Vũng Rô "lột xác" và trăn trở của người đàn ông yêu biển
Theo nguyện vọng của địa phương, ngư dân tại vịnh Vũng Rô (xã Hòa Xuân, Đắk Lắk), từ tháng 6/2025, anh Trần Thiện Toàn (39 tuổi, trú tại xã Vạn Thạnh, Khánh Hòa) đã bỏ tiền túi, huy động nhân công đến dọn rác miễn phí trong thời gian 7 tháng. Có những lúc, anh Toàn bị người khác chê cười, gọi là "gã khùng".
Sau nhiều tháng kiên trì, vịnh Vũng Rô hồi sinh thấy rõ.
Vịnh Vũng Rô "lột xác", tràn đầy sức sống (Ảnh: Trung Thi).
Sự "lột xác" của vùng biển này là thành quả của hàng trăm chuyến thuyền, hàng nghìn giờ lao động giữa biển rác và quyết định chấp nhận chi hơn 1 tỷ đồng của anh Toàn dành cho vùng biển Đắk Lắk.
Hết thời hạn dọn rác miễn phí cho Vũng Rô, từ tháng 1 đến nay, đội ngũ công nhân của anh Toàn vẫn duy trì thu gom hơn 5 tấn rác mỗi ngày tại vịnh. Chính quyền địa phương đã huy động người dân xã hội hóa, tự nguyện đóng góp để anh Toàn cho kinh phí tiếp tục hoạt động.
Tuy nhiên, số tiền huy động từ người dân rất ít, không đủ chi phí, anh Toàn vẫn phải bù lỗ khoảng 40% chi phí, tương đương 50-60 triệu đồng/tháng.
Khi việc giữ cho Vũng Rô sạch rác ngày càng trở thành gánh nặng tài chính, anh Toàn buộc phải cân nhắc giữa việc theo đuổi tâm huyết và những khoản thua lỗ ngày một kéo dài. "Nhiều lúc tôi tự hỏi: dừng lại để tránh thua lỗ hay sẽ tiếp tục?", anh tâm sự.
Anh Trần Thiện Toàn chia sẻ những trăn trở để vịnh Vũng Rô luôn xanh, sạch (Ảnh: Thúy Diễm).
Sau những lần đắn đo, anh vẫn chọn ở lại Vũng Rô, ít nhất là đến ngày 31/12. Anh Toàn trầm ngâm bộc bạch: "Tôi chấp nhận lỗ để giữ chữ tín với bà con. Nhưng tôi mong mọi người cùng chung tay bảo vệ biển, hiểu được giá trị của việc môi trường sạch sẽ, đừng xem việc dọn rác là trách nhiệm của riêng ai".
Trong quá trình trò chuyện, anh Trần Thiện Toàn không giấu được nỗi trăn trở về vịnh Vũng Rô khi ngư dân đồng hành vẫn còn quá khiêm tốn, để duy trì dài lâu là điều không tưởng. Anh không muốn mô hình tại đây dừng lại và mong có doanh nghiệp, tổ chức hoặc đơn vị cùng chung tay, anh sẽ chuyển giao lại toàn bộ quy trình.
"Tôi rất tâm huyết với dự án ở Vũng Rô. Việc thu gom rác ở đây chỉ cần hòa vốn, không cần sinh lãi, tôi cũng sẵn sàng đồng hành. Vịnh rất đẹp, nhưng nếu biển quá bẩn, khách đến một lần sẽ không quay lại, như vậy rất đáng tiếc", anh chia sẻ.
Câu chuyện của anh Toàn chưa dừng lại ở việc vớt rác. Người đàn ông này còn ấp ủ một hướng đi mới là biến những phế phẩm từ biển thành sản phẩm có ích cho cây trồng.
Với những đóng góp cho môi trường biển, tháng 6 vừa qua, anh Trần Thiện Toàn được UBND tỉnh Đắk Lắk trao giải Nhất Giải thưởng môi trường tỉnh lần thứ I.
Rác thải nilon là nỗi ám ảnh của công nhân khi thu gom trên vịnh Vũng Rô (Ảnh: Trương Nguyên).
Ông Trần Quang Lộc (45 tuổi, trú tại tỉnh Khánh Hòa), một công nhân thu gom rác vẫn nhớ như in những ngày đầu bắt tay vào công việc dọn rác tại vịnh Vũng Rô. Rác nhiều đến mức người từng trải với nghề lênh đênh trên biển như ông cũng phải ngán ngẩm.
Đáng sợ nhất với ông Lộc vẫn là rác thải nilon. Mỏng, nhẹ nhưng dai dẳng, chúng có thể tồn tại hàng trăm năm trong môi trường, theo dòng nước trôi khắp vịnh, quấn vào chân vịt làm hỏng máy và trở thành mối đe dọa đối với các loài sinh vật biển.
Theo ông Lộc, chỉ một búi rác quấn vào chân vịt cũng có thể khiến thuyền đang chạy chậm dần rồi dừng hẳn. Công nhân khi đó phải thay nhau lặn xuống nước, gỡ từng mớ rác để máy có thể tiếp tục hoạt động.
"Thời gian đầu, lượng rác nhiều khủng khiếp, nhất là túi nilon. Thuyền thu gom liên tục bị rác quấn vào máy, chúng tôi phải thay nhau lặn xuống để gỡ", ông Lộc kể.
Trung bình mỗi ngày các công nhân thu gom khoảng 5 tấn rác thải các loại trên vịnh Vũng Rô (Ảnh: Trương Nguyễn).
Cả ngày, cơ thể ông Lộc cùng các đồng nghiệp luôn trong cảnh ướt đẫm mồ hôi lẫn nước biển, mùi rác xộc thẳng vào mũi nhưng bàn tay vẫn đều đặn, thoăn thoắt với công việc kéo những túi rác lên thuyền.
"Mỗi ngày 2 thuyền rẽ sóng, len lỏi giữa vùng vịnh, đến khi đầy ắp rác mới trở về bờ. Có những hôm trời nổi sóng lớn, gió mạnh, thuyền chở cả tấn rác chao đảo trên mặt nước khiến ai cũng căng thẳng. Chỉ một sơ suất nhỏ có thể nguy hiểm cho con người", ông Lộc nhớ lại.
Thay vì vứt thẳng rác xuống biển như trước đây, người dân đã ý thức gom gọn rác lại (Ảnh: Trung Thi).
Những công nhân trên biển hiểu rằng công việc của họ không chỉ đơn thuần là vớt rác. Mỗi túi rác được kéo lên thuyền là một phần nhỏ của vịnh biển được trả lại sự trong lành.
Những ngày đầu, đội công nhân của anh Trần Thiện Toàn phải chủ động đi tìm rác. Nhưng sau một thời gian, người dân nuôi trồng thủy sản trên vịnh bắt đầu có những thay đổi.
Thay vì ném thẳng túi rác xuống biển như trước, nhiều hộ dân chủ động gom lại, tập kết ngay trước bè, thuận lợi để thuyền thu gom ghé qua lấy đi. Tuy chỉ là một hành động nhỏ nhưng với những người nhiều năm gắn bó công việc bảo vệ môi trường như anh Toàn, đây là tín hiệu rất đáng mừng.
Người dân địa phương bày tỏ sự xúc động, vui mừng vì những gì anh Trần Thiện Toàn đã thay đổi môi trường biển (Ảnh: Trung Thi).
Ông Cao Hoài Mô (48 tuổi, ngư dân tại vịnh Vũng Rô) cho biết trước đây rác trên vịnh rất nhiều, quẩn quanh theo dòng nước đi rồi lại trôi về, người dân có vớt cũng không xuể.
"Nhờ mô hình thu gom của anh Trần Thiện Toàn, rác thải Vũng Rô giảm đến 80-90%, bà con mừng lắm", ông Mô khoe.
Không riêng ông Mô, ngư dân vịnh Vũng Rô mong việc thu gom rác được duy trì dài lâu, giúp họ thoát cảnh khốn khổ như trước đây khi phải nuôi trồng thủy sản chung với rác thải.
Để biển trở lại xanh, sạch, anh Toàn cùng các công nhân đã kiên trì suốt thời gian dài (Ảnh: Thúy Diễm).
Bài toán kinh phí để giữ sạch vịnh Vũng Rô
Ông Trần Kim Trọng, Phó Chủ tịch UBND xã Hòa Xuân, cho biết không riêng lãnh đạo địa phương mà nhiều người dân cũng cảm kích, trân trọng trước những gì anh Toàn đã làm.
"Anh Toàn sẵn sàng bỏ tiền túi, bỏ công sức để làm việc cho cộng đồng", ông Trọng nói.
Chính quyền xã Hòa Xuân rất mong muốn anh Toàn tiếp tục đồng hành duy trì mô hình tại địa phương. Tuy nhiên, khó khăn nhất là bài toán kinh phí vẫn chưa có lời giải.
Chính quyền lo lắng nếu mô hình gom rác trên vinh dừng lại, Vũng Rô có thể quay lại cảnh ngập trong rác thải như trước đây (Ảnh: Trương Nguyễn).
Theo ông Trọng, vịnh Vũng Rô chưa được tỉnh Đắk Lắk quy hoạch vùng nuôi trồng nên địa phương chưa có cơ chế chính sách cho hoạt động thu gom rác trên biển. Việc vận động người dân tự nguyện đóng góp đã được triển khai, nhưng số tiền thu chưa đủ để duy trì mô hình.
"Có người dân hiểu tầm quan trọng của môi trường biển nên đóng góp tương xứng, nhưng cũng có hộ chỉ đóng 20.000-30.000 đồng/tháng. Số tiền góp quá ít, thực sự không đủ để chi cho hoạt động đầy vất vả này", ông Trọng lo lắng.
Ông Trần Kim Trọng, Phó Chủ tịch UBND xã Hòa Xuân, chia sẻ về những khó khăn về kinh phí để duy trì hoạt động gom rác trên vịnh Vũng Rô (Ảnh: Thúy Diễm).
Phó Chủ tịch UBND xã Hòa Xuân thừa nhận địa phương rất lo nếu mô hình thu gom của anh Toàn dừng lại, vịnh Vũng Rô có thể không còn giữ được diện mạo như hiện nay.
Chiều muộn trên vịnh Vũng Rô, những chiếc thuyền thu gom rác trở về bờ. Trên khoang đầy ắp bao rác được vớt lên từ vùng vịnh. Anh Toàn vẫn đứng đó, ánh mắt không ngừng dõi theo từng hoạt động của công nhân.
Vũng Rô hôm nay đã đẹp hơn trong mắt du khách gần xa. Nhưng với anh Trần Thiện Toàn, điều khiến anh hạnh phúc nhất là sự thay đổi trong mỗi người dân.
Những bàn tay từng vô tình ném rác xuống biển nay đã biết cúi xuống nhặt và gom lại chờ thuyền đến lấy đi; những thói quen vô tâm dần được thay bằng ý thức gìn giữ chính tài nguyên quý giá của quê hương.
Có lẽ, đó là sự "hồi sinh” trọn vẹn nhất của Vũng Rô mà “gã khùng” Trần Thiện Toàn mong mỏi trong suốt hành trình của mình. Tuy nhiên, trong anh vẫn đau đáu nỗi lo lắng, nếu anh dừng hẳn, liệu Vũng Rô có còn sạch như hôm nay?