Chiến thắng áp đảo của đảng Sự lựa chọn vì nước Đức (AfD) tại bang Saxony-Anhalt cho thấy tình trạng sụt giảm uy tín nghiêm trọng của Thủ tướng Đức Friedrich Merz. Đức không thể tự bảo vệ mình nếu không vay thêm nợ Nga nói sự cố máy bay không người lái ở sân bay Đức là ‘dàn dựng’ Thông tin chấn động...
Đánh giá về kết quả bầu cử cấp địa phương này, Giáo sư Benjamin Höhne, chuyên gia nghiên cứu các hệ thống quản trị so sánh tại châu Âu, thuộc Đại học Công nghệ Chemnitz nhận định, cuộc bầu cử đã làm suy yếu thêm vị thế của vị thủ tướng vốn đang mất dần sự ủng hộ.
Ông Merz không thể thực hiện lời hứa làm suy giảm đáng kể sức ảnh hưởng của AfD.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz tại cuộc họp báo hậu chiến thắng áp đảo của đảng AfD tại Saxony-Anhalt. (Ảnh: AP)
“Chi nhánh đảng Liên minh Dân chủ cơ đốc giáo (CDU) tại bang Saxony-Anhalt không còn niềm nở với Thủ tướng Merz. Thất bại này đặc biệt cay đắng khi nhiều người từng hy vọng ông có thể kế thừa sự nghiệp của cựu Thủ tướng Angela Merkel”, ông Höhne nhận xét.
Tại cuộc họp báo ở Berlin ngày 8/9, Thủ tướng Merz thừa nhận đây là “thất bại nặng nề nhất” mà CDU phải hứng chịu trong nhiều thập kỷ qua.
Dù vậy, người đứng đầu Chính phủ Đức vẫn nỗ lực xoa dịu những lo ngại về sự ổn định của các thể chế dân chủ trong nước, trong bối cảnh AfD tiến thêm gần hơn tới việc nắm quyền ở cấp khu vực - điều mà chưa một đảng cực hữu nào làm được kể từ sau Thế chiến 2.
Ông Merz khẳng định các thể chế của Đức vẫn rất vững vàng; Hiến pháp Đức sẽ bảo vệ trật tự và Chính phủ Liên bang do ông lãnh đạo sẽ đảm bảo Hiến pháp được thực thi nghiêm túc. Ông cũng gửi thông điệp này tới các đối tác châu Âu, nhấn mạnh Đức luôn ý thức rõ trách nhiệm đặc biệt của mình xuất phát từ lịch sử.
Ở chiều ngược lại, ông Tino Chrupalla - đồng lãnh đạo cấp toàn quốc của AfD, đã lên tiếng kêu gọi các nghị sĩ thuộc CDU tập trung thành lập "đa số trung hữu bảo thủ" tại Saxony-Anhalt, đồng thời nhấn mạnh trên sóng phát thanh rằng các trò chơi chính trị phe phái nên được khép lại trong quá khứ.
Nền kinh tế Đức rơi vào tình trạng đình trệ dai dẳng. Giá năng lượng leo thang do các cuộc chiến tranh, giúp AfD có lý do để chỉ trích của Thủ tướng Merz.
Các chính sách của ông Merz, đặc biệt là cải cách hưu trí, đang đối mặt với làn sóng phản đối dữ dội ở miền Đông nước Đức vì không mang lại hiệu quả rõ rệt.
Phản ứng quốc tế trước chiến thắng
Kết quả bầu cử bang Saxony-Anhalt dẫn đến những làn sóng phản ứng trái chiều trên thế giới.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chia sẻ ảnh chụp màn hình dự báo kết quả trên mạng xã hội Truth Social mà không kèm theo bình luận nào, sau khi các thành viên trong chính quyền của ông, bao gồm Phó Tổng thống J.D. Vance, trước đó từng công khai ủng hộ AfD.
Thành viên đảng AfD ăn mừng trước chiến thắng áp đảo tại Saxony-Anhalt. (Ảnh: AP)
Tỷ phú công nghệ Elon Musk, người từng phát biểu tại lễ khởi động chiến dịch của AfD năm ngoái, đã gửi lời chúc mừng chiến thắng tới người đồng lãnh đạo AfD Alice Weidel.
Trong khi đó, ông Kirill Dmitriev, Đặc phái viên của Tổng thống Nga Vladimir Putin, cho rằng AfD sẽ khôi phục lại nước Đức và châu Âu.
Còn tại châu Âu, chiến thắng của AfD nhận phản hồi trái chiều từ quan chức và giới quan sát.
Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez cho rằng kết quả tại Saxony-Anhalt là lời cảnh báo về mối đe dọa từ các phe cực hữu đang lan rộng tại châu Âu và trên toàn thế giới. Cùng quan điểm này, nữ nghị sĩ Nghị viện Châu Âu người Pháp Valérie Hayer cho rằng chiến thắng này là hồi chuông cảnh tỉnh cho châu Âu.
Ở chiều ngược lại, cựu Thủ tướng Hungary Viktor Orbán, một đồng minh của ông Trump, gọi đây là "đêm đại thắng" cho nước Đức và châu Âu.
Giáo sư Daphne Halikiopoulou, Trưởng khoa Chính trị học tại Đại học York, chỉ ra xu hướng gia tăng của phe cực hữu khi với xu thế áp đảo tại các cuộc bầu cử địa phương. Bà cũng lưu ý đến các cuộc bầu cử sắp tới ở những quốc gia khác như Pháp, nơi các ứng cử viên cực hữu đang dẫn đầu trước kỳ bầu cử tổng thống năm 2027.
Kết quả bầu cử cấp địa phương tại bang Saxony Anhalt được đánh giá là đòn giáng mạnh vào vị thế chính trị của Thủ tướng Đức Friedrich Merz. Giáo sư Benjamin Höhne thuộc Đại học Công nghệ Chemnitz nhận định cuộc bầu cử tiếp tục làm suy yếu một nhà lãnh đạo vốn đang mất dần sự ủng hộ. Theo ông, Merz đã không thực hiện được cam kết làm giảm đáng kể ảnh hưởng của đảng Sự lựa chọn vì nước Đức, AfD.
Thất bại này đặc biệt gây tổn thương cho Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo, CDU, lực lượng của Thủ tướng Merz. Ông Höhne cho biết chi nhánh CDU tại Saxony Anhalt không còn thể hiện sự ủng hộ nồng nhiệt đối với người đứng đầu chính phủ. Nhiều thành viên từng kỳ vọng ông Merz có thể tiếp nối di sản chính trị của cựu Thủ tướng Angela Merkel.
Tại cuộc họp báo ở Berlin ngày 8 tháng 9, ông Merz thừa nhận đây là thất bại nghiêm trọng nhất mà CDU phải đối mặt trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, ông tìm cách trấn an dư luận về sự ổn định của các thể chế dân chủ Đức. Những tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh AfD tiến gần hơn tới khả năng nắm quyền ở cấp khu vực, điều chưa từng xảy ra với một đảng cực hữu nào tại Đức kể từ sau Thế chiến thứ hai.
Thủ tướng Merz khẳng định các thể chế của Đức vẫn vững vàng trước những biến động chính trị. Ông nhấn mạnh Hiến pháp sẽ bảo vệ trật tự quốc gia và chính phủ liên bang sẽ bảo đảm văn bản này được thực thi nghiêm túc. Nhà lãnh đạo Đức cũng gửi thông điệp tới các đối tác châu Âu rằng Berlin nhận thức rõ trách nhiệm đặc biệt của mình bắt nguồn từ lịch sử.
Ở phía AfD, đồng lãnh đạo toàn quốc Tino Chrupalla kêu gọi các nghị sĩ CDU hướng tới việc thành lập một đa số trung hữu bảo thủ tại Saxony Anhalt. Ông cho rằng những tranh chấp chính trị giữa các phe phái nên được gác lại. Lời kêu gọi này cho thấy AfD đang tìm cách chuyển kết quả bầu cử thành ảnh hưởng thực tế trong hoạt động điều hành cấp bang.
Những khó khăn kinh tế cũng tạo thêm điều kiện để AfD chỉ trích chính phủ của ông Merz. Nền kinh tế Đức được mô tả đang đình trệ kéo dài, trong khi giá năng lượng tăng do tác động của các cuộc chiến tranh. Các chính sách của chính phủ, đặc biệt là cải cách hưu trí, vấp phải phản đối mạnh tại miền Đông nước Đức vì chưa đem lại hiệu quả rõ rệt.
Kết quả tại Saxony Anhalt nhận được những phản ứng khác nhau từ bên ngoài nước Đức. Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng ảnh chụp dự báo kết quả trên mạng xã hội Truth Social, trong khi một số thành viên chính quyền Mỹ, trong đó có Phó Tổng thống J. D. Vance, từng công khai ủng hộ AfD. Tỷ phú công nghệ Elon Musk, người từng phát biểu tại lễ khởi động chiến dịch của AfD năm trước, cũng gửi lời chúc mừng tới đồng lãnh đạo đảng Alice Weidel.
Đặc phái viên của Tổng thống Nga Vladimir Putin, ông Kirill Dmitriev, cho rằng AfD sẽ khôi phục nước Đức và châu Âu. Trái lại, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez xem kết quả này là lời cảnh báo về sự lan rộng của các lực lượng cực hữu, còn nghị sĩ Nghị viện châu Âu Valérie Hayer gọi đây là hồi chuông cảnh tỉnh. Cựu Thủ tướng Hungary Viktor Orbán đánh giá chiến thắng của AfD là một đêm đại thắng, trong khi Giáo sư Daphne Halikiopoulou cảnh báo xu hướng cực hữu có thể tiếp tục gia tăng tại các cuộc bầu cử sắp tới ở châu Âu, trong đó có Pháp.
