'Tiến sĩ cá' của ngư dân được tôn vinh là nhà khoa học của nhà nông

Ngày 2-10, Trung ương Hội Nông dân Việt Nam tổ chức chương trình tôn vinh nhà khoa học của nhà nông lần thứ VII và trao giải cuộc thi Sáng tạo kỹ thuật nhà nông lần thứ XI.

Phát biểu tại buổi lễ, Phó chủ tịch Trung ương Hội Nông dân Việt Nam Bùi Thị Thơm cho biết 42 nhà khoa học của nhà nông được tôn vinh, và 24 nông dân được nhận giải cuộc thi Sáng tạo kỹ thuật nhà nông là những điển hình tiên tiến, tiêu biểu cho trí tuệ, sức sáng tạo, tâm huyết, luôn gắn bó, đồng hành cùng nông dân, cống hiến cho sự nghiệp phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn.

• 'Tiến sĩ cá' của ngư dân

• Bác nông dân chế tạo máy tưới cây siêu đỉnh

• Máy phun thuốc trừ sâu của ông Tư Khén

"Các nhà nông có sáng chế, giải pháp kỹ thuật sáng tạo, có giá trị thực tiễn trong sản xuất, được nông dân ứng dụng và mang lại hiệu quả cao trong sản xuất.

Đồng thời, góp phần khơi dậy tinh thần sáng tạo, chủ động nghiên cứu, cải tiến công cụ, quy trình và phương thức sản xuất, mạnh dạn ứng dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ vào sản xuất, kinh doanh của cán bộ, hội viên, nông dân" - bà Thơm nói. 

Trong số 42 người được tôn vinh là nhà khoa học của nhà nông lần này có PGS.TS Ngô Văn Mạnh (Trường đại học Nha Trang) - người được ngư dân gọi là 'tiến sĩ cá'.

Ông đã chủ trì và tham gia thực hiện 24 đề tài, dự án chuyển giao công nghệ về sản xuất giống và nuôi 14 loài cá biển, mang lại hiệu quả kinh tế cho bà con, địa phương.

Tiêu biểu là cá chim vây vàng (cá chim vây dài), được PGS.TS Ngô Văn Mạnh nghiên cứu, 'biến' loài cá này có thể sinh sản nhân tạo, được nuôi thương phẩm ở nhiều tỉnh, thành ven biển, tạo công ăn việc làm cho hàng vạn người.

Từ những ngày "tập" cho cá biển đẻ, tập cho ngư dân nuôi, tập cho khách hàng ăn thử cá, nay cá chim vây dài trở thành giống cá biển nuôi chủ lực. 

Ngoài giống cá chim vây vàng, PGS.TS Mạnh đã nghiên cứu và cho sinh sản nhân tạo thành công nhiều giống cá biển khác như cá chim vây ngắn (Trachinotus falcatus), cá bè vẫu (Caranx ignobilis), cá khế vằn (Gnathanodon speciosus), cá sủ đất (Protonibea diacanthus), cá hồng Mỹ (Sciaenops ocellatus), cá chẽm (Lates calcarifer).

Ngoài ra còn một số loài cá được mua trứng về ươm như cá mú tiêu (Epinephelus coioides), cá mú trân châu (con lai Epinephelus fuscoguttatus và Epinephelus lanceolatus). 

Tất cả những loài cá này, ngư dân và doanh nghiệp các tỉnh ven biển đang nuôi ở bè, đìa có hiệu quả kinh tế cao.

"Khi nghiên cứu xây dựng quy trình sản xuất giống và nuôi thương phẩm cá biển phải đơn giản hóa các bước kỹ thuật trước khi chuyển giao cho người dân thì mới đảm bảo được tính ứng dụng cao trong thực tiễn sản xuất" - PGS.TS Ngô Văn Mạnh từng chia sẻ với Tuổi Trẻ.

Theo ban tổ chức, trong danh sách 42 nhà khoa học của nhà nông năm 2026, có 26 nhà khoa học có học vị tiến sĩ, đã và đang công tác tại các đơn vị, viện nghiên cứu hàng đầu của ngành nông nghiệp và môi trường, như: GS.TS Lê Văn Hòa (giảng viên cao cấp Trường đại học Cần Thơ), PGS.TS Đinh Thế Nhân (Trưởng bộ môn kỹ thuật nuôi trồng thủy sản, Trường đại học Nông Lâm TP.HCM), TS Nguyễn Thị Bích Ngọc (Phó viện trưởng Viện Bảo vệ thực vật, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam), TS Đào Minh Sô, TS Trần Công Khanh (Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam)…

Bên cạnh đó, là các nhà sáng chế nông dân "chân đất" với những sáng kiến hữu ích xuất phát từ thực tiễn sản xuất. Tiêu biểu như nhà khoa học của nhà nông Lê Lộc Quân (chủ cơ sở mật ong Quân Phát, ở TP Đồng Nai) với những sáng kiến như "Mật ong tinh luyện" hay "Cải tạo cầu kế nuôi ong bánh tổ".

Đặc biệt, việc nghiên cứu thành công mật ong kết tinh dạng hạt thay thế đường tinh luyện cho thấy tầm nhìn xa: nông sản không chỉ đơn thuần là thực phẩm, mà còn phải gắn với giá trị sức khỏe cộng đồng.

Với mô hình làm trà hoa vàng, kinh doanh cây giống, lợi nhuận đạt 1,2 tỉ đồng/năm, anh Nguyễn Tùng Dương (25 tuổi, ở Phú Thọ) trở thành nông dân Việt Nam xuất sắc năm 2025 trẻ tuổi nhất.