Nằm giữa trung tâm TP.HCM nhộn nhịp, công viên Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng) những tháng qua đã trở thành tâm điểm của một chiến dịch lịch sử mang đậm tính nhân văn sâu sắc. Trải qua hơn 3 tháng dãi nắng dầm mưa, lật từng tấc đất để tìm kiếm, lực lượng chức năng đã quy tập thành công hàng trăm bộ hài cốt liệt sĩ.
Trước thềm lễ viếng và truy điệu, an táng, nhìn lại chặng đường đã qua là nhìn lại một nỗ lực phi thường, thể hiện trọn vẹn đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của toàn Đảng, toàn quân và nhân dân ta.
Hành trình quy tập hài cốt liệt sĩ ở công viên Lê Thị Riêng
ĐỒ HỌA: UYỂN NHI
Mệnh lệnh từ trái tim
Chiến tranh đã lùi xa nhưng những vết thương và nỗi khắc khoải về những người con ưu tú của dân tộc nằm lại chiến trường vẫn luôn canh cánh trong lòng những người ở lại.
Tại TP.HCM, sau nhiều năm miệt mài rà soát tư liệu, chắp nối từng lời kể của nhân chứng và áp dụng các công nghệ khảo sát địa vật lý hiện đại, khu vực công viên Lê Thị Riêng được xác định là nơi dòng lịch sử vẫn đang "ngủ quên" dưới lòng đất.
Ngày 23.6, công tác đào khảo sát được thực hiện, đánh dấu thời điểm bắt đầu đợt quy tập quy mô lớn. Đến ngày 6.7, chiến dịch khai quật chính thức bước vào giai đoạn cao điểm kéo dài hơn 3 tháng.
Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng được thực hiện bài bản, chỉn chu, cán bộ chiến sĩ làm nhiệm vụ không kể nắng mưa
ẢNH: NGỌC DƯƠNG
Đây là một phần quan trọng nằm trong "Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" được TP.HCM phối hợp Quân khu 7 và các đơn vị triển khai. Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, Trưởng ban Chỉ đạo TP.HCM đã nhấn mạnh tính chất đặc biệt nghiêm ngặt của chiến dịch: "Từng khâu phải đảm bảo chặt chẽ, khách quan, khoa học, đúng quy định pháp luật, đồng thời phù hợp với yếu tố tâm linh và truyền thống văn hóa dân tộc".
Vượt nắng, thắng mưa, lật tìm trong lòng đất mẹ
Thời gian triển khai chiến dịch tại công viên Lê Thị Riêng rơi đúng vào mùa mưa bão của miền Nam. Dù thời tiết TP.HCM có những ngày mưa rào và giông lớn, hiện trường tìm kiếm chưa bao giờ ngưng nghỉ. Bùn đất lầy lội không làm chùn bước chân của những người lính thời bình.
Khối lượng công việc là vô cùng đồ sộ. Để tiếp cận các vị trí nghi vấn sâu dưới lòng đất, Bộ Tư lệnh TP.HCM đã huy động tối đa các phương tiện cơ giới gồm nhiều máy cuốc, xe ben, xe tải, kết hợp với sức người. Có những ngày cao điểm như ngày 14.8, hơn 300 m3 đất được đào và di dời; hay ngày 1.10, khối lượng đất đá được xử lý lên tới hơn 500 m3.
Hài cốt liệt sĩ được quy tập mang theo hy vọng đoàn tụ cho các gia đình liệt sĩ
ẢNH: NGỌC DƯƠNG
Đặc biệt, để mở rộng khu vực khai quật tại Khu A, lực lượng thi công đã phải thực hiện di dời bia tưởng niệm một cách cẩn trọng nhất, vừa bảo đảm an toàn, giữ nguyên kết cấu công trình, vừa duy trì sự tôn nghiêm tuyệt đối.
Gian truân là thế nhưng mỗi khi phát hiện một dấu tích mới, mọi mệt mỏi dường như tan biến. Từ những vị trí thăm dò ban đầu, hướng nằm, tầng chôn cất hài cốt liệt sĩ đều được ghi nhận tỉ mỉ. Thậm chí, lực lượng chức năng đã phát hiện nhiều hố chôn liệt sĩ tập thể.
Những lớp hài cốt ấy chính là minh chứng bi hùng nhất cho sự hy sinh quật cường của thế hệ cha anh, những người đã ngã xuống vì độc lập tự do, hóa thân vào đất mẹ.
Những kỷ vật đánh thức ký ức và trách nhiệm của người ở lại
Từng mẫu hài cốt, từng di vật, từng chi tiết nhỏ nhất tại hiện trường đều được xử lý và ghi chép theo quy trình khoa học. Trong số hàng trăm bộ hài cốt được quy tập, có rất nhiều trường hợp mang theo di vật. Một mảnh giấy nhỏ nhòe chữ, một cây bút máy, một chiếc ví sờn rách, hay một nút áo còn sót lại... tất cả đều là những manh mối quý giá để chắp nối lại tên tuổi, quê quán, mang hy vọng trả lại danh tính cho các anh hùng liệt sĩ.
Song song với việc tìm kiếm, hệ thống cơ sở dữ liệu ADN và sự hỗ trợ công nghệ cũng được đẩy mạnh để lưu trữ dữ liệu, phục vụ cho quá trình đối chiếu danh tính lâu dài.
Nhắc nhở về tính thiêng liêng của nhiệm vụ này, đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa từng có lời động viên, đồng thời là lời giao phó trọng trách cho lực lượng quy tập: "Thân nhân liệt sĩ đang ngày đêm gửi gắm niềm tin vào các đội K". Lời nói ấy khắc sâu vào tâm trí mỗi cán bộ chiến sĩ bởi đằng sau mỗi bộ hài cốt là hàng chục năm ròng rã mỏi mòn chờ đợi của những người mẹ, người vợ, người con.
Sự đồng lòng của hậu phương và ngày đoàn tụ trang nghiêm
Hơn 3 tháng ròng rã, từ con số 321 hài cốt liệt sĩ (vào giữa tháng 8), 553 hài cốt (vào cuối tháng 8), đến 682 hài cốt (cuối tháng 9) và dừng lại ở con số 731 hài cốt liệt sĩ trước thềm Lễ viếng, truy điệu và an táng vào ngày 14.10.
Thành quả ấy không chỉ là nỗ lực của riêng lực lượng quân đội mà còn là sức mạnh tinh thần từ nhân dân. Hàng ngàn trái tim người dân TP.HCM và cả nước đã luôn dõi theo, động viên. Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung đã thay mặt Ban Chỉ đạo về tìm kiếm quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ TP.HCM gửi lời tri ân sâu sắc: "Sự quan tâm cả về tinh thần lẫn vật chất của các tầng lớp nhân dân là nguồn động viên to lớn để cán bộ, chiến sĩ tiếp tục vượt qua thời tiết khắc nghiệt, khối lượng công việc lớn và những yêu cầu đặc biệt nghiêm ngặt của công tác quy tập".
Đầu tháng 10.2026, những khâu cuối cùng cho buổi lễ viếng, truy điệu và an táng 731 hài cốt liệt sĩ đã được Ban chỉ đạo về Tìm kiếm quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chuẩn bị kỹ lưỡng.
Ngày các anh chính thức được an nghỉ tại những nghĩa trang trang nghiêm không chỉ là hồi kết cho một cuộc hành trình dài hơn 100 ngày đêm ròng rã lật từng tấc đất mà còn là lời hứa sắt son của thế hệ hôm nay: Đất nước sẽ không bao giờ lãng quên những người đã ngã xuống.
Ký ức về các anh sẽ tiếp tục được thắp sáng như ngọn lửa truyền lửa cho những thế hệ mai sau tiếp bước trên con đường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.