Trễ tiến độ Quốc hội giao, Vành đai 3 TPHCM đặt lộ trình về đích thế nào?

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội vừa ban hành báo cáo thẩm tra về tình hình thực hiện dự án Vành đai 3 TPHCM.

Báo cáo ghi nhận sự nỗ lực và chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo Chính phủ cùng sự phối hợp sát sao của các địa phương như TPHCM, Đồng Nai, Tây Ninh trong việc thực hiện dự án theo chủ trương đầu tư của Quốc hội.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đánh giá tiến độ triển khai dự án vẫn chưa đáp ứng đủ yêu cầu theo chủ trương đầu tư ban đầu và các mốc thời gian đã được Quốc hội quyết định.

Trễ tiến độ Quốc hội giao

Theo nội dung thẩm tra, dự án Vành đai 3 TPHCM đã không đạt được mục tiêu cơ bản hoàn thành vào năm 2025 và hoàn thành xây dựng toàn tuyến vào ngày 30/6.

Nhằm bù đắp và thúc đẩy tiến độ, Chính phủ đã đề ra các mốc mục tiêu điều chỉnh mới. Cụ thể, dự án hướng tới hoàn thành khoảng 30,5km tuyến chính vào ngày 30/9; tiếp tục hoàn thành khoảng 70,4km tuyến chính cao tốc và khoảng 75,5km đường song hành, đường gom vào ngày 30/12.

Trước các mục tiêu này, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ làm rõ nguyên nhân dẫn đến sự chênh lệch giữa chiều dài tuyến chính dự kiến hoàn thành cuối năm 2026 (70,4km) so với quy mô chiều dài dự án khoảng 76,34km đã được xác định tại Nghị quyết 57/2022/QH15.

Một trong những vấn đề của dự án hiện nay nằm ở công tác bố trí vốn và kết quả giải ngân thấp. Trong năm 2026, dự án được bố trí nguồn vốn lớn lên tới 6.711 tỷ đồng. Tính đến thời điểm chốt số liệu báo cáo ngày 20/7, toàn dự án mới chỉ giải ngân được 1.540 tỷ đồng, đạt 23% kế hoạch năm.

Tỷ lệ giải ngân năm 2026 tại một số dự án thành phần đang ở mức thấp. Đơn cử, dự án thành phần 6 mới đạt 1%, dự án thành phần 7 đạt 16%, dự án thành phần 5 đạt 19%, và dự án thành phần 8 chưa được bố trí vốn.

Công tác bàn giao mặt bằng và cung ứng vật liệu xây dựng cũng gặp những vướng mắc cục bộ. Mặc dù các địa phương đã hoàn thành thu hồi toàn bộ 611/611ha đất phục vụ dự án, vẫn còn một khu tái định cư thuộc dự án thành phần 6 đang phải tiếp tục thi công và một vị trí đường điện cao thế thuộc dự án thành phần 4 chưa hoàn thành di dời.

Về nhu cầu vật liệu xây dựng, dự án cần khoảng 0,8 triệu m3 đất đắp, 0,6 triệu m3 cát đắp, 0,06 triệu m3 cát xây dựng và khoảng 1,7 triệu m3 đá. Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ rà soát và thống nhất lại số liệu nhu cầu đá xây dựng do có sự không nhất quán giữa phần thuyết minh và các tài liệu liên quan.

Đề nghị rà soát chặt chẽ hạng mục bổ sung

Báo cáo thẩm tra ghi nhận tổng mức đầu tư sau điều chỉnh của dự án giảm khoảng 8.385 tỷ đồng so với sơ bộ tổng mức đầu tư ban đầu, chủ yếu do dự án thành phần 2 (GPMB trên địa bàn TPHCM cũ) giảm được 6.635 tỷ đồng và dự án thành phần 6 (GPMB trên địa bàn Bình Dương cũ) giảm 1.735 tỷ đồng.

Trên cơ sở nguồn vốn dư này, các địa phương đề xuất bổ sung một số hạng mục, gồm: xây dựng nút giao Tân Vạn (2.000 tỷ đồng); bổ sung một đơn nguyên cầu Bình Gởi (600 tỷ đồng); xây dựng khu tái định cư Tân Bình (2.865 tỷ đồng) và một số hạng mục thuộc dự án thành phần 7 trị giá 294 tỷ đồng. Các công trình này dự kiến được khởi công trong quý IV/2026 và hoàn thành vào quý IV/2028.

Đối với các đề xuất này, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội lưu ý việc tổng mức đầu tư của dự án giảm so với mức phê duyệt ban đầu không phải là căn cứ pháp lý để tự động bổ sung danh mục công trình nằm ngoài phạm vi dự án đã được Quốc hội phê duyệt.

Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ rà soát toàn diện căn cứ pháp lý, sự cần thiết và thẩm quyền quyết định đối với từng hạng mục bổ sung. Quy trình thực hiện cần được giám sát để đảm bảo tuân thủ quy định về quản lý đầu tư công; không chia nhỏ dự án hoặc tự ý điều chỉnh nội dung nhằm lách các quy định hiện hành.

Đối với các hạng mục đề xuất bổ sung, Thường trực Ủy ban đề nghị Chính phủ làm rõ các công trình này thuộc phạm vi dự án Vành đai 3 TPHCM theo Nghị quyết 57/2022/QH15 hay là các dự án độc lập; đồng thời xác định rõ nguồn vốn, tổng mức đầu tư và cấp có thẩm quyền quyết định.

Việc xác định rõ phạm vi đầu tư và phân tách giữa mốc hoàn thành tuyến chính năm 2026 với các hạng mục bổ sung kéo dài đến năm 2028 là cần thiết để phản ánh chính xác tình hình thực hiện dự án.

Để đảm bảo điều kiện vận hành an toàn và đồng bộ, Chính phủ cũng được đề nghị đẩy nhanh tiến độ đối với 4 gói thầu hệ thống giao thông thông minh (ITS) chưa lựa chọn được nhà thầu, tránh làm ảnh hưởng tới việc khai thác tuyến chính vào cuối năm nay.

Dự án Vành đai 3 TPHCM có tổng chiều dài 76,3km, tổng mức đầu tư 75.378 tỷ đồng. Theo Nghị quyết 57/2022 của Quốc hội, tiến độ về đích của dự án là trong tháng 6/2026.

Hiện, đoạn 14,7km cầu cạn qua địa bàn TP Thủ Đức cũ đạt tiến độ khả quan, dự kiến thông xe vào 30/9. Hạng mục cầu vượt nút giao Tân Vạn cắt qua xa lộ Hà Nội dự kiến hợp long vào ngày 2/9.