Ngày 10/11, tại Hà Nội, Vụ Khoa học và Công nghệ phối hợp Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo “Cây trồng công nghệ sinh học - Xu hướng ứng dụng trên toàn cầu và định hướng phát triển tại Việt Nam”. Hội thảo có sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý, nhà khoa học, chuyên gia quốc tế và doanh nghiệp, tập trung cập nhật xu hướng phát triển công nghệ sinh học trên thế giới, đánh giá thực tiễn ứng dụng tại Việt Nam, đồng thời trao đổi giải pháp hoàn thiện chính sách, thúc đẩy nghiên cứu và thương mại hóa các sản phẩm công nghệ sinh học trong lĩnh vực trồng trọt.
Công nghệ sinh học ngày càng mở rộng ứng dụng trên toàn cầu
Phát biểu khai mạc hội thảo, Tiến sĩ Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết công nghệ sinh học và chỉnh sửa gen trên thế giới đã đạt nhiều thành tựu quan trọng, góp phần tạo ra các giống cây trồng có năng suất, chất lượng cao và khả năng thích ứng tốt hơn với điều kiện bất lợi.
Năm 2024, diện tích canh tác cây trồng ứng dụng công nghệ sinh học toàn cầu đạt khoảng 287 triệu ha, cho thấy xu hướng ứng dụng ngày càng rộng rãi của công nghệ này. Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp phải đối mặt với nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu, dịch bệnh và yêu cầu phát triển bền vững, việc nghiên cứu, làm chủ và ứng dụng các công nghệ tiên tiến đang trở thành yêu cầu cấp thiết.
Cung cấp thông tin về xu hướng phát triển trên thế giới, Tiến sĩ Rhodora Romero-Aldemita, Giám đốc điều hành ISAAA, cho biết Mỹ Latinh hiện là khu vực có diện tích canh tác cây trồng biến đổi gen lớn nhất, đạt 102,2 triệu ha, tiếp đến là Bắc Mỹ với 91,7 triệu ha. Châu Á và châu Đại Dương đạt 20,809 triệu ha, trong khi châu Phi có 3,97 triệu ha.
Xét theo từng quốc gia, Hoa Kỳ tiếp tục dẫn đầu với hơn 79,9 triệu ha cây trồng biến đổi gen; Brazil đứng thứ hai với 68,5 triệu ha và Argentina đạt 25,7 triệu ha. Ấn Độ và Canada lần lượt đứng ở vị trí thứ tư và thứ năm, với diện tích tương ứng 11,9 triệu ha và 11,8 triệu ha.
Trong cơ cấu cây trồng biến đổi gen toàn cầu, đậu tương chiếm diện tích lớn nhất với 107,2 triệu ha, tiếp đến là ngô (72,6 triệu ha), bông (25,3 triệu ha) và cải dầu (11,2 triệu ha). Đây là những cây trồng chủ lực trong quá trình thương mại hóa công nghệ sinh học nông nghiệp.
Đáng chú ý, các tính trạng được ứng dụng trong cây trồng biến đổi gen ngày càng đa dạng. Giai đoạn 1992-2024, nhóm tính trạng kết hợp kháng thuốc trừ cỏ và kháng sâu chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng số sự kiện cây trồng biến đổi gen được phê duyệt, với 31,3%.
Riêng năm 2024, nhiều sản phẩm công nghệ sinh học mới được phê duyệt, trong đó có ngô TELA, chuối kháng bệnh héo rũ Panama chủng TR4, bạch đàn tăng năng suất, dạ yến thảo phát sáng và trầu bà hỗ trợ lọc không khí. Những ứng dụng này cho thấy phạm vi phát triển của công nghệ sinh học không còn giới hạn ở mục tiêu nâng cao năng suất cây trồng mà đang mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác.
Từ thực tiễn đó, Giám đốc điều hành ISAAA nhấn mạnh sự cần thiết tăng cường truyền thông khoa học, hợp tác quản lý giữa các quốc gia, khai thác tiềm năng của những công nghệ mới nổi và mở rộng đối thoại với các nhà hoạch định chính sách. Đây là những yếu tố quan trọng để thúc đẩy ứng dụng công nghệ sinh học an toàn, hiệu quả, phù hợp điều kiện của từng quốc gia.
Hoàn thiện chính sách, thúc đẩy thương mại hóa tại Việt Nam
Tại Việt Nam, cây trồng biến đổi gen được đưa vào canh tác thương mại từ năm 2015, chủ yếu trên cây ngô. Giai đoạn 2015-2024, diện tích canh tác lũy kế vượt 1,3 triệu ha, góp phần cải thiện năng suất, giảm thiệt hại do sâu bệnh và nâng cao thu nhập cho nông dân.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Long, định hướng phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học tại Việt Nam đã được cụ thể hóa thông qua nhiều chủ trương, chính sách quan trọng, nổi bật là Nghị quyết số 36-NQ/TW năm 2023 về phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học và Nghị quyết số 57-NQ/TW năm 2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Cùng với đó, các quyết định về danh mục công nghệ chiến lược và phân công nhiệm vụ phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược ngày càng được cụ thể hóa, nhất là những lĩnh vực phục vụ trực tiếp sản xuất nông nghiệp. Việt Nam cũng chú trọng mở rộng hợp tác quốc tế, tiếp cận kinh nghiệm từ các quốc gia đi đầu nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu và ứng dụng công nghệ sinh học.
Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng nông nghiệp, việc thúc đẩy nghiên cứu, làm chủ và ứng dụng các công nghệ mới, nhất là công nghệ chỉnh sửa gen, vẫn đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết về năng lực khoa học, cơ chế quản lý và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Tiến sĩ Nguyễn Văn Long cho biết, thông qua hội thảo, các đại biểu, chuyên gia và tổ chức quốc tế sẽ cùng chia sẻ kết quả nghiên cứu, cập nhật xu hướng mới về công nghệ sinh học, biến đổi gen và chỉnh sửa gen trên thế giới; đồng thời rà soát tiến độ hoàn thiện chính sách, đánh giá thực tiễn triển khai, ứng dụng và thương mại hóa các sản phẩm công nghệ sinh học tại Việt Nam.
Trên cơ sở đó, các cơ quan chuyên môn sẽ tổng hợp, đánh giá toàn diện tình hình phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học, làm rõ thực trạng thương mại hóa, mức độ chấp nhận cây trồng công nghệ sinh học cũng như vị thế của Việt Nam trong xu hướng phát triển chung của thế giới.
Đây cũng là cơ sở quan trọng để xây dựng báo cáo trình Thủ tướng Chính phủ, đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách, tháo gỡ rào cản, đưa thành tựu công nghệ sinh học vào thực tiễn sản xuất.
Trong khuôn khổ hội thảo, các chuyên gia quốc tế trình bày những đánh giá về xu hướng thương mại hóa cây trồng công nghệ sinh học trên thế giới và khu vực châu Á, cũng như tác động kinh tế, xã hội và môi trường của công nghệ này giai đoạn 1996-2024. Các tham luận trong nước tập trung phân tích khung chính sách, pháp luật, thực trạng ứng dụng, thương mại hóa và mức độ chấp nhận cây trồng công nghệ sinh học tại Việt Nam.
Thông qua hội thảo, Ban tổ chức kỳ vọng tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, giới khoa học và doanh nghiệp; thúc đẩy chia sẻ bằng chứng khoa học, kinh nghiệm quốc tế và hợp tác nghiên cứu, hướng tới ứng dụng công nghệ sinh học an toàn, hiệu quả và bền vững trong nông nghiệp Việt Nam.
THANH TRÀ