Những hài cốt liệt sĩ được tìm thấy ở nơi bác sĩ Đặng Thùy Trâm sống, chiến đấu và hy sinh - Ảnh: T.M.
Ngày 2-11, Ban Chỉ huy quân sự xã Đặng Thùy Trâm (Quảng Ngãi) cho biết lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vừa phát hiện thêm 2 hài cốt tại khu vực Bệnh xá Đức Phổ, thuộc thôn Đồng Răm. Đây là địa điểm được tổ chức tìm kiếm theo thông tin do nhân chứng lịch sử cung cấp.
Những liệt sĩ hy sinh ở nơi liệt sĩ Đặng Thùy Trâm công tác
Trong ngày, 17 cán bộ, chiến sĩ cùng đại diện lãnh đạo địa phương và các phòng, ban liên quan triển khai đào tìm, mở rộng phạm vi khảo sát. Lực lượng sử dụng máy đào kết hợp phương pháp thủ công, tìm kiếm thêm trên diện tích 150m², nâng tổng diện tích đào tìm lên 250m².
Hai hài cốt được phát hiện cùng nhiều di vật. Trong đó, hài cốt thứ nhất đã phân hủy hoàn toàn, nằm gần suối. Tại vị trí này, lực lượng tìm kiếm tìm thấy tăng, vải dù, dây su, áo thun, đèn pin và dao găm đã gỉ sét.
Hài cốt thứ hai còn 21 chiếc răng, cùng một cúc áo, võng màu đỏ và mảnh vải quấn. Các hài cốt sau khi phát hiện được đưa vào quách bảo quản theo quy định.
Trước đó, trong hai ngày 30 và 31-10, lực lượng tìm kiếm đã phát hiện 3 hài cốt liệt sĩ tại khu vực này. Nhiều di vật được tìm thấy kèm theo như chai dầu gió, tăng, võng bộ đội, gương tròn, cúc áo và một bộ quần áo bộ đội đã sờn rách.
Như vậy, sau 3 ngày triển khai tìm kiếm, xã Đặng Thùy Trâm đã phát hiện, quy tập tổng cộng 5 hài cốt liệt sĩ tại khu vực Bệnh xá Đức Phổ.
Trước đó, ngày 21-10, UBND xã Đặng Thùy Trâm tổ chức khảo sát, khoanh vùng tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại 3 địa điểm từng là bệnh xá thời chiến trên địa bàn. Theo thông tin nhân chứng cung cấp, tổng số hài cốt dự kiến tại các khu vực này khoảng 15 - 16 phần mộ.
Hơn nửa thế kỷ nằm giữa núi rừng, nay các anh trở về nhờ những người đồng đội năm xưa trợ giúp - Ảnh: T.M.
Những nhân chứng trở lại tìm đồng đội
Đằng sau những cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại xã Đặng Thùy Trâm là ký ức của những người từng làm nhiệm vụ ở các bệnh xá giữa chiến trường. Họ không chỉ biết nơi đồng đội hy sinh mà còn từng trực tiếp chôn cất.
Bà Bùi Thị Kim Phụng, nguyên y tá Bệnh xá Hố Ngang giai đoạn 1973 - 1974, từng trực tiếp chôn cất 3 liệt sĩ tại khu vực này. Bà cung cấp thông tin về một cụm khoảng 7 - 8 hài cốt, thuộc Sư đoàn 3 Sao Vàng, hy sinh giai đoạn 1973 - 1974. Trong số đó, bà còn nhớ một liệt sĩ tên Hiền, người dân tộc Mường.
Ông Vũ Quang Trung, nguyên y tá Bệnh xá Đức Phổ giai đoạn 1972 - 1975, từng chôn cất liệt sĩ tại khu vực Bệnh xá Đồng Lớn. Ông nhớ một trường hợp có khả năng quê Hà Nội, hy sinh khoảng tháng 5 hoặc 6-1973. Người này được quấn bằng võng dù bộ đội; bên cạnh có bức ảnh người vợ ôm con gái, mặt sau ghi tên và ngày mất. Trong vỏ ống thuốc Ampicillin còn có mảnh giấy ghi thông tin.
Ông Nguyễn Văn Thông, 78 tuổi, ở phường Đức Phổ, từng là y tá tại Bệnh xá Bác Mười, là người trực tiếp chôn cất 12 liệt sĩ ở khu vực đồi Sim.
Những người từng chứng kiến đồng đội nằm xuống nay trở lại nơi cũ, lần theo ký ức để chỉ dẫn lực lượng tìm kiếm. Qua hơn nửa thế kỷ, địa hình đã đổi thay, nhiều dấu mốc không còn, nhưng những lời kể của họ vẫn là manh mối quan trọng để tìm lại hài cốt, đưa liệt sĩ trở về với gia đình.
Bác sĩ Đặng Thùy Trâm và những năm tháng ở Bệnh xá Đức Phổ
Bệnh xã Đức Phổ là nơi Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm cùng đồng đội từng cứu chữa cho bộ đội.
Tháng 3-1967, sau gần ba tháng hành quân, chị đến Quảng Ngãi, được phân công về công tác tại huyện Đức Phổ.
Tại đây, Đặng Thùy Trâm phụ trách Bệnh xá Đức Phổ, trực tiếp cứu chữa thương binh thuộc đơn vị 120 lực lượng vũ trang huyện, cán bộ, du kích và người dân địa phương.
Ngày 28-4-1969, sau khi khu vực bệnh xá bị đánh phá ác liệt, chị cùng đồng đội chuyển cơ sở đến Hố Bầu Tây, thuộc thôn Nước Đang, xã Ba Trang, huyện Ba Tơ (cũ) nay là xã Đặng Thùy Trâm, tiếp tục cứu chữa thương binh.
Ngày 22-6-1970, trên đường đi tìm thức ăn cho thương binh, chị bị địch phục kích, hy sinh tại khu vực Khe Nước Lạnh, thuộc xóm Đồng Lớn, thôn Nước Đang.
Tìm thấy hài cốt nữ liệt sĩ được bọc trong 2 lớp võng dùTừ thông tin của nhân chứng và quá trình khảo sát, Đội K51 cùng lực lượng chức năng tỉnh Đắk Lắk đã tìm thấy, quy tập hài cốt một nữ liệt sĩ tại xã Hòa Mỹ. Hài cốt được bọc trong hai lớp võng dù cùng nhiều di vật.