Thị trường giải trí Việt Nam đang chứng kiến sự bứt phá ngoạn mục của ngành công nghiệp biểu diễn nói chung và thị trường tổ chức concert âm nhạc nói riêng. Trong 2 ngày 17 và 18/10, 4 concert quy mô cực lớn của Tinh hà say hi và Anh trai vượt ngàn chông gai tổ chức tại TPHCM.
Những tấm vé concert có giá từ vài trăm nghìn đến hàng triệu đồng được bán sạch chỉ trong vòng vài chục phút. Hàng chục nghìn khán giả lấp đầy các địa điểm tổ chức, bất chấp mưa gió để hòa mình vào âm nhạc.
Khi nhìn vào những biển người cuồng nhiệt đó, một câu hỏi thực tế được đặt ra: Với quy mô khán giả khổng lồ như vậy, các đơn vị tổ chức kiếm tiền từ đâu, tổ chức thế nào và sẽ đưa về doanh thu từ những nguồn nào?
Dòng tiền nào đổ về chuỗi concert Anh trai?
Để một "siêu đại nhạc hội" có thể diễn ra mượt mà, nhà sản xuất phải vận hành một bộ máy tài chính phức tạp với cơ cấu thu chi được tính toán đến từng chi tiết nhỏ.
Về nguồn thu, dòng tiền của một concert chảy vào từ ba nguồn chính. Đầu tiên và dễ thấy nhất là doanh thu bán vé. Đây là nguồn thu cốt lõi, phản ánh trực tiếp sức hút của đêm nhạc.
Với mức giá vé dao động từ 800.000 đồng, đến khoảng 10 triệu đồng và thậm chí hàng chục triệu đồng đối với các hạng vé VIP, một đêm diễn thu hút 40.000 đến 50.000 khán giả có thể mang lại doanh thu bán vé thô lên tới vài chục tỷ đồng.
Nguồn thu lớn thứ hai, đóng vai trò "bảo hiểm rủi ro" cho nhà sản xuất là tiền tài trợ từ các nhãn hàng (sponsorship). Các thương hiệu lớn thuộc ngành hàng tiêu dùng nhanh (FMCG), ngân hàng, hoặc viễn thông sẵn sàng chi vài tỷ đến hàng chục tỷ đồng để đổi lấy quyền đặt tên, đứng tên cùng, quyền lợi hiển thị logo và phân phối vé độc quyền cho khách hàng thân thiết.
Nguồn thu thứ ba, tuy chiếm tỷ trọng nhỏ hơn nhưng biên lợi nhuận rất cao, đến từ kinh doanh merchandising và F&B. Việc bán áo thun, lightstick, phụ kiện độc quyền và nhượng quyền quầy ẩm thực tại khu vực tổ chức mang lại nguồn tiền "tươi" cho đơn vị sản xuất ngay trong ngày diễn ra sự kiện.
Ngược lại, concert quy mô hàng vạn khán giả thu nhiều cũng chi ra rất nhiều. Biểu đồ chi phí của một concert quy mô lớn là một danh sách dài các khoản chi đắt đỏ.
Anh Hoàng Lê - đạo diễn sân khấu - nhận định cùng PV Tiền Phong: "Chi phí sản xuất luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất, thường từ 40% đến 50% tổng ngân sách. Khoản này bao gồm việc thuê hệ thống âm thanh, ánh sáng chuẩn quốc tế, màn hình LED khổng lồ, hiệu ứng pháo hoa, laser và đội ngũ kỹ thuật viên lên đến hàng trăm người vận hành liên tục trong nhiều ngày".
Từ góc nhìn của anh Hoàng Lê, khoản chi phí đắt đỏ tiếp theo mà các concert phải chi là chi phí thuê địa điểm và vận hành. Các sân vận động lớn như Mỹ Đình hay các khu đô thị quy mô tại TPHCM, mặt bằng rộng lớn có giá thuê không hề rẻ, đi kèm với đó là chi phí bảo an, dựng rào chắn, giấy phép an ninh trật tự, bảo hiểm sự kiện và y tế.
Một khoản chi quan trọng khác là cát-xê nghệ sĩ và chi phí tác quyền. Đối với các show diễn quy tụ hàng chục ngôi sao, chi phí trả cho nghệ sĩ, vũ công, ban nhạc và tiền bản quyền âm nhạc đóng cho Cục Tác quyền (VCPMC) là một con số không hề nhỏ. Cuối cùng là chi phí truyền thông, marketing và tỷ lệ phần trăm trích lại cho các nền tảng phân phối vé trực tuyến.
Bóc tách lợi nhuận từ siêu concert cả vạn người
Với góc nhìn của chuyên gia, dựa trên sức bán vé và sự hậu thuẫn từ các đơn vị tài trợ, lợi nhuận của chuỗi concert lớn như "Anh trai" là có. Tuy nhiên, đó là cuộc chơi của những "ông lớn" tính toán đặc biệt chặt chẽ cho bài toán chi - thu.
Việc các siêu concert như Tinh hà Say hi hay Anh trai vượt ngàn chông gai liên tục duy trì chuỗi đêm diễn dày đặc, kéo dài xuyên suốt từ mùa 1 sang mùa 2, tiến từ miền Nam ra miền Bắc chính là bằng chứng rõ ràng nhất cho thấy mô hình này có tiềm năng để "hái ra tiền" và tổ chức ổn định theo chuỗi.
Nếu một concert đơn lẻ chứa đựng quá nhiều rủi ro tài chính, thì việc tổ chức theo chuỗi chính là chìa khóa vàng giúp tối ưu hóa lợi nhuận.
Khi thiết kế sân khấu, kịch bản, và hệ thống kỹ thuật đã được hoàn thiện từ đêm diễn đầu tiên, chi phí sản xuất cho các đêm diễn tiếp theo (Day 2, Day 3 hoặc điểm diễn ở thành phố khác) sẽ giảm mạnh, trong khi doanh thu bán vé vẫn giữ nguyên hoặc tăng lên.
Sự góp mặt của các nhãn hàng tài trợ đã gồng gánh phần lớn chi phí cố định ban đầu. Tiền tài trợ từ các thương hiệu lớn đôi khi đã đủ để nhà sản xuất hòa vốn hoặc bao phủ đến 70% chi phí sản xuất ngay từ trước khi chiếc vé đầu tiên được mở bán.
Do đó, toàn bộ doanh thu từ cổng bán vé đại trà sau đó gần như biến thành lợi nhuận ròng của ban tổ chức.
Đối với bài toán cát-xê của dàn nghệ sĩ đông đảo lên đến vài chục người, nhà sản xuất thường không chi trả theo mức giá đi show thương mại thông thường. Thay vào đó, họ áp dụng hình thức thỏa thuận trọn gói theo hợp đồng độc quyền game show, hoặc chia sẻ phần trăm doanh thu bán vé và merchandise. Điều này giúp kiểm soát quỹ cát-xê nghệ sĩ ở mức hợp lý và gắn liền quyền lợi ngôi sao với sự thành bại của concert.
Quan trọng hơn, miếng bánh kinh tế của các nhà sản xuất ngày càng phình to nhờ tư duy khai thác thương mại hiện đại. Bên cạnh việc giá vé phổ thông liên tục được điều chỉnh tăng qua từng năm để phù hợp với lạm phát và nhu cầu thị trường, ban tổ chức đã biết cách tận dụng tối đa khối tài sản trí tuệ (IP - Intellectual Property).
Concert không còn kết thúc sau khi đèn sân khấu vụt tắt. Nhà sản xuất nắm giữ bản quyền ghi hình toàn bộ show diễn để tiếp tục khai thác thương mại dài hạn: phát hành phim tài liệu concert tại rạp, bán bản quyền phát sóng cho các nền tảng streaming, hoặc chia sẻ doanh thu nhạc số từ các bản thu live trên Spotify, Apple Music và YouTube.
Dòng tiền chảy về túi nhà sản xuất từ các nguồn thu phái sinh trên nền tảng số là vô tận. Kết hợp với việc ăn chia doanh số bán vật phẩm lưu niệm độc quyền với nghệ sĩ, các công ty giải trí đứng sau những concert "cháy vé" này đã nhìn thấy con đường để kinh doanh hiệu quả từ việc tổ chức concert.