Thu nhập người Việt đang tăng lên

Thu nhập tăng gần gấp đôi sau một thập niên

Sau 40 năm đổi mới, kinh tế VN đã có bước tiến dài, không chỉ về quy mô mà còn ở mức thu nhập và đời sống người dân. Từ một quốc gia có nền kinh tế còn nhiều khó khăn, VN đang tiến tới những cột mốc phát triển mới.

Đáng chú ý, IMF dự báo GDP bình quân đầu người VN năm 2026 có thể vượt Indonesia, đánh dấu sự thay đổi đáng kể về vị thế kinh tế trong khu vực Đông Nam Á. Cụ thể, theo báo cáo triển vọng kinh tế thế giới mới nhất của IMF được công bố trong tháng 10, GDP bình quân đầu người VN năm 2026 được dự báo đạt 5.259 USD, tăng 8,9% so với năm trước. Với mức này, VN có thể vượt Indonesia, quốc gia được dự báo đạt 5.153 USD/người, để vươn lên vị trí thứ 5 trong ASEAN, sau Singapore, Brunei, Malaysia và Thái Lan. Đây là bước tiến đáng chú ý khi Indonesia đang là nền kinh tế có quy mô lớn nhất Đông Nam Á, với dân số gần gấp ba lần VN. Trong khi GDP bình quân đầu người Indonesia được dự báo tăng chậm hơn, VN tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cao, với động lực đến từ sản xuất công nghiệp, xuất khẩu, đầu tư và các ngành dịch vụ.

Thực tế, những con số thống kê trong nước cũng phản ánh đà tăng trưởng tích cực của nền kinh tế. Số liệu từ Cục Thống kê, GDP VN trong 9 tháng của năm 2026 tăng 9,01% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 11,21%, đóng góp gần một nửa mức tăng giá trị tăng thêm của toàn nền kinh tế; khu vực dịch vụ tăng 8,96%. Những kết quả này cho thấy năng lực sản xuất và các hoạt động kinh tế tiếp tục được mở rộng, tạo nền tảng để nâng cao GDP bình quân đầu người.

ảnh: Nhật Thịnh

Nhìn lại hành trình phát triển, mức GDP bình quân đầu người được IMF dự báo cho năm 2026 đã cao gần gấp đôi so với năm 2016 khoảng 2.735 USD. Nếu lấy mốc năm 2010, khi GDP bình quân đầu người mới đạt 1.690 USD, mức dự báo năm 2026 đã cao gấp hơn 3,1 lần. Như vậy, chỉ trong khoảng 16 năm, VN đã đi từ ngưỡng chưa đến 2.000 USD lên trên 5.000 USD/người. Cùng với đó, quy mô GDP năm 2025 đạt khoảng 514 tỉ USD, cao gấp gần 3,5 lần so với mức khoảng 147 tỉ USD của năm 2010 theo chuỗi số liệu đã đánh giá lại.

Không chỉ thể hiện qua GDP, sự cải thiện thu nhập còn được ghi nhận trong đời sống dân cư. Theo kết quả sơ bộ Khảo sát mức sống dân cư năm 2025 của Cục Thống kê, thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 5,9 triệu đồng/tháng, tăng 9,3% so với năm 2024. Đáng chú ý, năm 2016, thu nhập bình quân đầu người của VN mới đạt khoảng 3,1 triệu đồng/tháng. Như vậy, sau chưa đầy một thập niên, thu nhập bình quân đầu người theo giá hiện hành đã tăng khoảng 1,9 lần. Nhìn xa hơn, năm 2010, mức thu nhập này chỉ khoảng 1,39 triệu đồng/người/tháng, tức thấp hơn khoảng 4,3 lần so với năm 2025.

Cùng với thu nhập tăng, nhu cầu tiêu dùng, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, nhà ở và các dịch vụ phục vụ đời sống cũng ngày càng đa dạng. Đà cải thiện thu nhập tiếp tục được ghi nhận trong năm 2026. Theo Cục Thống kê, tính chung 9 tháng năm 2026, thu nhập bình quân của người lao động đạt 9,1 triệu đồng/tháng, tăng 752.800 đồng, tương đương 9,1% so với cùng kỳ năm trước.

ẢNH: NGỌC THẮNG

Đường đến quốc gia thu nhập cao

Từ mức GDP bình quân đầu người hơn 5.000 USD hiện nay, VN đang hướng tới những cột mốc phát triển cao hơn trong hai thập niên tới.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định mục tiêu đến năm 2030 VN trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Đây không chỉ là mục tiêu về quy mô kinh tế mà còn thể hiện khát vọng đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, với mức sống của người dân ngày càng được nâng cao. Cụ thể, giai đoạn 2026 - 2030, VN phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, GDP bình quân đầu người đạt khoảng 8.500 USD vào năm 2030.

Đánh giá về triển vọng này, TS Ngô Minh Hải, Phó hiệu trưởng kiêm phụ trách Khoa Kinh tế, Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM, cho rằng VN vẫn còn nhiều dư địa tăng trưởng. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao, điều quan trọng không chỉ là đặt ra những chỉ tiêu lớn mà phải tạo được điều kiện để nền kinh tế phát huy hết tiềm năng.

"Thành quả phát triển của VN hôm nay là kết quả tích lũy từ 40 năm đổi mới, mở cửa và hội nhập. Trong một thời gian dài, những hạn chế về cơ chế, chính sách và môi trường kinh doanh khiến nhiều nguồn lực chưa được khai thác hiệu quả, dẫn đến tăng trưởng chưa tương xứng với tiềm năng. Khi những điểm nghẽn về thể chế và pháp lý được tháo gỡ, doanh nghiệp và người dân có thêm điều kiện tham gia hoạt động kinh tế, động lực tăng trưởng sẽ được khơi thông mạnh mẽ hơn", TS Hải nhấn mạnh.

Chuyên gia này nhận định: Tư duy điều hành kinh tế đang có những chuyển biến quan trọng, từ quản lý nặng về hành chính sang kiến tạo phát triển, tạo môi trường thuận lợi cho các thành phần kinh tế. Nếu trước đây việc điều hành chủ yếu chú trọng xác định mục tiêu thì hiện nay yêu cầu đặt ra là phải quan tâm nhiều hơn đến nguồn lực và giải pháp thực hiện. Muốn đạt được mục tiêu tăng trưởng cần hội đủ ba điều kiện quan trọng, đó là định hướng chiến lược đúng đắn, nguồn nhân lực phù hợp và nguồn lực tài chính đủ mạnh. Trong đó, việc nâng cao chất lượng đội ngũ quản lý, tổ chức thực thi chính sách, huy động vốn trong nước và quốc tế cũng như phát huy hiệu quả đầu tư công phải được triển khai đồng bộ. "Không phải cứ ban hành một nghị quyết hay đưa ra một chủ trương mới là kết quả tăng trưởng sẽ xuất hiện ngay lập tức", ông Hải phân tích về độ trễ của chính sách.

Thực tế, đầu tư công đang được kỳ vọng là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân, các thủ tục hành chính, cơ chế quản lý và năng lực triển khai dự án vẫn còn những vướng mắc cần tháo gỡ. Điều này cho thấy ngay cả khi đã xác định đúng động lực tăng trưởng, nếu không giải quyết được những hạn chế trong tổ chức thực hiện thì nguồn lực cũng khó chuyển hóa thành kết quả thực tế.

Những yêu cầu này cũng đặt ra bài toán thực thi các chủ trương cải cách lớn. Bộ Chính trị đã ban hành các nghị quyết như Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật hướng tới tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho phát triển. Trong khi đó, Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 57 về đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được kỳ vọng mở ra những động lực tăng trưởng mới, giảm dần sự phụ thuộc vào các yếu tố truyền thống.

TS Ngô Minh Hải cho rằng VN cần một giai đoạn chuẩn bị và củng cố nền tảng, từ hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực đến đầu tư hạ tầng và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực. Những thay đổi này có thể chưa mang lại kết quả ngay trong ngắn hạn, nhưng sẽ tạo điều kiện để nền kinh tế tăng tốc mạnh hơn trong những năm tiếp theo.

VN có tiềm năng tiếp tục thu hẹp khoảng cách với các nền kinh tế đi trước trong khu vực như Indonesia hay Thái Lan. Muốn vậy, điều quyết định là phải giải phóng được những nguồn lực còn bị hạn chế, đồng thời đưa vốn đầu tư, nhân lực và các chính sách hỗ trợ đến đúng lĩnh vực, đúng nhu cầu phát triển.

"VN có tiềm năng tiếp tục thu hẹp khoảng cách với các nền kinh tế đi trước trong khu vực như Indonesia hay Thái Lan. Muốn vậy, điều quyết định là phải giải phóng được những nguồn lực còn bị hạn chế, đồng thời đưa vốn đầu tư, nhân lực và các chính sách hỗ trợ đến đúng lĩnh vực, đúng nhu cầu phát triển. Như vậy, hành trình từ mức GDP bình quân đầu người hơn 5.000 USD đến mục tiêu 8.500 USD vào năm 2030, xa hơn là trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, không đơn thuần là câu chuyện duy trì tốc độ tăng trưởng. Đây còn là phép thử đối với chất lượng thể chế, năng lực điều hành và hiệu quả sử dụng nguồn lực của toàn nền kinh tế. Khi những nền tảng này được củng cố, VN mới có thêm điều kiện để duy trì tăng trưởng cao, đồng thời chuyển hóa thành quả phát triển thành thu nhập và mức sống tốt hơn cho người dân", ông Hải kỳ vọng.

Nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng để nâng cao thu nhập người dân

Việc VN được dự báo vượt Indonesia về GDP bình quân đầu người trong năm 2026 là dấu mốc đáng chú ý, phản ánh những chuyển biến tích cực của nền kinh tế. Nhưng muốn nâng cao thu nhập người dân, theo TS Trần Việt Anh, Phó hiệu trưởng phụ trách Trường ĐH Hùng Vương TP.HCM, phải bắt đầu từ năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng. Mục tiêu tăng thu nhập bình quân đầu người không nên chỉ được nhìn nhận dưới góc độ gia tăng các chỉ tiêu kinh tế, mà quan trọng hơn là người dân thực sự được hưởng lợi như thế nào từ quá trình tăng trưởng đó. Một nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh, quy mô GDP ngày càng lớn, nhưng nếu thu nhập của người lao động không được cải thiện tương xứng, chi phí sinh hoạt tăng nhanh, thì chất lượng cuộc sống chưa chắc đã được nâng lên. Nên vấn đề cốt lõi hiện nay không chỉ là làm thế nào để nền kinh tế tăng trưởng nhanh hơn, mà còn là làm thế nào để mỗi người lao động tạo ra nhiều giá trị hơn và được hưởng thành quả xứng đáng từ giá trị mà mình tạo ra.

"Trước hết chúng ta phải chuyển mạnh mô hình tăng trưởng từ dựa vào vốn đầu tư, tài nguyên và lao động giá rẻ sang dựa vào năng suất, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực. Đây là sự chuyển đổi có tính quyết định đối với khả năng nâng cao thu nhập của người dân trong dài hạn", ông Việt Anh nhấn mạnh và cho rằng dư địa cải thiện năng suất lao động của VN còn rất lớn. Nhiều doanh nghiệp vẫn đang vận hành theo mô hình truyền thống, sử dụng nhiều lao động nhưng giá trị gia tăng tạo ra chưa cao. Nếu doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và tái cấu trúc quy trình quản trị, năng suất có thể được cải thiện đáng kể.

Khi năng suất tăng, doanh nghiệp có thêm điều kiện nâng tiền lương, cải thiện phúc lợi và đầu tư trở lại cho người lao động. Tuy nhiên, tăng năng suất không đơn thuần là yêu cầu người lao động làm việc nhiều hơn, mà phải giúp họ làm việc thông minh hơn, hiệu quả hơn và tạo ra giá trị cao hơn. Điều này đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ vào công nghệ, kỹ năng nghề nghiệp và năng lực quản trị.

TS Trần Việt Anh khuyến nghị, VN cần chú trọng phát triển khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây là khu vực có khả năng tạo ra nhiều việc làm và tác động trực tiếp đến thu nhập của đông đảo người dân. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp không nên chỉ dừng lại ở việc khuyến khích thành lập mới, mà cần tạo điều kiện để doanh nghiệp hiện hữu nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và phát triển bền vững.

Đồng thời, cần có những chính sách thúc đẩy sự liên kết thực chất giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Không thể chỉ hài lòng với việc thu hút được nhiều vốn đầu tư nước ngoài, mà phải quan tâm đến khả năng chuyển giao công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tạo ra những công việc có thu nhập cao hơn cho lao động VN.

Một điều nữa là giáo dục và đào tạo phải thực sự trở thành động lực nâng cao thu nhập. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi thị trường lao động, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở số lượng lao động giá rẻ mà ở chất lượng nhân lực. Các cơ sở giáo dục, đặc biệt là đại học ứng dụng và hệ thống đào tạo nghề, cần gắn chặt hơn với nhu cầu doanh nghiệp, giúp người học có khả năng thích ứng, làm chủ công nghệ và liên tục nâng cấp kỹ năng.

Bên cạnh chính sách tăng thu nhập, nhà nước cần chú trọng phát triển nhà ở phù hợp khả năng chi trả, nâng cao chất lượng dịch vụ công và kiểm soát những yếu tố làm gia tăng chi phí sinh hoạt.

Cần thay đổi cả cách đánh giá thành quả tăng trưởng. Bên cạnh GDP và thu nhập bình quân đầu người, cần quan tâm nhiều hơn đến thu nhập thực tế của hộ gia đình, tốc độ tăng tiền lương, khả năng tích lũy, mức độ tiếp cận nhà ở và các dịch vụ thiết yếu, cũng như sự chênh lệch thu nhập giữa các nhóm dân cư.

TS Trần Việt Anh, Phó hiệu trưởng phụ trách Trường ĐH Hùng Vương TP.HCM

Việc vượt Indonesia về GDP bình quân đầu người là một dấu mốc đáng tự hào. Nhưng đây không nên là đích đến để bằng lòng với những con số tăng trưởng. Khoảng cách giữa quy mô kinh tế và chất lượng sống của người dân vẫn là bài toán cần giải quyết. Thước đo quan trọng nhất của một nền kinh tế phát triển không chỉ là quốc gia đứng thứ bao nhiêu trong bảng xếp hạng GDP bình quân đầu người, mà là người lao động có thu nhập tốt hơn, người trẻ có cơ hội mua được nhà, doanh nghiệp có điều kiện phát triển và mỗi gia đình có khả năng tích lũy, bảo đảm tương lai. Tăng trưởng chỉ thực sự có ý nghĩa khi thành quả phát triển được chia sẻ rộng rãi, người dân cảm nhận được trong từng bữa ăn, nơi ở và chất lượng cuộc sống hằng ngày. Đó mới là nền tảng để VN không chỉ vượt lên về GDP bình quân đầu người, mà còn tiến gần hơn đến mục tiêu trở thành một quốc gia phát triển, có thu nhập cao.

TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường