Hàng nghìn tia sét xuất hiện ở TPHCM
Trong các cơn mưa gần đây, nhiều khu vực tại TPHCM liên tục xuất hiện chớp sáng trên bầu trời cùng những tiếng sấm kéo dài. Có thời điểm sét đánh xuống khu dân cư ngay trong lúc mưa lớn, đặc biệt xảy ra dồn dập vào buổi tối và ban đêm.
Theo thống kê của Cục Khí tượng Thủy văn Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong trận mưa lớn ngày 30/9, TPHCM ghi nhận 2.573 tia sét. Trong số này có 1.457 cú sét đánh xuống mặt đất, số còn lại xảy ra trong mây. Khu vực chịu ảnh hưởng mạnh là xã Phú Giáo, thuộc khu vực Bình Dương cũ, với gần 1.200 cú sét được ghi nhận trong khoảng 5 giờ.
Đến ngày 1/10, TPHCM ghi nhận thêm 1.237 tin sét, trong đó gần một nửa là các tia sét đánh xuống đất. Các tia sét này tập trung trong thời điểm mưa lớn từ khoảng 17h đến 19h. Riêng khu vực xã Bình Mỹ ghi nhận 464 cú sét chỉ trong 3 giờ. Hoạt động giông sét tập trung nhiều ở khu vực phía tây bắc và đông nam TPHCM, gồm khu vực Bình Dương cũ, Củ Chi và Bình Chánh cũ.
Chỉ trong 2 ngày 30/9 và 1/10, TPHCM đã hứng gần 4.000 tia sét. Theo cơ quan khí tượng, đây cũng là một trong những đợt có mật độ sét cao nhất được ghi nhận tại TPHCM trong thời gian gần đây.
Lý giải về hiện tượng này, Cục Khí tượng Thủy văn cho biết tần suất sấm sét tăng cao trong hai ngày qua có liên quan đến nhiễu động khí quyển trên cao kết hợp với hội tụ gió và rãnh áp thấp.
Khi những yếu tố này cùng xuất hiện, môi trường khí quyển trở nên ẩm và bất ổn, tạo điều kiện để các đám mây đối lưu phát triển mạnh. Đây là những đám mây có thể vươn lên độ cao hàng chục kilomet và là môi trường thuận lợi để tích tụ điện tích.
Ông Lê Đình Quyết, Trưởng phòng Dự báo Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Nam Bộ, cho biết diễn biến thời tiết tại Nam Bộ những ngày qua còn chịu tác động của quá trình nung nóng mặt đệm vào ban ngày.
Theo đó, từ cuối buổi sáng đến giữa trưa và đầu giờ chiều, nhiều khu vực Nam Bộ ít mây, nắng mạnh khiến mặt đất nóng lên nhanh chóng. Nhiệt độ tăng cao tạo cảm giác oi nóng và làm gia tăng năng lượng đối lưu trong khí quyển.
Đến chiều, gió đông đưa hơi ẩm từ biển vào đất liền. Khi khối không khí ẩm này gặp nền nhiệt cao đã được tích tụ từ trước, sự xáo trộn trong khí quyển tăng mạnh, khiến trạng thái bất ổn định phát triển rõ rệt.
Trong điều kiện đó, các đám mây đối lưu hình thành và phát triển nhanh. Khi điện tích trái dấu trong đám mây và khu vực mặt đất có điều kiện tương tác, phóng điện xảy ra, tạo nên những tia chớp và tiếng sấm liên tiếp.
"Đây cũng là lý do người dân có thể cảm nhận rõ hiện tượng sấm chớp dồn dập trước và trong những cơn mưa lớn những ngày qua", ông Quyết nói.
Theo cơ quan khí tượng, Việt Nam cũng nằm trong khu vực được xem là một trong những tâm dông của châu Á, thuộc nhóm những khu vực có hoạt động dông sét mạnh trên thế giới. Thống kê của Cục Khí tượng Thủy văn cho thấy cả nước hứng khoảng 2 triệu cú sét mỗi năm, trung bình có khoảng 100 ngày dông và 250 giờ dông mỗi năm.
Tần suất sét được ghi nhận cao hơn tại các vùng núi, trung du phía Bắc và khu vực đồng bằng Nam Bộ.
Mưa có thể giảm nhưng vẫn cần đề phòng ngập
Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ dự báo khoảng ngày 5-6/10, dải hội tụ nhiệt đới có khả năng hình thành ở phía Nam và mạnh dần, khiến thời tiết TPHCM và Nam Bộ tiếp tục có những diễn biến đáng lưu ý.
Theo ông Trần Văn Hưng, Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, những trận mưa lớn liên tiếp cuối tháng 9, đầu tháng 10 là kết quả của nhiều hình thế thời tiết cùng tác động, khiến khí quyển Nam Bộ bất ổn định mạnh và lượng ẩm hội tụ tăng cao.
Trên cao, áp cao cận nhiệt đới dịch chuyển về phía Nam rồi nâng trục lên phía Bắc qua Trung Bộ. Ở tầng thấp, các vùng hội tụ gió hoạt động mạnh, tạo điều kiện cho mây đối lưu phát triển.
Bên cạnh đó, khu vực Nam Bộ còn chịu tác động của pha thuận sóng Equatorial Rossby (ER), với tín hiệu rõ trên Đông Dương và Biển Đông. “Sóng ER góp phần tăng cường hội tụ và điều kiện ẩm, qua đó tạo môi trường thuận lợi cho đối lưu phát triển mạnh. Khi kết hợp với gió mùa Tây Nam và nguồn ẩm dồi dào, điều này khiến các cơn mưa dông xuất hiện trên khu vực Nam Bộ và TPHCM mạnh hơn”, ông Hưng nói.
Theo ông Hưng, điểm đáng chú ý của đợt mưa này là nhiều hình thế thời tiết kết hợp và duy trì trong nhiều ngày. Sóng Rossby có chu kỳ dài nên khi kết hợp với các hình thế khác, mưa lớn có thể kéo dài nhiều ngày thay vì chỉ xuất hiện trong 1-2 ngày. Đây là một trong những đợt thời tiết cực đoan đáng chú ý trong năm tại Nam Bộ và TPHCM.
Trước nguy cơ mưa lớn, dông sét và ngập lụt, UBND TPHCM yêu cầu các đơn vị, địa phương theo dõi sát diễn biến thời tiết, chủ động phương án ứng phó với ngập do mưa, triều cường và xả lũ.
Các địa phương phải bố trí lực lượng cảnh báo, điều tiết giao thông, không để người và phương tiện đi vào khu vực ngập sâu, sạt lở hoặc có nguy cơ sạt lở. Những nơi có nguy cơ ngập sâu cần được rà soát để chủ động sơ tán người dân khi cần thiết.
TPHCM đồng thời yêu cầu duy trì trực ban 24/24 giờ, nhất là cuối tuần, rà soát các điểm xung yếu, khơi thông dòng chảy và tăng khả năng tiêu thoát nước nhằm hạn chế ngập đô thị.