Ngày 13/10, Thủ tướng Lê Minh Hưng dự và phát biểu chỉ đạo tại lễ khai khóa năm 2026 của Đại học Quốc gia TPHCM (ĐHQG-HCM), với chủ đề “Đại học Quốc gia TPHCM với khát vọng tự chủ công nghệ chiến lược bằng nhân tài Việt Nam”.
Phát biểu tại buổi lễ, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh giáo dục đại học giữ vai trò nòng cốt trong phát triển nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Ghi nhận những kết quả của ĐHQG-HCM, người đứng đầu Chính phủ đặt ra năm nhiệm vụ trọng tâm đối với hệ thống đại học này trong giai đoạn tới.
Trước hết, ĐHQG-HCM cần xây dựng hệ sinh thái phát hiện, đào tạo và quy tụ nhân tài, kết nối từ học sinh, sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh đến nhà khoa học trẻ và chuyên gia đầu ngành. Quản trị đại học phải được đổi mới để thu hút và tạo điều kiện giữ chân nhân tài lâu dài.
Thủ tướng đồng thời yêu cầu phát huy vai trò trung tâm trí tuệ, tư vấn chính sách, cung cấp luận cứ khoa học tin cậy phục vụ hoạch định chủ trương, chính sách phát triển đất nước, vùng Đông Nam Bộ và các địa phương. Tri thức từ giảng đường, phòng thí nghiệm cần được đưa vào giải quyết những bài toán thực tiễn.
Về tổ chức hệ thống, ĐHQG-HCM phải thống nhất về chiến lược và sức mạnh, tránh phân mảnh hoặc chỉ là phép cộng cơ học giữa các trường thành viên. Các nhóm nghiên cứu liên ngành cần sớm được hình thành, dùng chung nguồn lực, dữ liệu và phòng thí nghiệm.
Một yêu cầu khác là kết nối đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo thành chuỗi thống nhất. Không để sinh viên chỉ học trong lớp, nhà khoa học chỉ làm đề tài và doanh nghiệp chỉ xuất hiện ở khâu cuối. Doanh nghiệp, chuyên gia cần tham gia ngay từ đầu vào các ngành mới như bán dẫn, lượng tử, hàng không vũ trụ.
Đặc biệt, Thủ tướng yêu cầu ĐHQG-HCM nhận trách nhiệm làm chủ một số công nghệ chiến lược, tránh dàn trải nguồn lực. Mỗi nhiệm vụ phải xác định rõ công nghệ cần làm chủ, sản phẩm đầu ra, thời điểm có kết quả và đối tượng sử dụng, hướng tới hình thành năng lực công nghệ nội sinh và thương mại hóa nghiên cứu.
Để tạo điều kiện thực hiện, Thủ tướng yêu cầu Bộ GD&ĐT khẩn trương xây dựng đề án, triển khai cơ chế đầu tư mạnh và cơ chế đặc thù vượt trội phát triển đại học tinh hoa; phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho các đại học quốc gia về tổ chức bộ máy, mở ngành và phương thức đào tạo, gắn với trách nhiệm giải trình.
Bộ KH&CN và Bộ Tài chính được yêu cầu nghiên cứu cơ chế khoán kinh phí trọn gói cho hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; hoàn thiện cơ chế chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đưa nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thị trường.
Đối với TPHCM và các tỉnh vùng Đông Nam Bộ, ĐBSCL, Thủ tướng đề nghị nghiên cứu đặt hàng trực tiếp, hỗ trợ đầu tư hạ tầng dùng chung và phối hợp đào tạo nhân lực chất lượng cao theo cơ chế đặc thù.
ĐHQG-HCM được yêu cầu phấn đấu đến năm 2030 thuộc nhóm 100 cơ sở giáo dục đại học hàng đầu châu Á; đến năm 2045 trở thành hệ thống đại học nghiên cứu hàng đầu châu Á, có ít nhất bốn ngành thuộc nhóm 50 trên các bảng xếp hạng quốc tế uy tín.
Gửi gắm tới người học, Thủ tướng mong học sinh, sinh viên chủ động học để hiểu bản chất, biết đặt câu hỏi, tranh luận và thực nghiệm; rèn luyện bản lĩnh, giữ vững tinh thần dân tộc, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm.
Hiện quy mô đào tạo của ĐHQG-HCM đạt hơn 110.000 người học; 180 chương trình đạt chuẩn kiểm định quốc tế; 13 ngành thuộc top 500 thế giới. Nhà trường có hơn 1.700 giảng viên, nhà khoa học trình độ tiến sĩ trở lên và gần 180 chuyên gia quốc tế. Năm 2025, trường dẫn đầu cả nước với gần 4.000 bài báo công bố quốc tế. ĐHQG-HCM cũng đang triển khai hạ tầng nghiên cứu tập trung với tổng kinh phí gần 1.900 tỷ đồng, bao gồm phòng thí nghiệm vi mạch, bán dẫn cấp quốc gia; đồng thời mở mới 25 ngành đào tạo trong năm 2026, trong đó có 12 ngành công nghệ chiến lược.
Lễ khai khóa năm 2026 của Đại học Quốc gia TPHCM (ĐHQG-HCM) mang chủ đề “Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh với khát vọng tự chủ công nghệ chiến lược bằng nhân tài Việt Nam”.
Trước khi diễn ra buổi lễ, Thủ tướng Lê Minh Hưng tham quan triển lãm thành tựu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo “Made by VNUHCM”.
Triển lãm giới thiệu robot cứu hỏa bốn chân, hệ thống giao diện não - máy tính, ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ sinh sản, chip vi mạch bán dẫn, sản phẩm từ dược liệu bản địa, công nghệ tế bào gốc, miếng dán vi kim và pin mặt trời thế hệ mới. Đây là những sản phẩm, công nghệ tiêu biểu do đội ngũ nhà khoa học của ĐHQG-HCM nghiên cứu, phát triển, thể hiện năng lực nghiên cứu và tiềm năng ứng dụng, chuyển giao công nghệ.
Tại lễ khai khóa, Thủ tướng trực tiếp trao quà cho các cá nhân tham gia “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.
Các giảng viên, cán bộ chuyên môn, học viên và cựu người học của Trường ĐH Bách khoa, Trường ĐH Khoa học tự nhiên đã ứng dụng phương pháp khảo sát địa vật lý, phân tích dữ liệu, khoanh vùng những vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ, hỗ trợ lực lượng chức năng tìm kiếm, quy tập.
Thủ tướng và Giám đốc ĐHQG-HCM cũng trao thưởng cho 17 thủ khoa năm học 2026-2027 và thủ khoa tốt nghiệp năm học 2025-2026.
Phát biểu tại lễ khai khóa, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc ĐHQG-HCM, nhấn mạnh: “Một đại học không lớn vì có nhiều đơn vị, có đông người học. Tầm vóc của đại học nằm ở những con người mà đại học đào tạo, ở tri thức mà đại học đóng góp, và ở việc có mặt khi xã hội cần một lời giải đáng tin cậy”.
Từ lợi thế đa ngành, đa lĩnh vực, bà Mai đặt ra yêu cầu tăng cường kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu và thực tiễn. Người thầy cần thiết kế trải nghiệm học tập, hướng dẫn nghiên cứu, kết nối sinh viên với những bài toán thực tế, tạo điều kiện để người học thử nghiệm và trưởng thành.
Giám đốc ĐHQG-HCM cũng nhấn mạnh mong muốn xây dựng môi trường học thuật đủ sức thu hút những người trẻ Việt Nam đang làm việc tại các trung tâm khoa học trên thế giới trở về hoặc hợp tác lâu dài.
Để thực hiện định hướng này, bà Mai kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo sớm ban hành nghị định mới về đại học quốc gia, tạo khuôn khổ để đơn vị chủ động về tổ chức, đào tạo, thu hút chuyên gia và liên kết doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm trách nhiệm giải trình. ĐHQG-HCM cam kết công khai mục tiêu, tiến độ, chấp nhận đánh giá độc lập và chịu trách nhiệm về kết quả.