tiếp nhận tự động vận hành liên tục và chuẩn bị bổ sung thêm 200 trạm mới nhằm phục vụ nhu cầu ngày càng tăng. Theo thống kê từ đơn vị vận hành chương trình BCRS Ltd, trong số hơn 33 triệu bao bì thu hồi, rác thải nhựa chiếm khoảng 55%, 45% còn lại là vỏ lon kim loại.
Mục tiêu của chương trình là thu hồi ít nhất 60% lượng bao bì đồ uống bán ra thị trường ngay trong năm đầu tiên và nâng con số này lên mức 80% vào năm 2029. Tốc độ thu gom tăng vọt từ mốc 5,5 triệu vỏ chai hồi đầu tháng 8 lên hơn 33 triệu vào giữa tháng 9 cho thấy người tiêu dùng đã nhanh chóng thích nghi với mô hình kinh tế tuần hoàn này.
Bà Stephanie Yip, Tổng giám đốc BCRS Ltd, chia sẻ: “Cam kết của chúng tôi là vận hành chương trình một cách công bằng, minh bạch và có trách nhiệm. Từ tỷ lệ thu hồi đến cách thống kê, phân loại để tái chế, chúng tôi muốn tạo dựng niềm tin vững chắc. Đây là chương trình hoàn toàn mới và chúng ta mới chỉ đang ở những bước khởi đầu”.
"Đại bản doanh" 2.000m2: Nơi robot phân loại rác trong 30 phút
Để tiếp nhận dòng vật liệu ngày một lớn, một trung tâm phân loại tập trung rộng 2.000 m² đặt tại khu công nghiệp Tuas đã chính thức đi vào hoạt động. Cơ sở do doanh nghiệp quản lý chất thải Cora Environment vận hành, sử dụng hoàn toàn điện mặt trời và được trang bị dây chuyền tự động hóa chuyển giao từ Na Uy.
Điểm đặc biệt tại đây là sự vắng bóng gần như hoàn toàn của lao động thủ công trong các khâu phân loại độc hại. Các túi chứa vỏ chai từ các máy thu gom tự động được đóng gói theo mã màu từng khu vực, sau đó chuyển thẳng về nhà máy. Tại đây, camera thông minh sẽ quét và đếm số lượng túi trước khi các cánh tay robot tự động gắp, rạch túi và đổ bao bì vào khoang xử lý dạng trục vít.
Toàn bộ quy trình diễn ra khép kín trong vòng 30 phút cho một vòng đời sản phẩm. Phần nước ngọt còn sót lại được rút cạn để tránh nhiễm bẩn chéo giữa các dòng vật liệu. Thay vì dùng băng chuyền lộ thiên dễ phát tán mùi hôi và bụi bẩn, nhà máy sử dụng hệ thống ống dẫn khí kín để vận chuyển chai lọ giữa các công đoạn.
Cánh tay robot thả các chai, lon đã được ép dẹt vào khoang chứa công nghiệp, bắt đầu quá trình phân loại tại cơ sở (Ảnh: ST).
Bên trong dây chuyền, hệ thống nam châm từ tính lập tức hút toàn bộ lon thép ra một khoang riêng. Nắp nhựa và nhãn mác được bóc tách bằng luồng gió xoáy tốc độ cao để dòng nguyên liệu đạt độ tinh khiết tối đa. Tiếp đó, thiết bị cảm ứng điện từ sẽ tách rời các loại vỏ lon nhôm trước khi đưa vào máy nén ép thành khối đặc.
Đối với phần vỏ nhựa còn lại, hệ thống cảm biến quang học kết hợp tia hồng ngoại gần sẽ tự động nhận diện chính xác từng gốc hạt nhựa dựa trên độ phản xạ ánh sáng và màu sắc. Chỉ trong tích tắc, các luồng khí nén định hướng sẽ "thổi" từng loại nhựa riêng biệt gồm hạt nhựa PET màu, PET trong suốt, nhựa dẻo mật độ cao và nhựa định hình vào các khoang chứa chuyên biệt, trước khi máy nén đóng thành các khối kiện vuông vức sẵn sàng chuyển tới nhà máy tái chế.
Bước đệm hoàn thiện chuỗi kinh tế tuần hoàn
Đến nay, cơ sở tại Tuas đã xử lý thành công 553 tấn vật liệu. Với công suất thiết kế lên tới 45 tấn mỗi ngày (tương đương khoảng 2 triệu chai lon), nhà máy hiện vận hành ở mức 20 tấn/ngày và sẵn sàng tăng tốc tối đa khi giai đoạn chuyển tiếp kết thúc.
Theo báo cáo vận hành thường nhật, dòng bao bì thu gom phản ánh khá rõ nhịp sống đô thị: 45% lượng vỏ chai lon đến từ khu vực trung tâm sầm uất, 40% đến từ khu vực phía Tây và 15% còn lại thuộc về phía Đông. Để đầu ra của chuỗi tuần hoàn không bị nghẽn, đơn vị vận hành đã ký kết hợp tác cùng các đối tác công nghiệp để bao tiêu toàn bộ các kiện vật liệu tái chế, đưa chúng quay trở lại quy trình đúc khuôn bao bì mới.
Đánh giá về ý nghĩa của dự án, ông Janil Puthucheary, Quốc vụ khanh cấp cao phụ trách Phát triển bền vững và Môi trường Singapore, nhấn mạnh quy mô toàn hệ thống có khả năng xử lý khoảng 1 tỷ chai lon mỗi năm, tương đương thu hồi 16.000 tấn nguyên liệu: “Càng giảm thiểu tình trạng tạp chất và thu hồi được nguồn bao bì sạch, chương trình càng vận hành hiệu quả. Đây là chìa khóa để tái sử dụng nhiều vật liệu hơn cho việc sản xuất bao bì mới”.
Dù đạt được kết quả ban đầu ấn tượng, lộ trình chuyển đổi cũng ghi nhận không ít thách thức đối với các tiểu thương và đơn vị bán lẻ nhỏ trong việc giải phóng lượng hàng tồn chưa in mã cọc trước thời hạn chốt ngày 1/10. Cơ quan môi trường nước này đã phải mở phương án gia hạn thêm một tháng để hỗ trợ các bên kịp thích ứng.
Mô hình đặt cọc - hoàn trả kết hợp phân loại công nghệ cao của Singapore đang mở ra một góc nhìn thực tiễn về cách biến rác thải đồ uống thành tài nguyên kinh tế, khi hành vi của người tiêu dùng được kích hoạt đúng lúc bằng cả công cụ tài chính lẫn sự tiện lợi của hạ tầng công nghệ.