Chính quyền Tổng thống Trump coi việc miễn trừ này là cách để tạo điều kiện thuận lợi cho thỏa thuận xuất khẩu dầu diesel Nga, nhằm mục đích giảm giá xăng dầu tại Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Nhưng các nhà phê bình cho rằng việc tạm dừng đạo luật trừng phạt - do cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham khởi xướng, được thông qua vào tháng 9 - là vô trách nhiệm.
Thượng nghị sĩ Ted Cruz - một đảng viên Cộng hòa đến từ Texas và là đồng minh thân cận của ông Trump - cho rằng chính quyền nên tìm những cách khác để giảm chi phí nhiên liệu, chẳng hạn như nhập khẩu nhiều hơn từ Canada hoặc miễn trừ các yêu cầu về nhiên liệu tái tạo.
“Tôi ước Tổng thống đã không làm vậy, tôi nghĩ đó là một sai lầm”, ông Cruz nói trên Fox News vào ngày 17/10, đề cập đến quyết định hoãn thi hành đạo luật Lindsey Graham. “Con đường hiện tại, thật không may, chỉ có lợi cho Tổng thống Nga Vladimir Putin”.
Ít nhất tám thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa, cùng với một số người đồng cấp tại Hạ viện, đã lên tiếng phản đối thỏa thuận dầu diesel của ông Trump với Nga hoặc việc miễn trừ đạo luật Graham.
“Có gì mà Tổng thống và các cố vấn của ông không hiểu phần về việc thực thi một đạo luật đã được Thượng viện thông qua với tỷ lệ 86-11?”, Thượng nghị sĩ Thom Tillis, một đảng viên Cộng hòa đến từ Bắc Carolina, viết trên mạng xã hội hôm 17/10. Ông nói rằng Tổng thống Trump có thể giảm giá năng lượng bằng cách giải quyết vấn đề Iran, thay vì “mang lại lợi ích cho Nga”.
Một nhóm lưỡng đảng gồm 12 thượng nghị sĩ đã gửi thư cho Tổng thống Trump hồi đầu tuần này, kêu gọi ông hủy bỏ thỏa thuận dầu diesel với Nga và thực thi đạo luật Graham. Các thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa ký tên bao gồm Tillis, Mitch McConnell, John Cornyn, Susan Collins, Alan Armstrong và Lisa Murkowski.
“Việc cho phép dầu diesel từ Nga vào thị trường toàn cầu sẽ chỉ mang lại tác động hạn chế hoặc thậm chí không có tác dụng gì đối với người dân Mỹ”, các thượng nghị sĩ viết trong thư, lập luận rằng doanh thu từ việc này sẽ giúp tài trợ cho chiến dịch của Nga ở Ukraine và làm sâu sắc thêm sự hợp tác của Mátxcơva với Trung Quốc, Iran và Triều Tiên.
Thượng nghị sĩ Darline Graham - em gái cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham - cũng cho biết, bà cảm thấy tự hào về đạo luật mang tên anh trai mình và dự định sẽ trao đổi với ông Trump khi ông đến thăm Nam Carolina vào tuần tới.
“Tổng thống và tôi có cùng một mục tiêu, đó là chấm dứt chiến tranh và kéo giảm giá xăng dầu. Dự luật trừng phạt là một trong những công cụ mà ông ấy có thể sử dụng để đạt được điều đó. Việc có thực hiện hay không hoàn toàn phụ thuộc vào quyết định của ông ấy”, bà chia sẻ với các phóng viên địa phương vào ngày 17/10. “Cá nhân tôi muốn tiếp tục gây áp lực lên Nga để chấm dứt chiến tranh và giảm giá nhiên liệu, bởi vì tôi không tin tưởng nước Nga”.
Mặc dù Ukraine nhận được sự ủng hộ rộng rãi tại Quốc hội Mỹ, nhưng cơ quan này hiện đang trong thời gian tạm nghỉ cho đến sau cuộc bầu cử giữa kỳ, vì vậy khó có khả năng Quốc hội sẽ đưa ra hành động tức thời nào đó để ngăn chặn thỏa thuận về dầu diesel của ông Trump.
Theo Bloomberg, kế hoạch đưa dầu diesel của Nga trở lại thị trường Mỹ và toàn cầu được dự báo sẽ ít có tác động tức thì đến giá cả. Tuy nhiên, nếu Nga có thể duy trì việc xuất khẩu trở lại vào cuối năm nay, điều này có thể giúp thu hẹp tình trạng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu, với điều kiện Mátxcơva vẫn thực hiện được các cam kết của mình bất chấp các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhắm vào các nhà máy lọc dầu.
Các nghị sĩ tại Hạ viện cũng đang tìm cách phản ứng trước các quyết định của ông Trump. Một nhóm các nghị sĩ Đảng Dân chủ cùng một nghị sĩ Đảng Cộng hòa đã giới thiệu một dự luật vào ngày 16/10 nhằm chặn việc nhập khẩu dầu diesel từ Nga. Tuy nhiên, dự luật này sẽ khó được thông qua tại Quốc hội do đảng Cộng hòa kiểm soát, và thậm chí có thể cần phải vượt qua quyền phủ quyết của ông Trump.
Các thành viên đảng Dân chủ gần như đồng loạt phản đối những động thái của ông Trump đối với ông Putin. Trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày 17/10, lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer cho rằng thỏa thuận dầu diesel mới giữa Nga và Mỹ “chẳng có chút gì là ‘Nước Mỹ trên hết’ cả”. Ông chỉ trích thỏa thuận này vì đã tiếp thêm “nguồn sống” cho nền kinh tế Nga, trong khi “người dân Mỹ đang cần được giải tỏa khỏi tình trạng giá cả tăng vọt”.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng lên tiếng chỉ trích quyết định hoãn thi hành đạo luật Graham, cho rằng đây có thể là khởi đầu cho việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt rộng rãi hơn đối với Mátxcơva.
“Vào thời điểm Nga thực hiện các cuộc tấn công quy mô lớn nhắm vào ngành năng lượng của chúng tôi, thì tại Mỹ, thật đáng tiếc, một quyết định đã được đưa ra nhằm hoàn toàn phớt lờ đạo luật Lindsey Graham”, ông Zelensky viết trên mạng xã hội hôm 17/10.
“Việc Mỹ dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt, giảm bớt áp lực lên bên gây hấn, mang lại lợi ích tài chính cho Nga - tất cả những điều này chỉ càng khuyến khích Nga tiếp tục các cuộc tấn công”, ông Zelensky nói.
Ông Trump cho biết: "Tôi đã gửi tới Quốc hội văn bản xác nhận rằng việc miễn trừ này phục vụ lợi ích quốc gia của Mỹ, kèm theo một báo cáo giải thích cơ sở cho quyết định đó".
Theo một sắc lệnh ban hành ngày 16/10, ông Trump đã miễn áp dụng các biện pháp trừng phạt và thuế quan được nêu trong “Đạo luật Trừng phạt Nga và Iran" vừa thông qua cách đây một tháng. Điều này đồng nghĩa với việc hủy bỏ các mức thuế quan dự kiến lên tới 500% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Nga, và 100% đối với các quốc gia là khách hàng lớn mua dầu mỏ và khí đốt của Nga.
“Đạo luật Trừng phạt Nga và Iran” - thúc đẩy bởi cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham - được những người ủng hộ mô tả là một biện pháp “nghiền nát”, nhằm mục đích loại bỏ xuất khẩu năng lượng của Nga khỏi thị trường toàn cầu. Trung Quốc và Ấn Độ, hai khách hàng dầu thô lớn nhất của Nga, được cho là những nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ đạo luật này.
Một tuần trước đó, ông Trump cũng đã khiến Ukraine tức giận khi bất ngờ tuyên bố đạt thỏa thuận dầu diesel với Nga, và nới lỏng các lệnh trừng phạt liên quan đến lĩnh vực năng lượng Nga.