Chuyến tham dự BRICS lần này của Chủ tịch Tập Cận Bình là chuyến thăm đầu tiên tới Ấn Độ kể từ năm 2019, cũng là sáu năm sau cuộc đụng độ quân sự chết người năm 2020 dọc theo biên giới tranh chấp. Ông Modi vừa gặp ông Tập tại Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) ở Kyrgyzstan, vào ngày 31/8 và ngày 1/9.
Chưa đầy hai tuần sau, hai lãnh đạo gặp lại nhau tại New Delhi trong khuôn khổ Hội nghị thượng đỉnh BRICS. Đến nay, tranh chấp lãnh thổ cơ bản vẫn chưa được giải quyết, và cả hai bên vẫn duy trì lực lượng quân sự hùng hậu dọc theo biên giới vùng cao dài khoảng 3.500 km. Mặc dù sự ngờ vực sâu sắc vẫn còn tồn tại, và sự cạnh tranh chiến lược giữa hai nước vẫn phức tạp, song mối quan hệ này gần đây đã ấm lên.
Nhiệm kỳ Chủ tịch BRICS của Ấn Độ được dẫn dắt bởi chủ đề “Xây dựng khả năng phục hồi, đổi mới, hợp tác và bền vững”, phản ánh cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm của chính phủ, bắt nguồn từ tinh thần “Nhân loại là trên hết”. Trung Quốc ủng hộ vai trò Chủ tịch BRICS của Ấn Độ và đóng góp vào sự thành công của Hội nghị thượng đỉnh BRICS năm 2026.
Dường như Trung Quốc tìm cách mở rộng sức mạnh của BRICS như một đối trọng với Mỹ dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Donald Trump - người đã phát động các cuộc chiến thuế quan và thương mại toàn cầu và rút lui khỏi nhiều thể chế đa phương, bao gồm 31 cơ quan trực thuộc Liên Hợp Quốc. Trong khi đó, Ấn Độ có cách tiếp cận thận trọng hơn, coi BRICS là một khối cho mình một một chỗ đứng để theo đuổi lợi ích riêng trong khi vẫn duy trì mối quan hệ với các cường quốc.
Ấn Độ thực hiện một chiến lược ngoại giao độc đáo là “tự chủ chiến lược”. Trong khi khẳng định hợp tác với Mỹ tại cuộc họp các bộ trưởng ngoại giao “Bộ Tứ” hồi tháng 5 với Nhật Bản, Mỹ và Australia, Ấn Độ cũng tiếp tục đối thoại với Trung Quốc và Nga thông qua BRICS và các kênh khác. Thông qua hội nghị thượng đỉnh lần này, Ấn Độ đặt mục tiêu tăng cường sự hiện diện của nước này trong cộng đồng quốc tế.
Sắp có thượng đỉnh Mỹ-Trung
Trung Quốc sẽ giữ chức Chủ tịch BRICS vào năm 2027, và chuyến thăm Ấn Độ của Chủ tịch Tập Cận Bình cho thấy ý định gia tăng ảnh hưởng trong BRICS. Chuyến thăm Ấn Độ của ông Tập cũng có ý nghĩa quan trọng khác vì thời điểm diễn ra ngay trước hội nghị thượng đỉnh Trung Quốc - Mỹ lần thứ hai trong năm. Dự kiến Chủ tịch Tập Cận Bình sẽ gặp Tổng thống Donald Trump trong chuyến thăm cấp nhà nước vào ngày 24/9. Ông Tập cho rằng chính trị độc đoán đang gây tổn hại đến trật tự quốc tế, điều này dường như ám chỉ Mỹ, nhằm thể hiện tầm ảnh hưởng của ông ở các nước đang phát triển.
Việc hợp tác giữa hai nền kinh tế lớn nhất châu Á đang trở nên cần thiết về mặt chiến lược bởi các chính sách kinh tế quyết liệt trên toàn cầu, gây áp lực lên các quốc gia Nam bán cầu. Cả Ấn Độ và Trung Quốc đều có lợi ích chung trong khả năng phục hồi của các quốc gia phương Nam toàn cầu trong thời điểm hiện tại, và hai nước cũng đều ủng hộ chủ nghĩa đa phương. Tại cuộc gặp gỡ song phương bên lề Hội nghị thượng đỉnh BRICS, người ta kỳ vọng hợp tác an ninh và kinh tế Ấn Độ và Trung Quốc sẽ được xây dựng dựa trên lòng tin và được dẫn dắt bởi sự tôn trọng, thấu hiểu nhau và vì lợi ích chung.
Trong bối cảnh mâu thuẫn biên giới hai nước, việc đảm bảo hòa bình và ổn định ở khu vực này là cơ sở thiết yếu cho sự phát triển quan hệ song phương Ấn Độ - Trung Quốc. Tình hình dọc biên giới sẽ ảnh hưởng đến quỹ đạo của quan hệ Ấn Độ-Trung Quốc, vấn đề biên giới cần được dành một vị trí thích hợp trong bức tranh tổng thể của mối quan hệ hai nước.
Để có được điều này, cả hai bên phải tuân thủ các thỏa thuận và hiểu biết về các vấn đề liên quan biên giới. Tại hội nghị, Thủ tướng Modi và Chủ tịch Tập nhấn mạnh vấn đề hòa bình biên giới, thúc đẩy giải quyết vấn đề biên giới. Hai nhà lãnh đạo bày tỏ cam kết về một giải pháp công bằng, hợp lý và cùng có lợi cho vấn đề biên giới, xuất phát từ quan điểm chính trị song phương và lợi ích lâu dài của nhân dân hai nước.
Về khía cạnh kinh tế, thương mại hiện tại trong khối BRICS tập trung chủ yếu vào Trung Quốc, các doanh nghiệp vừa và nhỏ phụ thuộc rất nhiều vào hàng hóa vốn và chuyên môn kỹ thuật của Trung Quốc. Tuy nhiên, vẫn có nhiều cơ hội cho xuất khẩu trong khối BRICS. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Ấn Độ đang tìm kiếm sự hợp tác kỹ thuật tốt hơn với Trung Quốc và tiếp cận dễ dàng hơn với các mặt hàng đầu vào từ nước này, đồng thời cũng phải đối mặt thách thức thâm hụt thương mại với nước láng giềng.
Theo Viện Nghiên cứu Phát triển Công nghiệp (ISID), Ấn Độ đang đối mặt thâm hụt thương mại lớn nhất và ngày càng gia tăng với Trung Quốc, đặc biệt là trong các mặt hàng tiêu dùng (quần áo, da…), điện tử, linh kiện ô tô và thiết bị điện (pin mặt trời và ắc quy). Trung Quốc là nguồn nhập khẩu lớn nhất của Ấn Độ, chiếm 19,2% tổng kim ngạch nhập khẩu của nước này, theo báo cáo của ISID. Về vấn đề này, Thủ tướng Modi và Chủ tịch Tập nhấn mạnh sự cần thiết phải giải quyết những mối quan ngại của nhau, bao gồm sự mất cân bằng cơ cấu thương mại và các vấn đề chuỗi cung ứng, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận thị trường có ý nghĩa và ổn định.