Từ củ khoai mì trong bếp nghèo đến món Việt trên bàn ăn năm châu

Ít ai biết, để có được một "gian bếp Việt" ấm áp này, Tài Ký - một doanh nghiệp vừa kỷ niệm nửa thế kỷ thành lập đã phải nỗ lực và kiên định đến mức nào.

Chị không cần dùng cối đá, chẳng phải ngâm gạo thâu đêm hay gạn từng gáo nước chua như bà ngoại thuở trước. Việc duy nhất cần làm là cắt miệng một gói bột pha sẵn, thêm chút nước và vài nhánh hành hoa. Mùi bột nghệ, hương cốt dừa quyện trong hơi nóng lập tức đánh thức cả một vòm trời ký ức hồi hương giữa xứ người.

Gói bột nằm khiêm tốn trên kệ bếp siêu thị Á châu bờ Tây nước Mỹ ấy mang tên Tài Ký - thương hiệu đã âm thầm lữ hành qua 34 quốc gia và vùng lãnh thổ. Hành trình vượt đại dương để định vị ẩm thực Việt trên bản đồ thực phẩm toàn cầu hôm nay không khởi sự từ những bản kế hoạch xuất khẩu triệu đô, mà bắt đầu từ một củ khoai mì đơn độc nơi góc bếp Sài Gòn nửa thế kỷ trước.

Câu chuyện về một sản phẩm quen thuộc đồng hành cùng gia đình qua nhiều năm tháng ấy là một minh chứng sống động cho tinh thần "Từ trải nghiệm đến trái tim" của cuộc thi viết "Thương hiệu tôi yêu" 2026.

Cội rễ từ chiếc rổ nhôm sứt quai

Ở lối vào nhà máy Tài Ký tại Tân Phú Trung (Củ Chi), người ta không trồng hoa. Người ta trồng khoai mì. Những thân cây gầy guộc, tán lá xòe như bàn tay năm ngón đứng lặng lẽ đón nắng gió đất thép.

• Bánh xèo: món dân dã đậm hồn Việt

• Kim Bum ăn bánh xèo, mê phở Việt

• Chiều mưa dạo chợ Lạc Quang ăn đồ Phan Rang: Bánh canh, căn, xèo, chả cá gợi vị quê nhà

Chị Bùi Thị Thúy Loan, Tổng giám đốc công ty, từng chạm tay vào một phiến lá xanh mướt rồi bộc bạch: "Nhiều người hỏi sao làm bột thực phẩm mà lại trồng khoai mì làm cảnh. Tôi nói, đây không phải cây cảnh. Đây là cây gốc".

Cây gốc, theo nghĩa đen của nông sản bám rễ lòng đất, và theo nghĩa bóng của một gia đình ba đời giữ nghiệp tạo ra các giá trị từ nền nông nghiệp Việt: có chế biến, có công nghệ, có thương hiệu và có tác động xã hội.

Những ngày gian khó sau năm 1975, cái nghèo bủa vây từng con hẻm nhỏ. Má chị Loan, bà Nguyễn Thị Xuân, nhìn củ khoai mì trơ trọi sót lại nơi góc chạn, bèn lật úp chiếc rổ nhôm đã sứt quai. Bà kiên nhẫn mài từng thớ củ trên mặt rổ gồ ghề, chắt lấy chút tinh bột quấy nồi chè ngọt cho đàn con nheo nhóc.

Chiếc rổ nhôm úp ngược và sự tần tảo của người mẹ hóa ra đã gói trọn toàn bộ logic căn bản của ngành công nghiệp chế biến sâu hôm nay: thấu hiểu nông sản bản địa, tinh lọc nguyên liệu và phụng sự nhu cầu dinh dưỡng của gia đình. Năm 1976, vợ chồng ông Bùi Sa Nhung và bà Nguyễn Thị Xuân gầy dựng cơ sở bột năng Tài Ký từ chính ký ức nồi chè ấy. Nhân công là người trong nhà, máy móc là chiếc cối đá thủ công kéo bằng sức người.

Chiếc cối đá thuở hàn vi nay được đặt trang trọng ngay sảnh chính trụ sở như một bảo vật vô giá. Nó nhắc nhở rằng nghề làm bột bắt đầu từ đôi tay chai sần của các bà, các mẹ, và sứ mệnh của doanh nghiệp là đưa đôi tay ấy bước vào kỷ nguyên nhẹ nhõm hơn bằng công nghệ hiện đại.

Chuẩn hóa để di sản bước ra thế giới

Nhìn rộng ra bức tranh kinh tế nông nghiệp, Việt Nam suốt nhiều thập kỷ vẫn loay hoay với nghịch lý xuất khẩu thô. Bằng việc kiên định biến củ sắn, hạt gạo quê nhà thành các dòng tinh bột chuẩn hóa quốc tế theo chuỗi giá trị tuần hoàn, Tài Ký đã âm thầm giải bài toán gia tăng giá trị cho hạt nông sản Việt.

Xuất khẩu bột, xét cho cùng, là một hình thức kín đáo và bền bỉ của xuất khẩu văn hóa. Muốn chiếc bánh xèo, bánh khọt, đĩa bánh cuốn hay chiếc há cảo chinh phục bàn ăn năm châu, không thể chỉ dựa vào sự ước chừng "một nhúm", "một chén" theo thói quen truyền khẩu. Một đầu bếp tại Paris, Tokyo hay Los Angeles không thể ngồi ngâm gạo, canh lửa, xay bột theo kinh nghiệm dân gian.

Hơn 75 dòng sản phẩm của Tài Ký, đặc biệt là các dòng bột trộn sẵn, đã làm một cuộc chuyển giao quan trọng: số hóa và chuẩn hóa công thức di sản thành tỉ lệ kỹ thuật khắt khe. Gìn giữ truyền thống không phải là đóng khung nó trong tủ kính bảo tàng, mà là biến nó thành sự tiện lợi thường nhật, để dù ở bất cứ đâu, người ta chỉ cần mở một gói bột là có thể làm sống dậy trọn vẹn hương vị quê nhà.

Hành trình chinh phục bàn ăn năm châu không bắt đầu từ những tuyên ngôn to tát. Nó bắt đầu từ mặt sau của chiếc rổ nhôm sứt quai nơi góc bếp nghèo, từ việc cúi đầu nhìn xuống lòng đất mẹ để nâng niu một củ khoai mì chưa bao giờ cũ.

Nhiều phim Tết và phim Việt trong năm dùng ẩm thực như một gia vị hấp dẫn cho "món chính" điện ảnh. Bánh mì, phở, nước mắm, bánh xèo, bánh canh cua... đóng góp vào số phận nhân vật.