Theo tờ trình của Chính phủ, việc sớm đầu tư 3 tuyến cao tốc này là cần thiết, nhằm hoàn thiện mục tiêu 5.000 km cao tốc đến năm 2030, đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng khi các tuyến quốc lộ hiện hữu kết nối các tỉnh Sơn La, Lai Châu và Quảng Ngãi có quy mô nhỏ, tiêu chuẩn thấp, thường xuyên sạt lở vào mùa mưa lũ.
34 địa phương cả nước được "bao phủ" cao tốc
Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh
ẢNH: QUOCHOI.VN
Khi có đường cao tốc sẽ rút ngắn thời gian di chuyển 50 - 60% so với quốc lộ. Tuyến Bảo Hà - Lai Châu sẽ đảm bảo bao phủ 34/34 địa phương cả nước được bao phủ cao tốc. Trước đó, Lai Châu là tỉnh cuối cùng chưa có tuyến cao tốc đi qua.
Tuyến Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên sẽ kết nối với các đoạn cao tốc liền kề, bảo đảm nối thông tuyến cao tốc Hà Nội - Phú Thọ - Sơn La - Điện Biên vào năm 2030 - 2031.
Cũng theo Chính phủ, việc đầu tư tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum sẽ tạo nên trục đông - tây kết nối cao tốc Bắc - Nam phía đông với cao tốc Bắc - Nam phía tây, liên kết vùng Tây nguyên với hệ thống cảng biển phía đông; thu hẹp khoảng cách phát triển vùng miền, xóa đói giảm nghèo cho bà con...
Tổng chiều dài 3 tuyến khoảng 430,5 km; quy mô 4 làn xe cao tốc theo quy hoạch; tốc độ thiết kế 80 - 100 km/giờ.
Bộ trưởng Bộ Xây dựng cho biết, các dự án đã nghiên cứu phương án đầu tư theo phương thức đối tác công tư, loại hợp đồng BOT. Kết quả tính toán cho thấy với mức vốn nhà nước hỗ trợ khoảng 50 - 70% sơ bộ tổng mức đầu tư vẫn không xác định được thời gian hoàn vốn. Do vậy, Chính phủ đề xuất đầu tư theo hình thức đầu tư công.
Sơ bộ tổng mức đầu tư 3 dự án khoảng 162.393 tỉ đồng, gồm ngân sách Trung ương khoảng 158.342 tỉ đồng, ngân sách địa phương khoảng 4.051 tỉ đồng để bố trí khoảng 50% chi phí bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ tái định cư với 2 địa phương được giao làm cơ quan chủ quản (Lai Châu 2.004 tỉ đồng, Quảng Ngãi 2.047 tỉ đồng).
Chính phủ dự kiến cân đối, bố trí khoảng 119.398 tỉ đồng vốn ngân sách Trung ương cho 3 dự án giai đoạn 2026 - 2030 bảo đảm đủ vốn để cơ bản hoàn thành dự án vào năm 2030.
Dự kiến tiến độ thực hiện dự án: chuẩn bị đầu tư năm 2026 - 2027; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và khởi công xây dựng năm 2027, cơ bản hoàn thành năm 2030, đưa vào khai thác năm 2031.
Chính phủ cũng đề xuất Quốc hội cho phép áp dụng nhóm 5 cơ chế, chính sách đặc thù tương tự các dự án quan trọng quốc gia đã được Quốc hội chấp thuận trước đó về chỉ định thầu, điều chỉnh quy hoạch...
Ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội
ẢNH: GIA HÂN
Trình bày báo cáo thẩm tra, ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội, cơ bản nhất trí với sự cần thiết đầu tư 3 dự án cao tốc. Riêng với cao tốc Bảo Hà - Lai Châu (dài 163 km) trong đó sẽ đầu tư trước đoạn Bảo Hà - Tân Phong dài 119 km, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ lộ trình đầu tư đoạn còn lại đến cửa khẩu Ma Lù Thàng.
Đồng thời, đề nghị tối ưu phương án hướng tuyến sẽ hạn chế việc thu hồi đất, giảm tác động đến rừng tự nhiên, khu bảo tồn, bảo đảm sinh kế cho bà con dân tộc...
Về nguồn vốn, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ căn cứ tỉnh Lào Cai không tham gia vốn cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cũng như khả năng bố trí 2.004 tỉ đồng của tỉnh Lai Châu...
Với cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, cơ quan thẩm tra cho biết, nhiều ý kiến tán thành đề xuất đầu tư quy mô 4 làn xe cao tốc hoàn chỉnh, tốc độ thiết kế 80 km/giờ, phù hợp với nhu cầu vận tải dài hạn, tránh lãng phí và khó khăn khi nâng cấp, mở rộng sau này.
Về đề xuất sử dụng 100% vốn ngân sách Trung ương, Chính phủ cũng đã có giải trình do Sơn La là tỉnh nghèo biên giới, đã cân đối các nguồn vốn cho 17 tuyến kết nối khác và cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu nên không còn khả năng đối ứng. Ủy ban Kinh tế - Tài chính đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, bảo đảm tính khả thi của phương án bố trí vốn theo từng giai đoạn.