Tiến sĩ Claire-Marie Roberts: 'Ngụy khoa học đang thao túng bóng đá'

Tiến sĩ Claire-Marie Roberts khi còn công tác tại CLB Coventry City của Anh từng nhận được cuộc gọi từ một người lạ, hỏi xem bà có biết bầu khí quyển chứa bao nhiêu phần trăm oxy hay không. Trên cương vị Giám đốc Hiệu suất với nhiệm vụ tối ưu tiềm năng cầu thủ, bà quá quen với những lời mở đầu về các chiêu trò hứa hẹn mang lại bước tiến kỳ diệu. Có những thời điểm, bà nhận tới 50 tin nhắn LinkedIn mỗi tuần quảng cáo về các thiết bị, thực phẩm bổ sung hay công nghệ được thần thánh hóa.

"Chỉ có 21% thôi", người ở đầu dây bên kia nói. "Kiến thức hóa học cấp hai chứ đâu", bà thầm nghĩ. Và sau đó là lời chào mua: "Vì vậy chúng tôi đã nén oxy vào lon, và nghĩ rằng phía CLB sẽ muốn dùng thử". "Được thôi... oxy đóng lon", bà Roberts bật cười khi nhớ lại trong cuộc phỏng vấn với báo Anh Guardian. Cần phải nói thêm, bà cuối cùng đã từ chối lời đề nghị mua "oxy đóng lon" đó cho các cầu thủ Coventry.

Bà Roberts đã dành nhiều thập kỷ làm việc trong lĩnh vực hiệu suất thể thao đỉnh cao và bóng đá nhà nghề. Vị chuyên gia này đã có 9 năm gắn bó ở Ngoại hạng Anh và 2 năm ở Coventry - nơi bà giữ vai quan trọng giúp đội bóng thăng hạng bằng chức vô địch giải hạng Nhất Anh Championship. Sau đó, bà chuyển sang đội đua Công thức 1 McLaren vào mùa hè năm ngoái, giữ chức Giám đốc Hiệu suất Con người.

Bà Roberts không khỏi bàng hoàng trước thực trạng bóng đá nhà nghề đang bị ngụy khoa học lừa bịp, lợi dụng. Từ những HLV và chuyên viên thể lực bị các tay buôn "thần dược" lừa gạt, cho đến những cầu thủ lắm tiền nhiều của tuyệt vọng tìm lối đi tắt.

"Khoảng cách giữa khoa học và thực tiễn đang ngày càng nới rộng theo trải nghiệm của tôi", bà Roberts chia sẻ. "Tình trạng ngày càng xấu hơn trước. Đằng sau những sản phẩm này là những chiêu trò tiếp thị hào nhoáng, không khác nào hành vi trục lợi bất chính. Họ đang nhắm vào một nhóm đối tượng rất dễ bị thao túng bởi những lời hứa hẹn kiểu: 'Làm sao để đẩy giới hạn bản thân hơn nữa? Làm sao để rút ngắn giai đoạn chuẩn bị và phục hồi?'. Ngay từ điểm xuất phát mà bạn đã tư duy thế này thì rõ ràng là không lý tưởng".

Bà Roberts chỉ ra rằng nhiều phương pháp phổ biến trong bóng đá đỉnh cao hiện nay có rất ít cơ sở khoa học. Một trong số đó là buồng liệu pháp lạnh (cryotherapy), thiết bị gần như xuất hiện ở mọi trung tâm huấn luyện đắt đỏ. Khi không có buồng lạnh, bể đá lạnh là phương án thay thế. Các cầu thủ ưa thích phương pháp này đến mức Harry Kane từng gây sốt với bức ảnh đứng trong một thùng chứa đầy đá lạnh sau trận đấu của Bayern Munich ở FIFA Club World Cup hè năm ngoái.

"Hầu hết các CLB hàng đầu đều trang bị buồng lạnh, nhưng phần lớn không thể giải thích nổi vì sao họ lại dùng chúng", bà Roberts phân tích. "Đơn giản là chưa có bằng chứng khoa học rõ ràng, ngoài một nghiên cứu rất nhỏ cho thấy nó có thể giúp ngăn ngừa chứng mất trí nhớ. Bằng chứng về liệu pháp lạnh vẫn còn rất mơ hồ".

Thậm chí, bà cho rằng phương pháp này còn có thể phản tác dụng đối với quá trình hồi phục. "Một số nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng liệu pháp lạnh có thể làm giảm khả năng thích ứng của cơ bắp", vị chuyên gia sinh năm 1977 nói thêm. "Bạn dùng nó khi nào và với mục đích gì? Nếu là để phục hồi, thì giấc ngủ và dinh dưỡng mới là hai liệu pháp tốt nhất. Không có buồng lạnh toàn thân nào cứu vãn được khả năng phục hồi nếu hai yếu tố nền tảng kia không được đảm bảo".

Bên cạnh đó, các cầu thủ cũng liên tục tìm lối đi tắt trong vấn đề dinh dưỡng. Thực phẩm bổ sung (TPBS) là ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD đang vươn vòi rồng vào bóng đá. Nhưng bà Roberts khẳng định ngoại trừ vitamin D (vốn có bằng chức khoa học xác thực cho thấy nhóm người ở Bắc Bán cầu thường thiếu hụt do thiếu ánh nắng mặt trời) và vitamin C (thường thiếu trong chế độ ăn uống), việc dùng TPBS chỉ nên được cân nhắc khi cơ thể thực sự thiếu hụt các chất này.

"Nhiều người cứ vô tư uống các viên bổ sung mà không thực sự hiểu chúng có tác dụng gì", bà Roberts khẳng định. "Sử dụng TBPS phải dựa trên nhu cầu thực tế. Ví dụ, nếu bạn không ăn cá mà dầu cá lại quan trọng với cơ thể, bạn mới cần bổ sung. Tất cả phải xuất phát từ nhu cầu. Hiệu suất thi đấu và khả năng phục hồi của một VĐV phụ thuộc vào chất lượng giấc ngủ, cùng chất lượng và định lượng dinh dưỡng. Không một loại TPBS nào gánh nổi một chế độ ăn uống kém lành mạnh, dù nhiều người vẫn lầm tưởng là có thể. Chúng ta đang bỏ qua những yếu tố căn bản nhất, trong khi lại cứ huyễn hoặc rằng có một lối đi tắt hoặc những ‘mẹo’ nhanh chóng giải quyết mọi vấn đề".

Bà Roberts cho biết bà từng áp dụng phương pháp khoa học dựa trên bằng chứng thực nghiệm khi hỗ trợ ban huấn luyện của Frank Lampard, đồng thời cảnh báo rằng nhiều CLB đang nhắm mắt làm theo các xu hướng từ giới tinh hoa dù chúng đầy rẫy lỗ hổng.

"Mọi người đang tiếp nhận những thông tin này theo cách bị động", bà nói. "Chỉ vì đội tuyển Anh, Man City hay Chelsea - những nơi có tiềm lực dồi dào và không thiếu thứ gì - áp dụng các phương pháp này, mà dẫn đến sự lệch lạc trong niềm tin cũng như cách hiểu về cơ sở khoa học hay các bằng chứng thực tế. Chúng tác động mạnh mẽ lên hành vi, song lại là thúc đẩy sai hướng".

Là một cựu VĐV bơi lội từng lỡ hẹn với Olympic Atlanta 1996 vì chấn thương, bà Roberts nhận định: "Bóng đá dễ bị thao túng hơn bất kỳ môn thể thao nào tôi từng chứng kiến. Có lẽ là vì cái giá phải trả ở bộ môn này quá lớn, xuất phát từ tính chất quan trọng và mức độ rủi ro quá cao của nó".

Băng dán cơ học (kinesiology tape) hay gọi tắt "K-tape" là một xu hướng khác khiến bà Roberts cũng phải lắc đầu ngao ngán. Từ Cristiano Ronaldo, Gareth Bale cho đến David Beckham đều từng được bắt gặp sử dụng những dải băng này trên cơ thể.

"Không có bằng chứng nào cho thấy băng dán cơ học giúp phòng ngừa chấn thương hay cải thiện phong độ", vẫn lời bà Roberts. "Nó chỉ tạo ra chút cảm nhận về vị trí và chuyển động của cơ thể, cho bạn cảm giác như thể có ai đó vừa tác động lên vùng cơ thể được dán băng. Nhưng trong mọi môi trường nhà nghề tôi từng làm việc, không ai dùng loại băng dán này cả. Nó thực sự đắt đỏ nhưng vô bổ".

"Nếu một VĐV bị trật khớp vai, bạn phải băng bó cố định và kỹ thuật bó khớp hoàn toàn khác biệt. Nó tạo ra sự hỗ trợ từ bên ngoài để bảo vệ khớp ở mức nhất định và nhắc nhở người đó rằng họ đang có chấn thương. Đây là một phương pháp giảm thiểu rủi ro. Tuy không thành công mỹ mãn, nhưng thà làm còn hơn không. Trong khi băng dán cơ học thực chất chỉ là liệu pháp tâm lý, một dạng giả dược", bà Roberts nhấn mạnh.

Thực tế, nhiều HLV đã lăn lộn hàng thập kỷ trong nghề vẫn khăng khăng giữ lại các phương pháp cũ kỹ chỉ vì họ đã quen dùng nhiều năm, hoặc chạy theo những xu hướng mới chỉ vì nghe nói về một sản phẩm mang tính đột phá nào đó từ những người không có chuyên môn khoa học. Bà Roberts tin rằng chừng nào bóng đá chưa đặt khoa học làm trung tâm của mọi quyết định và chưa thuê đội ngũ chuyên gia đủ thẩm quyền để kiểm chứng các thông điệp quảng cáo, tình trạng này sẽ chỉ ngày càng tồi tệ hơn.

"Chúng ta cứ tưởng mình có thể nhảy vọt đến kết quả mà không cần bỏ ra mồ hôi công sức cho những điều cơ bản nhất, như chế độ ăn uống, giấc ngủ và chất lượng các buổi tập. Nhìn chung, bóng đá đang mang tư duy bài xích trí thức và tình trạng này đã kéo dài từ lâu. Một số ít CLB làm rất tốt, nhưng đại đa số thì không. Môn thể thao này rõ ràng đang đi ngược lại với khoa học. Và điều đó có lý do của nó, thiếu đi một lực lượng nhân sự đủ đông đảo biết áp dụng tư duy phản biện vào các tình huống thực tiễn", bà Roberts tuyên bố.

Hoàng Thông (theo Guardian)