Khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng, việc phát hiện, thu hút và trọng dụng nhân tài không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn có ý nghĩa chiến lược lâu dài.
Kết luận số 105-KL/TW Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững ban hành ngày 15/10 đã mở ra cách tiếp cận mới, đặt trọng tâm vào việc tạo môi trường để người tài phát huy năng lực, đáp ứng sự phát triển của đất nước trong tình hình mới.
Giao việc xứng tầm, trao quyền thực chất
Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, đại biểu Quốc hội Lê Nữ Thùy Dương (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai) cho rằng, muốn nhân tài thực sự trở thành nguồn lực phát triển, cần thay đổi từ tư duy tuyển chọn, sử dụng đến cơ chế đãi ngộ, đánh giá; đồng thời phát huy vai trò của doanh nghiệp và huy động đồng bộ các nguồn lực xã hội.
Theo đại biểu Lê Nữ Thùy Dương, việc Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần đầu tiên có một Kết luận chuyên đề về công tác nhân tài, thể hiện tầm nhìn chiến lược khi xác định nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt của quốc gia. Đây là lực lượng giữ vai trò dẫn dắt phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và tự chủ chiến lược của đất nước.
Đại biểu đánh giá cao định hướng chiến lược thu hút nhân tài phải xuất phát từ nhiệm vụ chiến lược và yêu cầu phát triển của đất nước, trong đó trọng dụng là khâu then chốt, tạo nguồn nhân tài là công việc căn bản, lâu dài.
Điểm đáng chú ý của Kết luận số 105-KL/TW là sự chuyển đổi trong cách tiếp cận: từ xác định nhiệm vụ để tìm người, thay vì tuyển chọn người rồi mới tìm vị trí bố trí. Theo đó, những bài toán lớn của đất nước cần được công khai, xác định rõ yêu cầu và tuyển chọn đúng người để giao nhiệm vụ trong các lĩnh vực mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ lượng tử; đồng thời đánh giá bằng kết quả thực tế.
Cùng với đó, việc thu hút nhân tài cần chuyển từ cách làm riêng lẻ, khép kín sang xây dựng hệ sinh thái nhân tài mở, có sự liên thông giữa khu vực công và khu vực tư, giữa trong nước và quốc tế. Đây cũng là hướng đi góp phần khơi dậy tinh thần, trí tuệ con người Việt Nam, tạo động lực trực tiếp cho mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo định hướng của Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 68-NQ/TW.
Một thay đổi quan trọng khác, theo đại biểu, là thước đo và tiêu chí xác định nhân tài. Thay vì quản lý theo tổ chức, biên chế, cần chuyển sang quản trị và phát triển nhân tài, lấy sản phẩm, kết quả và giá trị cống hiến làm thước đo.
Bằng cấp, học hàm, học vị vẫn có giá trị tham khảo nhưng không thể thay thế năng lực thực tiễn, tư duy quản trị, điều hành, trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp và những đóng góp cụ thể. Bởi người tài chỉ thực sự trở thành nguồn lực phát triển khi năng lực được chuyển hóa thành công nghệ, sản phẩm, phương thức quản trị mới hoặc lời giải cho những vấn đề mà đất nước đang cần giải quyết.
Để chuyển từ thu hút nhân tài sang tạo môi trường cho nhân tài phát huy năng lực, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương cho rằng, cần đổi mới đồng bộ từ khâu phát hiện, tuyển dụng đến sử dụng và đánh giá.
Để chuyển từ thu hút nhân tài sang tạo môi trường cho nhân tài phát huy năng lực, cần đổi mới đồng bộ từ khâu phát hiện, tuyển dụng đến sử dụng và đánh giá.
ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI LÊ NỮ THÙY DƯƠNG
Việc phát hiện nhân tài cần được thực hiện từ nhiều nguồn, không phân biệt khu vực công hay khu vực tư, không bị giới hạn bởi chỉ tiêu biên chế cứng nhắc. Đây là bước đột phá đáng ghi nhận, tạo điều kiện mở rộng nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.
Đặc biệt, đại biểu đồng tình với chủ trương nhiệm vụ phải đi liền với người thực hiện, thẩm quyền và nguồn lực; mạnh dạn giao việc xứng tầm, trao thẩm quyền thực chất gắn với trách nhiệm giải trình.
Để chủ trương này được triển khai hiệu quả, nữ đại biểu cho rằng cần cụ thể hóa thành các gói nhiệm vụ, trong đó người chủ trì được lựa chọn cộng sự, quyết định phương pháp thực hiện trong khuôn khổ được giao, đồng thời được tiếp cận dữ liệu, hạ tầng và nguồn lực cần thiết.
Việc đánh giá kết quả cũng cần đặt trong điều kiện và độ khó của từng nhiệm vụ, nhất là đối với nghiên cứu khoa học. Đại biểu lưu ý cần phân biệt rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm với hành vi vi phạm pháp luật, qua đó bảo vệ những người dám đổi mới, sáng tạo, đồng thời xử lý nghiêm hành vi trục lợi hoặc hợp thức hóa kết quả không thực chất.
Từ kinh nghiệm quản trị doanh nghiệp, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương nhận định, thu hút, tuyển chọn mới chỉ là điểm khởi đầu. Điều quan trọng hơn là phải gắn thu hút với trọng dụng, giao nhiệm vụ cụ thể, trao quyền hạn cần thiết, bảo đảm nguồn lực phù hợp và đánh giá công bằng theo kết quả công việc.
Nhân tài gắn bó lâu dài với tổ chức không chỉ vì thu nhập và chế độ đãi ngộ mà còn bởi công việc có ý nghĩa, ý kiến chuyên môn được tôn trọng, có quyền chủ động và cơ hội phát triển sự nghiệp. Vì vậy, đãi ngộ cần được nhìn nhận rộng hơn tiền lương, thu nhập, bao gồm điều kiện nghiên cứu khoa học, cơ hội làm việc với đồng nghiệp giỏi, khả năng thương mại hóa sản phẩm khoa học và sự ghi nhận công bằng, kịp thời.
Đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò của cơ chế bồi dưỡng đội ngũ kế cận theo phương thức “nhân tài dẫn dắt nhân tài”. Mỗi nhân tài không chỉ đóng góp bằng năng lực cá nhân mà còn có trách nhiệm tích lũy, truyền dẫn kinh nghiệm, trí tuệ và năng lực cho tổ chức.
Phát huy vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong hệ sinh thái nhân tài
Một nội dung được đại biểu Lê Nữ Thùy Dương đặc biệt quan tâm là phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân trong hệ sinh thái nhân tài.
Đại biểu đánh giá cao việc Kết luận số 105-KL/TW xác định doanh nghiệp là chủ thể quan trọng trong phát hiện, tiến cử, thu hút và trọng dụng nhân tài.
Nhắc lại chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan liên quan về Chiến lược quốc gia về thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn đã nhấn mạnh doanh nghiệp phải trở thành một chủ thể trung tâm của hệ sinh thái nhân tài, trực tiếp tham gia xác định nhu cầu, đào tạo, nghiên cứu, đầu tư và thương mại hóa sản phẩm, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương nêu rõ đây vừa là sự ghi nhận đối với cộng đồng doanh nghiệp, vừa đặt ra trách nhiệm lớn trong việc đồng hành với sự phát triển của đất nước.
Để định hướng này được triển khai sâu rộng, đại biểu đề xuất sớm ban hành và hướng dẫn các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng và công cụ tài chính nhằm thúc đẩy hợp tác công tư trong đầu tư cho nhân tài.
Cùng với đó, cần phân định rõ quyền sở hữu, quyền khai thác và cơ chế phân chia lợi ích từ kết quả nghiên cứu. Đây là cơ sở để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư dài hạn cho con người, đồng thời tạo động lực để các nhà khoa học đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng trong đời sống, hình thành những sản phẩm, công nghệ mang thương hiệu Việt, có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Nữ đại biểu Đoàn thành phố Đồng Nai cũng đề xuất tạo điều kiện để chuyên gia lưu chuyển linh hoạt giữa khu vực công và khu vực tư, tham gia giảng dạy, nghiên cứu, tư vấn cho doanh nghiệp hoặc thực hiện các nhiệm vụ quốc gia khi cần thiết. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý quá trình này cần đi đôi với cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích, bảo mật dữ liệu, bí mật nhà nước và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
Đối với chuyên gia nước ngoài và người Việt Nam ở nước ngoài, đại biểu nhận định chủ trương nghiên cứu ban hành “Thị thực nhân tài Việt Nam” theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cùng thủ tục một cửa và chính sách đồng bộ về tiền lương, cư trú… rất cần thiết để nâng cao sức cạnh tranh của Việt Nam trong thu hút nhân lực chất lượng cao.
Khi Nhà nước kiến tạo được khung cơ chế thuận lợi, thông thoáng, khu vực tư nhân sẽ có điều kiện đóng góp sâu hơn vào năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia.
Đại biểu Quốc hội LÊ NỮ THÙY DƯƠNG
Về phía doanh nghiệp, đại biểu cho rằng cần xác định thu hút, phát triển nhân tài trong lĩnh vực hoạt động kinh doanh là công việc quan trọng, thường xuyên; sẵn sàng tiến cử chuyên gia cùng triển khai, thực hiện những bài toán lớn của đất nước. Khi Nhà nước kiến tạo được khung cơ chế thuận lợi, thông thoáng, khu vực tư nhân sẽ có điều kiện đóng góp sâu hơn vào năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia.
Chính sách phải gắn với nguồn lực, lấy kết quả làm thước đo
Để Kết luận số 105-KL/TW sớm đi vào cuộc sống, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương đánh giá cao Chương trình hành động gồm 30 nhiệm vụ do Bộ Chính trị ban hành, giao 14 cơ quan chủ trì triển khai.
Theo đại biểu, ưu tiên hàng đầu là tổ chức thực hiện có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào một số nhiệm vụ chiến lược, cấp bách trong những năm đầu. Trước hết, cần công bố rõ các nhiệm vụ, dự án mũi nhọn có sức lan tỏa, dẫn dắt; tuyển chọn, công bố người chịu trách nhiệm triển khai và tiến độ hoàn thành. Đồng thời, thí điểm một số mô hình giao việc, khoán việc gắn với cơ chế đãi ngộ, qua đó sơ kết, đánh giá và nhân rộng tại các bộ, ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị sự nghiệp công lập.
Cần sớm ban hành Khung tiêu chí quốc gia về nhân tài theo hướng mở; rà soát những quy định không còn phù hợp về độ tuổi, thâm niên, quy hoạch, tuyển dụng và bổ nhiệm.
Đại biểu Quốc hội LÊ NỮ THÙY DƯƠNG
Cùng với tổ chức thực hiện, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách cần được tiến hành đồng bộ. Trong đó, cần sớm ban hành Khung tiêu chí quốc gia về nhân tài theo hướng mở; rà soát những quy định không còn phù hợp về độ tuổi, thâm niên, quy hoạch, tuyển dụng và bổ nhiệm.
Về nguồn lực, đại biểu cho rằng định hướng dành khoảng 0,1% GDP hằng năm cho công tác nhân tài là quyết sách mạnh mẽ. Tuy nhiên, việc giải ngân cần bám sát nhiệm vụ, gắn với kết quả đầu ra, tăng cường cơ chế đặt hàng, khoán theo sản phẩm; đồng thời huy động nguồn lực xã hội và doanh nghiệp cùng tài trợ, đặt hàng những nhiệm vụ phù hợp.
Đáng chú ý, Kết luận đã đặt ra những mục tiêu cụ thể: đến năm 2030 thu hút, trọng dụng khoảng 1.000 nhân tài quốc gia, phấn đấu đưa Việt Nam vào nhóm 3 nước đứng đầu Đông Nam Á; đến năm 2045 thuộc nhóm 20 quốc gia dẫn đầu về Chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu.
Để đánh giá thực chất hiệu quả chính sách, đại biểu đề xuất xây dựng hệ thống chỉ số quốc gia với các tiêu chí phản ánh tác động trong từng thời kỳ. Các tiêu chí cần tập trung vào số nhiệm vụ chiến lược được giải quyết, số lượng giải pháp sáng chế, công nghệ được làm chủ, số sản phẩm khoa học được đưa vào sản xuất, kinh doanh và việc hình thành đội ngũ nhân tài kế cận.
Bên cạnh đó, kết quả trọng dụng nhân tài gắn với trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị; bảo đảm sự liên thông, phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương, đồng thời phát huy sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp, cơ sở giáo dục đại học và viện nghiên cứu.
Theo đại biểu Lê Nữ Thùy Dương, việc theo dõi, đánh giá thực chất và kịp thời điều chỉnh chính sách sẽ góp phần lan tỏa tinh thần trọng dụng nhân tài, tạo đồng thuận xã hội. Qua đó, từng bước hình thành nguồn lực chiến lược đặc biệt có khả năng dẫn dắt phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố tính tự chủ của nền kinh tế, quy tụ nhân tài trong và ngoài nước đóng góp vào sự phát triển thịnh vượng, hùng cường của đất nước.
Thu Hằng