Gian truân dưới mái nhà dột nát
Chúng tôi trở lại Làng Đáp, xã Nghĩa Đô vào một ngày cuối tháng 10. Con đường dẫn vào thôn đã xuống cấp nghiêm trọng, đất đá lởm chởm những hố voi, ổ gà và dốc quanh co, ôtô đi lại trầy trật, nhiều đoạn phải đi xe máy. Toàn thôn có 161 hộ với 786 nhân khẩu, nhưng có đến 10 hộ nghèo và 16 hộ cận nghèo, vừa mới năm 2024, cả thôn mới có sóng điện thoại.
Cuộc sống của người dân nơi đây bao năm qua vẫn quẩn quanh với cây lúa, củ sắn và nương quế, phụ thuộc hoàn toàn vào sản xuất nông nghiệp. Vì hạ tầng giao thông cách trở, việc giao thương, tìm kiếm sinh kế của bà con gặp muôn vàn khó khăn, muốn bán hàng hóa ra thị trường nhiều lúc cũng bị thương lái ép giá vì đường sá xa xôi.
Nhưng có lẽ, trũng sâu nhất của sự gian khó ở Làng Đáp là ngôi nhà lợp lá cọ đã cũ kỹ, bạc màu theo thời gian của anh Hoàng Văn Dương (SN 1991), nhà được chia làm 2 khu nhưng đều lợp mái cọ, không có vách ngăn đủ 4 phía, nhà trên có thêm cột trụ gỗ, được che chắn cẩn thận hơn với 3 mặt được che chắn bằng gỗ xẻ, nhà dưới bốn phía lộng gió, được đan bằng tre, nứa.
Không chỉ chật chội, chen chúc, ngôi nhà của 8 con người thuộc 4 thế hệ ấy đang nằm ở vị trí vô cùng nguy hiểm. Phía sau nhà là một quả đồi cao đã xuất hiện vết nứt dài. Mỗi khi trời đổ mưa lớn, căn nhà lại nằm ngay giữa luồng nước dốc, nước chảy thẳng vào nhà, nguy cơ sạt lở và lũ quét có thể ập xuống bất cứ lúc nào.
Để bảo vệ tính mạng cho cả gia đình, vợ con, anh Dương vay mượn từ các nguồn vốn ưu đãi của Nhà nước cùng sự trợ giúp từ bạn bè, quyết định dựng một ngôi nhà gỗ ở vị trí mới cách đó không xa. Thế nhưng, căn nhà mới chưa dựng lên xong nhưng những khoản nợ đè nặng lên vai người đàn ông 35 tuổi. Anh là lao động chính duy nhất trong nhà. Trên đôi vai gầy ấy là người bà nội già yếu, người mẹ đẻ đã lớn tuổi, người em trai ruột bị thiểu năng trí tuệ, cùng người vợ và 3 đứa con thơ nheo nhóc. Đau lòng hơn, đứa con gái út mới 4 tuổi của anh cũng mang trong mình căn bệnh thiểu năng trí tuệ.
Anh Dương chia sẻ: "Gia đình ngoài vài sào ruộng và nương quế thì chẳng có công việc nào khác làm ra tiền mặt. Nhiều lúc mệt mỏi, áp lực cơm áo và nợ nần bủa vây muốn gục ngã. Nhưng cứ nhìn lại người bà, người mẹ già nua, đứa em trai ngơ ngác và những đứa con nhỏ dại, tôi lại gạt nước mắt, tự xốc lại tinh thần để tiếp tục nỗ lực, gồng gánh cả gia đình".
Trao "cần câu" và tâm nguyện của người trụ cột
Thấu hiểu hoàn cảnh đặc biệt khó khăn của gia đình anh Dương, cấp ủy, chính quyền xã Nghĩa Đô đã chủ động lồng ghép các nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) giảm nghèo bền vững để tiếp sức khẩn cấp cho gia đình.
Vào tháng 8/2026 vừa qua, từ nguồn vốn hỗ trợ phát triển sản xuất của chương trình, xã đã tiến hành bàn giao cho gia đình anh Dương một con trâu sinh sản. Đây được coi là chiếc "cần câu" có giá trị lớn nhất từ trước đến nay mà gia đình anh nhận được để phát triển kinh tế lâu dài.
Anh Hoàng Văn Hùng - Trưởng thôn Làng Đáp cho biết, gia đình anh Dương là hộ nghèo có hoàn cảnh khó khăn của thôn. Qua rà soát các tiêu chí, anh Dương được địa phương trao giống trâu sinh sản đợt này nhằm giảm bớt gánh nặng gia đình cũng như mong muốn gia đình phát triển kinh tế lâu dài, có thêm động lực vươn lên thoát nghèo.
Tuy nhiên, chiếc cần câu ấy chưa thể giải quyết được gánh nặng chi phí thuốc men, bỉm sữa hằng ngày cho hai người con và em trai khuyết tật. Anh Dương tâm sự: "Nguyện vọng tha thiết nhất của gia đình là mong muốn các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương sớm vào cuộc, hỗ trợ thực hiện quy trình khảo sát, chứng nhận cho người em trai và đứa con gái 4 tuổi được đưa vào diện bảo trợ xã hội. Có được nguồn kinh phí trợ cấp hằng tháng ổn định từ Nhà nước, gia đình anh mới có thêm tiền mua thuốc men, giảm bớt phần nào gánh nặng tài chính".
Theo ông Đỗ Văn Lưu, Chủ tịch UBND xã Nghĩa Đô, với hộ nghèo, hỗ trợ chỉ có ý nghĩa lâu dài khi giúp người dân tạo được sinh kế. Vì vậy, cùng với các chương trình hỗ trợ, việc đưa nguồn vốn tín dụng ưu đãi đến đúng đối tượng, đúng nhu cầu sản xuất là một trong những giải pháp xã chú trọng.
Nghĩa Đô hiện có 18 thôn, 2.798 hộ với 14.042 nhân khẩu, đa số là đồng bào dân tộc Tày, bên cạnh người Mông, Dao và các dân tộc khác. Toàn xã hiện còn 97 hộ nghèo, chiếm 3,64%; 131 hộ cận nghèo, chiếm 4,92%. Xã đã phân công cán bộ theo dõi việc thực hiện các chính sách đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo; phối hợp với các thôn rà soát, lập danh sách 25 hộ dự kiến thoát nghèo vào cuối năm 2026 để có giải pháp hỗ trợ phù hợp.
Cùng với nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, xã xác định việc giúp người dân tiếp cận vốn tín dụng ưu đãi là một hướng quan trọng. Bởi khi có vốn, người dân có thêm khả năng lựa chọn cách làm phù hợp với điều kiện của gia đình, từ chăn nuôi, trồng cây lâu năm đến mở rộng sản xuất, kinh doanh.