Kết nối giáo dục nghề nghiệp với nhu cầu doanh nghiệp và chuỗi cung ứng khu vực đang trở thành hướng hợp tác quan trọng giữa Trung Quốc và các nước thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN).
Những kinh nghiệm về đào tạo nhân lực trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp ôtô điện và giáo dục nghề nghiệp xuyên biên giới được chia sẻ tại Hội nghị Phát triển giáo dục nghề nghiệp và kỹ thuật thế giới năm 2026 ở thành phố Thiên Tân (Trung Quốc) mở ra nhiều gợi ý cho Việt Nam trong nâng cao chất lượng lao động và tăng cường liên kết công nghiệp khu vực.
Theo phóng viên TTXVN tại Bắc Kinh, tại phiên thảo luận về hợp tác giáo dục nghề nghiệp Trung Quốc-ASEAN, bà Tiêu Nhã Huy - Phó Chủ tịch Chính quyền Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây - cho biết địa phương này đã đào tạo hơn 3.000 học viên từ các nước ASEAN, trong đó có Việt Nam, theo các chương trình phát triển nhân lực AI; xây dựng 12 cơ sở đào tạo thực hành mô phỏng ảo và phát triển hơn 500 tài nguyên giảng dạy số. Ba bộ tiêu chuẩn giáo dục nghề nghiệp của Quảng Tây đã được phổ biến tại một số quốc gia, trong đó có Lào và Myanmar.
Quảng Tây cũng thúc đẩy cơ chế công nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn nghề nghiệp nhằm tạo thuận lợi cho dịch chuyển lao động có kỹ năng và kết nối thị trường việc làm trong khu vực.
Đối với Việt Nam, tăng cường hợp tác về chuẩn hóa kỹ năng và đào tạo theo nhu cầu doanh nghiệp có thể hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực trong các lĩnh vực AI, tự động hóa, logistics và sản xuất thông minh, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
Trong khi đó, ông Quách Đại Tiến - Phó Tỉnh trưởng tỉnh Vân Nam - nhấn mạnh cần xây dựng cơ chế hợp tác thường xuyên giữa các bên, tập trung vào trao đổi chính sách, đối chiếu tiêu chuẩn, chia sẻ kinh nghiệm và kết nối dự án. Theo ông, giáo dục nghề nghiệp cần gắn chặt hơn với hoạt động sản xuất, thông qua xây dựng chung cơ sở thực hành, chương trình đào tạo và tiêu chuẩn kỹ năng, qua đó đáp ứng nhu cầu nâng cấp các ngành công nghiệp và mở rộng trao đổi lao động có kỹ năng trong khu vực.
Một lĩnh vực hợp tác giàu tiềm năng là công nghiệp ôtô điện. Ông Lý Thuận Hổ - Phó Tổng Thư ký Hội Kỹ thuật ôtô Trung Quốc - cho biết hợp tác công nghiệp giữa Trung Quốc và ASEAN đang chuyển từ xuất khẩu sản phẩm sang mở rộng sản xuất tại chỗ, phát triển chuỗi cung ứng và đào tạo lao động bản địa.
Các doanh nghiệp Trung Quốc đã mở rộng hoạt động tại Thái Lan, Indonesia, Malaysia và Việt Nam theo hướng phù hợp với điều kiện của từng thị trường.
Theo ông Lý Thuận Hổ, tỷ lệ thâm nhập thị trường của xe năng lượng mới tại Việt Nam đã vượt 40%, kéo theo nhu cầu nhân lực trong sản xuất ôtô, linh kiện, pin, hệ thống truyền động điện, vận hành trạm sạc và dịch vụ kỹ thuật.
Vì vậy, đào tạo nghề không nên chỉ tập trung vào dịch vụ sau bán hàng mà cần mở rộng sang sản xuất, nghiên cứu và phát triển, quản lý chuỗi cung ứng và tái chế.
Doanh nghiệp cần phối hợp với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại nước sở tại để xây dựng chương trình sát với yêu cầu công nghệ và tuyển dụng thực tế.
Đối với Việt Nam, tăng cường liên kết giữa trường nghề và doanh nghiệp Trung Quốc có thể góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ kỹ thuật viên, đồng thời tạo điều kiện để lao động trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị ôtô điện khu vực.
Một mô hình khác được giới thiệu tại hội nghị là Liên minh Giáo dục nghề nghiệp Lan Thương-Mekong do Đại học Dân tộc Vân Nam dẫn dắt. Ông Nguyễn Triều Kỳ, Bí thư Đảng ủy nhà trường, cho biết liên minh hiện có 53 thành viên, gồm các cơ sở giáo dục, chính quyền địa phương và doanh nghiệp, hướng tới kết hợp đào tạo nghề với nhu cầu phát triển công nghiệp, đồng thời lồng ghép giảng dạy ngôn ngữ với kỹ năng chuyên môn.
Mô hình hợp tác giữa Học viện Đường sắt Côn Minh và Bộ Giáo dục và Thể thao Lào nhằm xây dựng cơ sở đào tạo đường sắt tại Lào là một ví dụ. Chương trình hướng tới phát triển nhân lực kỹ thuật phục vụ tuyến đường sắt Trung Quốc-Lào, cho thấy hiệu quả của việc kết hợp đào tạo giáo viên, xây dựng chương trình và tổ chức thực hành tại chỗ. Kinh nghiệm này có thể được nghiên cứu, vận dụng tại Việt Nam trong các lĩnh vực đường sắt, logistics, thương mại và công nghiệp phụ trợ.
Các tham luận tại hội nghị cho thấy hợp tác giáo dục nghề nghiệp Trung Quốc-ASEAN đang hướng tới ba trọng tâm: thống nhất và công nhận tiêu chuẩn kỹ năng, đào tạo nhân lực ngay tại địa phương và gắn chương trình học với nhu cầu sản xuất.
Đối với Việt Nam, mở rộng hợp tác với Trung Quốc và các nước ASEAN trong đào tạo AI, ôtô điện, tự động hóa và logistics sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi công nghệ và tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp, người lao động Việt Nam vào chuỗi giá trị khu vực./.
(TTXVN/Vietnam+)